Hridayapriya 2: atha dvitīyo'dhyāyaḥ
Hṛdayapriyā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.37 — 1 part
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
2.1
raktādayaṣṣaṣṭikāntā vrīhayo'lpaguṇāntarāḥ
prāyeṇa pathyāśca himā laghavastokavarcasaḥ
2.2
svādupākarasāḥ snigdhā śreṣṭho gauro'tra ṣaṣṭikaḥ
tridoṣaghnaḥ sthairyakaraḥ kiñcinnyūnaguṇo'sitaḥ
2.3
kaṃgukodravanīvāraśyāmākādi himaṃ laghu
tṛṇadhānyaṃ pavanakṛllekhanaṃ kaphapittahṛt
2.4
bhagnasandhānakṛttatra priyaṃgurbṛṃhaṇī guruḥ
rūkṣo gururyavaḥśīto bhedaḥpittakaphān jayet
2.5
pīnasaśvāsakāsorustambhakaṇṭhatvagāmayān
vṛṣyaśśīto guruḥ snigdho jīvano vātapittahā
2.6
sandhānakārī madhurā godhūmaḥ sthairyakṛtsaraḥ
jīvanaṃ tarpaṇaṃ hṛdyaṃ hrādi buddhiprabodhanam
2.7
tanvavyaktarasaṃ mṛṣṭaṃ śītaṃ ladhvamṛtopamam
jalasyānekarūpasya vidyād gauravalāvave
2.8
jāṅgalā nūpavṛttitvād gāṅgaṃ toyaṃ tridoṣahṛt
kaphamedo'nilārttighnaṃ dīpanaṃ vastiśodhanam
2.9
śvāsakāsajvaraharaṃ pathyamuṣṇodakaṃ sadā
anabhiṣyandi laghu ca toyaṃ kvathitaśītalam
2.10
pittayukte hitaṃ dope'pyuṣitaṃ tantridoṣakṛt
nāṃbupeyaṃ jaṭharibhiśśophigulmyalpavahnibhiḥ
2.11
aśaktyāṃ sauṣadhaṃ peyamalpaṃ prāṇā hi tanmayāḥ
nahi toyādvinā vṛttiḥ svasthasya vyādhitasya vā
2.12
āsyaśoṣāṅgasādādyā mṛtyurvā tadalābhataḥ
ato'tyantaniṣedhena na kvacidvāri vāryate
2.13
uduṃbarabhavaṃ toyamatīsārapramehiṇām
tṛṣṇādāhānvitānāṃ ca tathāsṛgdariṇāṃ hitam
2.14
salilaṃ suṣavījātaṃ vātapittaharaṃ himam
toyaṃ taruṇatālotthaṃ cakṣuṣyaṃ raktapittanut
2.15
śītalaṃ dāhatṛṣṇāghnaṃ mehakṛcchrātisāranut
rambhākandodbhavaṃ somamehakṛcchraharaṃ himam
2.16
nālikerodakaṃ snigdhaṃ svādu vṛṣyaṃ himaṃ laghu
tṛṣṇāpittānilaharaṃ dīpanaṃ vastiśodhanam
2.17
svādupākarasaṃ snigdhamojasyaṃ dhātuvardhanam
vātapittaharaṃ vṛṣyaṃ śleṣmaḷaṃ guru śītalam
2.18
prāyaḥ payo'tra gavyantu jīvanīyaṃ rasāyanam
kṣatakṣīṇahitaṃ medhyaṃ balyaṃ stanyakaraṃ saram
2.19
śramabhramamadālakṣmīśvāsakāsātidṛkkṣudhaḥ
jīrṇajvaraṃ mūtrakṛcchraṃ raktapittaṃ ca nāśayet
2.20
bhaved garīyo'tiśrutaṃ dhāroṣṇamamṛtopamam
hitamatyagnyanidrebhyo garīyo māhiṣaṃ himam
2.21
alpāṃbupānavyāyāmakaḍutiktāśanairlaghu
ājaṃ śoṣajvaraśvāsaraktapittātisārajit
2.22
āvikaṃ vātahāryuṣṇaṃ śvāsapittakaphapradam
īṣadrūkṣoṣṇalavaṇamauṣṭrikaṃ dīpanaṃ laghu
2.23
śastaṃ vātakaphānāhakṛmiśophodarārśasām
mānuṣaṃ vātapittāsṛgabhighātākṣirogajit
2.24
seke nasye hitaṃ mūrcchāmadasanyāsahṛt param
nālikerodbhavaṃ kṣīraṃ raktavātakaphāpaham
2.25
pāmākṣirorogaharaṃ raktātīsārakṛcchrajit
kuṣṭhe mehe vraṇe śvitre viruddhaṃ snehanaṃ guru
2.26
amlapākarasaṃ grāhi gurūṣṇaṃ dadhi vātajit
medaśśukrabalaḥ śleṣmaraktapittāgniśophakṛt
2.27
rociṣṇu śastamarucau śītake viṣamajvare
pīnase mūtrakṛcchre ca rūkṣantu grahaṇīgade
2.28
nādyānnityaṃ niśāyāṃ ca jvaravīsarpakuṣṭhakṛt
takraṃ laghu kaṣāyāmlaṃ dīpanaṃ kaphavātajit
2.29
śophodarāśagrahaṇīmūtrakṛcchrajvarārucīḥ
gulmaplīhaghṛtavyāpadgarapāṇḍvāmayān jayet
2.30
tadvanmastu saraṃ srotaśśodhi viṣṭambhanāśanam
nāḷikerapayoyuktaṃ vipakvaṃ takramūttamam
2.31
tridoṣaśamanaṃ grāhi vṛṣyaṃ dīpanapācanam
navanītaṃ navaṃ vṛṣyaṃ śītaṃ varṇabalāgnikṛt
2.32
saṃgrāhi vātapittāsṛkkṣayārśeo'rdditakāsajit
cakṣuṣyaṃ bālavṛddhānāṃ śastaṃ laghu mṛdutvakṛt
2.33
kṣīrodbhavantu saṃgrāhi raktapittākṣirogajit
śastaṃ dhīsmṛtimedhāgnivalāyuśśukracakṣuṣām
2.34
bālavṛddhaprajākāntisaukumāryasvarārthinām
kṣatakṣīṇaparīsarpaśastrāgniglapitātmanām
2.35
vātapittaviṣonmādaśoṣālakṣmījvarāpaham
snehānāmūttamaṃ śītaṃ vayasaḥ sthāpanaṃ ghṛtam
2.36
sahasravīryaṃ vidhibhiḥ śṛtaṃ karmasahasrakṛt
madāpasmāramūrcchāyaśiraḥkarṇākṣiyonijān
2.37
purāṇaṃ jayati vyādhīn vraṇaśodhanaropaṇam
gavye kṣīraghṛte śreṣṭhe ninditaṃ cāvisambhavai
2.37.p1
iti kṣīravargaḥ
Linked texts (11)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Āyurvedamahodadhi (Annapānavidhi section) — Suṣeṇa 1622, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit
- Dravyaguṇasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha Miśra, Sanskrit
- Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) — Umeśacandragupta, Sanskrit
- Annapānavidhi — Suṣeṇa, Sanskrit