Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 25

Hṛdayapriyā 25

Language
Sanskrit

Contents

25.1

nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ
itaḥ parantvauṣadhasya kalpanātra nigadyate
dhanve sādhāraṇe deśe kuśādisahite śucau

25.2

pradakṣiṇajale cānyaviruddhadrumavarjite
tyakte śmaśānavalmīkaśvabhrādyaiśśubhamṛttike

25.3

sañjātamauṣadhaṃ grāhyaṃ yuktaṃ varṇarasādibhiḥ
mūlaṃ jantudavādṛṣṭamudīcīṃ diśamāśritam

25.4

atha kalyāṇacaritaśśrāddhaśśucirupoṣitaḥ
gṛhṇīyādauṣadhaṃ susthaṃ sthitaṃ kāle tu kalpayet

25.5

sakṣīraṃ tadasaṃpattāvanatikrāntavatsaram
ṛte ghṛtaguḷakṣaudradhānyakṛṣṇāviḷaṃgataḥ

25.6

payo bāṣkayaṇaṃ grāhyaṃ viṇmūtrādyaṃ ca nīrujam
svarasaḥ kalkitaḥ kvāthaḥ śītorātriṃ divasthiteḥ

25.7

sadyobhiṣutapūtatvāt phāṇḍaścetyatra pañcadhā
kaṣāyakalpanā dravyaiḥ pūrvaṃ pūrvaṃ balādhikā

25.8

mātrāyā na vyavasthāsti vyādhiṃ koṣṭhaṃ balaṃ vayaḥ
ālocya deśakālau ca yuñjyāttanmānakalpane

25.9

madhyantu mānaṃ nirdiṣṭaṃ svarasasya catuṣpalam
peṣyasya karṣamāloḍyaṃ dravadravyapalatraye

25.10

kvāthaṃ dravyapale kuryāt prasthārdhaṃ pādaśeṣitam
śītaṃ pale palaiṣṣaḍbhiścatasṛbhiśca paraṃ dravaiḥ

25.11

upari kṣepaṇe dadyāt karṣārdhaṃ dravacūrṇayoḥ
tatpādāṃśaṃ kṣārapaṅgulguluvaśmodbhavādikam

25.12

snehapāke tvamānoktau kvāthaḥ proktaścaturguṇaḥ
snehe sidhyati śuddhāmbuniṣkvāthasvarasaiḥ kramāt

25.13

kalkasya yojayedaṃśaṃ caturthaṃ ṣaṣṭhamaṣṭamam
ekadvitridinaiḥ pākaḥ kṣīre takre rase kramāt

25.14

kvāthe pañcadinaiḥ proktaḥ kāñjike takravatpunaḥ
kvāthaḥ pañcadinairmūle sāre syānnavabhirdinaiḥ

25.15

prāyeṇa mūlaṃ grāhyaṃ nimbādīnāṃ punastvacaḥ
sāro grāhyo'sanādīnāṃ vīryādhikyānurodhataḥ

25.16

chinnodbhavāmahatpañcamūlādyānistvacaḥ smṛtāḥ
pākastu trividho mandaścikkaṇaḥ kharacikkaṇaḥ

25.17

mandaḥ kalkasame kiṭṭe cikkaṇo madanopame
kiñcit sīdati kṛṣṇe ca vartamāne ca paścimaḥ

25.18

lehasya tantumattāpsu majjanaṃ śaraṇaṃ na ca
varṇādi sampadca yadā tadā drāgavatārayet

25.19

mṛdurnasye kharo'bhyaṅge pāne vastau ca cikkaṇaḥ
unmānaṃ parimāṇaṃ ca prakṛtattvādihocyate

25.20

sarṣapā dvādaśa vrīhiḥ te dvādaśa paṇaṃ nava
śāṇaṃ niṣkaṃ dvādaśa syuḥ dve śāṇe vaṭakaṃ smṛtam

25.21

karṣaṃ śāṇaiścaturbhissyācchuktiḥ karṣadvayaṃ bhavet
palaṃ karṣaiścaturbhiḥ syāt prasṛtaṃ tu paladvayam

25.22

tulā palaśataṃ proktā bhāraḥ syādviṃśatistulāḥ
vaṭakasya tu paryāyo draṃṅkṣamaḥ kolamityapi

25.23

karṣasyākṣaṃ picuḥ pāṇitalaṃ ca kavaḷagrahaḥ
suvarṇaṃ pāṇimānaṃ ca vilāḷapadatinduke

25.24

śukteraṣṭamikā proktā palasyāgraṃ caturthikā
muṣṭiḥ prakuñco vilvaṃ ca prasūtasyāñjalistathā

25.25

ṣaṭtriṃśadvindubhiḥ śāṇaṃ syānnātyacchaghanadravāt
drave śāṇaṃ pāṇitalaṃ muṣṭiṃ ca kuḍuvaṃ kramāt

25.26

prasthaṃ tathāḍhakaṃ droṇaṃ vahaṃ vidyāccaturguṇam
āḍhakasya tu paryāyaḥ kaṃsaḥ pātraṃ ca bhājanam

25.27

droṇasya ghaṭaparyāyāḥ paryāyāḥ syustathārmaṇaḥ
prasiddhānyatra mānāni kathitāni svanāmabhiḥ

25.28

samāpyate sthānamidaṃ vaidyakarmaprabodhakam
āyurvedoktasārāṇāṃ kalpanāt kalpasaṃjñitam

25.29

nityaṃ śrīparameśvarasya bhajatā vyāghrālayādhīśituḥ
pādāmbhojaṃ parameśvareṇa śivabhūdevānvayodbhūtinā
saṃkṣipte hṛdayapriye prakalitaḥ khaṇḍotra kalpābhidho
modāyāstu guṇetaro vimṛśatāṃ mātsaryavarjaṃ satām

25.29.p1

iti hṛdayapriye dravyādikalpo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ