Hridayapriya 25
Hṛdayapriyā 25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 25.29 — 1 part
25.1
nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ
itaḥ parantvauṣadhasya kalpanātra nigadyate
dhanve sādhāraṇe deśe kuśādisahite śucau
25.2
pradakṣiṇajale cānyaviruddhadrumavarjite
tyakte śmaśānavalmīkaśvabhrādyaiśśubhamṛttike
25.3
sañjātamauṣadhaṃ grāhyaṃ yuktaṃ varṇarasādibhiḥ
mūlaṃ jantudavādṛṣṭamudīcīṃ diśamāśritam
25.4
atha kalyāṇacaritaśśrāddhaśśucirupoṣitaḥ
gṛhṇīyādauṣadhaṃ susthaṃ sthitaṃ kāle tu kalpayet
25.5
sakṣīraṃ tadasaṃpattāvanatikrāntavatsaram
ṛte ghṛtaguḷakṣaudradhānyakṛṣṇāviḷaṃgataḥ
25.6
payo bāṣkayaṇaṃ grāhyaṃ viṇmūtrādyaṃ ca nīrujam
svarasaḥ kalkitaḥ kvāthaḥ śītorātriṃ divasthiteḥ
25.7
sadyobhiṣutapūtatvāt phāṇḍaścetyatra pañcadhā
kaṣāyakalpanā dravyaiḥ pūrvaṃ pūrvaṃ balādhikā
25.8
mātrāyā na vyavasthāsti vyādhiṃ koṣṭhaṃ balaṃ vayaḥ
ālocya deśakālau ca yuñjyāttanmānakalpane
25.9
madhyantu mānaṃ nirdiṣṭaṃ svarasasya catuṣpalam
peṣyasya karṣamāloḍyaṃ dravadravyapalatraye
25.10
kvāthaṃ dravyapale kuryāt prasthārdhaṃ pādaśeṣitam
śītaṃ pale palaiṣṣaḍbhiścatasṛbhiśca paraṃ dravaiḥ
25.11
upari kṣepaṇe dadyāt karṣārdhaṃ dravacūrṇayoḥ
tatpādāṃśaṃ kṣārapaṅgulguluvaśmodbhavādikam
25.12
snehapāke tvamānoktau kvāthaḥ proktaścaturguṇaḥ
snehe sidhyati śuddhāmbuniṣkvāthasvarasaiḥ kramāt
25.13
kalkasya yojayedaṃśaṃ caturthaṃ ṣaṣṭhamaṣṭamam
ekadvitridinaiḥ pākaḥ kṣīre takre rase kramāt
25.14
kvāthe pañcadinaiḥ proktaḥ kāñjike takravatpunaḥ
kvāthaḥ pañcadinairmūle sāre syānnavabhirdinaiḥ
25.15
prāyeṇa mūlaṃ grāhyaṃ nimbādīnāṃ punastvacaḥ
sāro grāhyo'sanādīnāṃ vīryādhikyānurodhataḥ
25.16
chinnodbhavāmahatpañcamūlādyānistvacaḥ smṛtāḥ
pākastu trividho mandaścikkaṇaḥ kharacikkaṇaḥ
25.17
mandaḥ kalkasame kiṭṭe cikkaṇo madanopame
kiñcit sīdati kṛṣṇe ca vartamāne ca paścimaḥ
25.18
lehasya tantumattāpsu majjanaṃ śaraṇaṃ na ca
varṇādi sampadca yadā tadā drāgavatārayet
25.19
mṛdurnasye kharo'bhyaṅge pāne vastau ca cikkaṇaḥ
unmānaṃ parimāṇaṃ ca prakṛtattvādihocyate
25.20
sarṣapā dvādaśa vrīhiḥ te dvādaśa paṇaṃ nava
śāṇaṃ niṣkaṃ dvādaśa syuḥ dve śāṇe vaṭakaṃ smṛtam
25.21
karṣaṃ śāṇaiścaturbhissyācchuktiḥ karṣadvayaṃ bhavet
palaṃ karṣaiścaturbhiḥ syāt prasṛtaṃ tu paladvayam
25.22
tulā palaśataṃ proktā bhāraḥ syādviṃśatistulāḥ
vaṭakasya tu paryāyo draṃṅkṣamaḥ kolamityapi
25.23
karṣasyākṣaṃ picuḥ pāṇitalaṃ ca kavaḷagrahaḥ
suvarṇaṃ pāṇimānaṃ ca vilāḷapadatinduke
25.24
śukteraṣṭamikā proktā palasyāgraṃ caturthikā
muṣṭiḥ prakuñco vilvaṃ ca prasūtasyāñjalistathā
25.25
ṣaṭtriṃśadvindubhiḥ śāṇaṃ syānnātyacchaghanadravāt
drave śāṇaṃ pāṇitalaṃ muṣṭiṃ ca kuḍuvaṃ kramāt
25.26
prasthaṃ tathāḍhakaṃ droṇaṃ vahaṃ vidyāccaturguṇam
āḍhakasya tu paryāyaḥ kaṃsaḥ pātraṃ ca bhājanam
25.27
droṇasya ghaṭaparyāyāḥ paryāyāḥ syustathārmaṇaḥ
prasiddhānyatra mānāni kathitāni svanāmabhiḥ
25.28
samāpyate sthānamidaṃ vaidyakarmaprabodhakam
āyurvedoktasārāṇāṃ kalpanāt kalpasaṃjñitam
25.29
nityaṃ śrīparameśvarasya bhajatā vyāghrālayādhīśituḥ
pādāmbhojaṃ parameśvareṇa śivabhūdevānvayodbhūtinā
saṃkṣipte hṛdayapriye prakalitaḥ khaṇḍotra kalpābhidho
modāyāstu guṇetaro vimṛśatāṃ mātsaryavarjaṃ satām
25.29.p1
iti hṛdayapriye dravyādikalpo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ