Hridayapriya 34: atha navamo'dhyāyaḥ

Hṛdayapriyā 34

Language: Sanskrit

34.25 — 1 part

atha navamo'dhyāyaḥ

34.1

jāyante vastigairdoṣairmūtrāghātāstu viṃśatiḥ
pṛthag doṣaissamastaiśca mūtrakṛcchraṃ caturvidham

34.2

vastivaṅkṣaṇabhedārtiyukto'lpālpaṃ muhurmuhuḥ
mūtrayedvātaje kṛcchre paitte pītaṃ sadāharuk

34.3

raktaṃ vā kaphaje vastimedogauravaśophavān
sapicchaṃ savibandhaṃ vā sarvaissarvātmakaṃ malaiḥ

34.4

yadā vāyurmukhaṃ vasterāvṛtya pariśoṣayan
mūtraṃ sapittaṃ sakaphaṃ saśukraṃ vā tadā kramāt

34.5

doṣaiśśukrāccaturdhā syuraśmaryo mūtramārgāḥ
aśmarīpūrvarūpaṃ tu vastyādhmānaṃ rujābhitaḥ

34.6

mūtrakṛcchratayā mārganirodho nābhivastiruk
mūtraṃ viśīrṇadhāraṃ syāttadvyapāye sukhaṃ sravet

34.7

tatsaṃsrobhāt kṣate sāsramāyāsāccātiruk bhavet
tatra vātād bhṛśārtārtto vastimehanamardakaḥ

34.8

muñcan śakṛtsānilaṃ ca binduśo mehati kvaṇan
śyāvā rūkṣāśmarī cāsya syāccitā kaṇṭakairiva

34.9

pittena dahyate vastiḥ pacyamāna ivoṣmavān
pītā raktā sitā vā syādāśmarī śleṣmaṇā guruḥ

34.10

vastirnistodavān śītā ślakṣṇā syādāśmarī sitā
sthānāccyutamamuktaṃ hi muṣkayorantare'nilaḥ

34.11

śoṣayatyupasaṃgṛhya śuklaṃ tacchuṣkamaśmarī
bastiruṅmūtrakṛcchratvamuṣkaśvayathukāriṇī

34.12

mūtrasandhāriṇaḥ kuryādūrdhvā bastermukhaṃ marut
mūtrasaṃgaṃ rujaṃ kaṇḍūṃ bastiṃ ca sthūlaviplutam

34.13

binduśaśca pravarteta mūtraṃ vastau tu pīḍite
dhārayā vā vātabastirdvitīyastu sudustaraḥ

34.14

śakṛnmārgasya vastervā madhye duṣṭena vāyunā
aṣṭhīlārbhaṃ ghanaṃ granthi viṇmūtrānilasaṅgakṛt

34.15

vātāṣṭhīlā hi sā mūtraṃ vastāvāvidhya mārutaḥ
tīvrarukkuṇḍalībhūto mūtramalpālapamutsṛjet

34.16

śakṛtā saha vā sā tu vātakuṇḍalikā matā
mūtrātītaṃ ciradhṛtaṃ mūtraṃ cedbuddhamalparuk

34.17

vātena syādadho nābhessrujaṃ vegadhāraṇāt
sādhmānaṃ mūtrajaṭharaṃ malasaṅgāgnimāndyavat

34.18

ākṣiptamalpaṃ mūtraṃ tu vastau nāle'thavā maṇau
sthitvā sravecchanaiḥ paścāt saruṅnīruk ca vāyunā

34.19

mūtrotsaṅgaḥ savicchinnataccheṣaguruśephasaḥ
aśmarītulyaruggranthirmūtragranthiḥ sa vastigaḥ

34.20

mūtritasya striyaṃ yāto vāyunā śukramūddhatam
sthānāccyutaṃ mūtrayataḥ prāk paścādvā pravartate

34.21

bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ taducyate
mūtrasroto'nu paryeti yadā vātena piṇḍitam

34.22

śakṛttadā viḍvighātaḥ saḥ syādvidgandhamūtravān
pittaṃ vāteritaṃ vṛddhaṃ vastyupasthārtidāhavat

34.23

mūtraṃ pravartayet pītaṃ saraktaṃ raktameva vā
kṛcchreṇa coṣṇavātaḥ syādvastisthaḥ pittavānmarut

34.24

mūtrakṣayaṃ sarugdāhaṃ kuryāccetsa tadāhvayaḥ
vātāhatābhyāmanyābhyāṃ mūtraṃ kṛcchrādyadi sravet

34.25

nānāvarṇaṃ sadāhaṃ ca mūtrasādaṃ vadanti tam
viṃśatirmūtrakṛcchrāṇi proktānyatha cikitsitam

34.26

vātasthānāśrayatvena mūtrakṛcchreṣu sarvaśaḥ
snehapānaṃ yathāyogyaṃ svedābhyaṅgāvagāhanam

34.27

daśamūlabalairaṇḍayavābhīrupunarnavaiḥ
kulasthakolapattūravṛścīvopalabhedakaiḥ

34.28

kvathitaiḥ kalkitairvāpi pītaistailaghṛtānvitaiḥ
sapañcalavaṇaiḥ kṛcchre śūlamāśu vinaśyati

34.29

dravyāṇyetāni pāne'nne yuñjyāt piṇḍopanāhane
sasnehāni phalāmlāni sasnehaṃ ca virecanam

34.30

hrasvaṃ ca pañcamūlaṃ śivāḍikābhīrupattūram
kvathitaṃ gulgulululitaṃ pītaṃ vātārtimuddharenmūtre

jalaprasādāsthikapotapaṅkaśatāvarīgokṣurasiddhamambhaḥ
purānvitaṃ hantyanilolbaṇāni kṛcchrāṇi kṛcchrāmapi śarkarāṃ ca
paitte yuñjīta śiśiraṃ sekālepāvagāhanam
pibeddharīṃ gokṣurakaṃ vidārīṃ sakaśerukam

34.33

tṛṇākhyaṃ pañcamūlaṃ ca pākyaṃ samadhuśarkaram
bhadrikātrapusorvāruladvācījāni kuṅkumam

34.34

lākṣāmbhobhiḥ piban sarvān mūtrāghātānapohati
urvārubījayaṣṭyāhvadārbīrvā taṇḍulāmbunā

34.35

yaṣṭyāhvailorvārubījekṣukāṇḍaiḥ śītaḥ kvātho nāḷikerāmbujo vā
paittaṃ kṛcchraṃ dāhatṛṣṇoṣṇavātaṃ raktasrāvaṃ mūtrasādaṃ hinasti

34.36

kaphaje vamanaṃ svedaṃ tīkṣṇoṣṇakaṭubhojanam
yavānāṃ vikṛtīn kṣārān kāḷaśeyaṃ ca śīlayot

34.37

pibenmadyena sūkṣmailāṃ dhātrīphalarasena vā
gokaṇḍagundrāvasukapattūrāśmabhidāṃ rasaḥ

34.38

samadhussyātsukhālpānnaḥ kṛcchrāśmani sukhapradaḥ
sannipāte tu sammiśraṃ vātavastyādike'pi ca

34.39

yathā doṣodayaṃ proktaṃ prakurvīta kriyākramam
bṛhatyādigaṇaissiddhaṃ dviguṇīkṛtagokṣuram

34.40

toyaṃ payo vā sarpirvā sarvamūtravikārajit
devadāru ghanaṃ mūrvā yaṣṭīmadhuharītakīm

34.42

mūtrāghāteṣu sarveṣu surākṣīrajalaiḥ pibet
dugdhe mūlaṃ gokṣurasyānilotthe pittāsrotthe mūtrakṛcchre tu yaṣṭim
madyairelāṃ pāyayet śleṣmajāte padmāmūlaṃ mastunā sarvakṛcchre
gokaṇṭamūladvipalamasiddhaṃ jalaṃ payaśśiṣṭamidaṃ prapītam
mūtrāpravṛtyutthagadānaśeṣān bhinyāt pravṛddhāśmariśarkarāṃ ca

34.43

vyāghrayādyaṃ kvāthamelādyaṃ kvāthaṃ cūrṇaṃ ca śīlayet
vastyāmayāntakaghṛtaṃ pibetraikaṇṭakādikam

34.44

aśmarī dāruṇo vyādhissādhyate bheṣajairrnavaḥ
vṛddhastu yantraiśśastrairvā tasmādādau jayejjavāt

34.45

sinduvāraniśāvāri dārayenmeḍhraśarkarām
nāḷikerāmbunā pītastayoḥ kalkaśca tadguṇaḥ

34.46

nṛtyatkoraṇḍabījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam
avikṣīreṇa saptāhaṃ pītamaśmaripātanam

34.47

kṛṣṇanirguṇḍikāmūlaṃ nālikerajalena vā
yaḥ pibedrajanīṃ samyak saguḍāṃ tupavāriṇā

34.48

tasyāśu cirarūḍhāpi yātyastaṃ meḍhraśarkarā
kvāthaśca śigrumūlotthaḥ kaduṣṇo'śmanipātanaḥ

34.49

tilāpāmārgakadalīpalāśayavasambhavaḥ
kṣāraḥ peyo'vimūtreṇa śarkarāsvaśmarīṣu ca

34.50

kapotavaṅkāmūlaṃ vā pibedekaṃ surādibhiḥ
taitsiddhaṃ vā pibet kṣīraṃ vedanābhirupadrutaḥ

34.10-2

nīlamehena nīlābhaṃ kālamehī maṣīnibham
hāridramehī kaṭukaṃ haridrāsannibhaṃ dahan

34.11-2

visraṃ māñjiṣṭhamehena mañjiṣṭhāsalilopamam
visramuṣṇaṃ salavaṇaṃ raktābhaṃ raktamehataḥ

34.12-2

vasāmehī vasāmiśraṃ vasāṃ vā mehayenmuhuḥ
majjābhaṃ majjāmiśraṃ vā majjāmehī muhurmuhuḥ

34.13-2

vegahīnaṃ lasīkāḍhyamajasraṃ hastimehataḥ
madhumehī madhusamaṃ jāyate sa kila dvidhā

34.14-2

kruddhe dhātukṣayādvāyau doṣāvṛtapathe'thavā
kālenopekṣitāssarve te yānti madhumehatām

34.15-2

avipāko'ruciśchardirnidrā kāsassapīnasaḥ
upadravāḥ prajāyante mehānāṃ kaphajanmanām

34.16-2

vastimehanayostodo muṣkāvadaraṇaṃ jvaraḥ
dāhastṛṣṇāmlako mūrcchā viḍbhedaḥ pittajanmanām

34.17-2

vātajānāmudāvartakampahṛdgrahelolatāḥ
śūlamanidratā śoṣaḥ kāsaḥ śvāsaśca jāyate

34.18-2

svedo'ṅgagandhaśśithilatvamaṅge śayyāsanasvapnasukhābhiṣaṅgaḥ
hṛnnetrajihvāśravaṇopadeho ghanāṅgatā keśasakhābhivṛddhiḥ

34.20-2

śītapriyatvaṃ gaḷatāluśoṣo mādhuryamāsye karapādadāhaḥ
bhaviṣyato mehagaṇasya rūpaṃ mūtre'bhidhāvanti pipīlikāśca
sapūrvarūpāḥ kaphapittamehāḥ
krameṇa ye vātakṛtāśca mehāḥ
sādhyā na te pittakṛtāstu yāpyāḥ
sādhyāstu medo yadi nātiduṣṭam

34.21-2

śarāvikā kacchapikā jālinī vinatālajī
masūrikā sarṣapikā putriṇī savidārikā

34.22-2

vidradhiśceti piṭakā pramehopekṣayā daśa
sandhimarmasu jāyante māṃsaleṣu ca dhāmasu

34.23-2

antonnatā madhyanimnā śyāvā kledarujānvitā
śarāvamānasaṃsthānā piṭakā syāccharāvikā

34.24-2

avagāḍhārtinistodā mahāvastuparigrahā
ślakṣṇā kacchapapṛṣṭhābhā piṭakā kacchapī matā

34.25-2

stabdhā sirājālavatī snigdhā srāvā mahāśayā
rujānistodabahulā sūkṣmacchidrā ca jālinī

34.26-2

avagāḍharujākledā pṛṣṭhe vā jaṭhare'pi vā
mahatī piṭakā nīlā vinatā vinatā smṛtā

34.27-2

raktā kṛṣṇātihṛtsphoṭadāhamohajvarālajī
dahantī tvacamutthāne bhṛśaṃ kaṣṭā visarpiṇī

34.28-2

mānasaṃsthānayostulyā masūreṇa masūrikā
sarṣapāmānasaṃsthānā kṣiprapākā mahārujā

34.29-2

sarṣapā sarṣapātulyapiṭakāparivāritā
putriṇī mahatī bhūrisusūkṣmapiṭakāvṛtā

34.30-2

vidārīkandavadvṛttā kaṭhinā ca vidārikā
vidradhirvakṣyate'nyatra tatrāyaṃ piṭakātrayam

34.31

putriṇī ca vidārī ca dussahā bahumedasaḥ
sadyāḥ pittodguṇāstvanyāsambhavantyalpamedasām

34.32-2

tāsu mehavaśācca syāddroṣodreko yathāyatham
prameheṇa vināpyetā jāyante duṣṭamedasaḥ

34.33-2

cirārabdhāśca na jñeyāḥ sthānamātraiḥ purā tu tāḥ
mehino balinaḥ kuryādādau vamanarecane

34.34-2

yathāsvaṃ sādhitaistailaiḥ snigdhasya balakālavit
kaphaje mustadevāhvanāgaraprativāpavat

34.35-2

surasādeḥ kaṣāyeṇa dadyādāsthāpanaṃ tataḥ
nyagrodhādestu pittārte rasaiśśuddhaṃ ca tarpayet

34.36-2

mūtragraharujāgulmakṣayādyā hyapatarpaṇāt
asaṃśodhyasya meheṣu śamanāni prayojayet

34.37-2

amedomūtralairbalyairdīpanairapi bheṣajaiḥ
dhātrīrasaplutāṃ prāhne haridrāṃ madhunā pivet

34.48-2

dārvīsurāhvatriphalāṃ mustāṃ vā kathitāṃ jale
citrakatriphalādārvīkaliṅgānvā samākṣikān

34.41

lodhrābhayātoyadakadphalānāṃ pāṭhāviḍaṅgārjunadhanvanānām
gāyatridārvīkṛmijidvacānāṃ kaphe trayaḥ kṣaudrayutāḥ kaṣāyāḥ
uśīralodhrārjunacandanānāṃ paṭolanimbāmalakāmṛtānām
lodhrāmbukāleyakadhātakīnāṃ pitte trayaḥ kṣaudrayutāḥ kaṣāyāḥ
yathāsvamebhiḥ pānānnaṃ yavagodhūmabhāvanam
vātolbaṇeṣu snehāṃśca prameheṣu prakalpayet

Linked texts (11)

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
Vṛṣarājīya — Vāsavarāja, Sanskrit
Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit

Hridayapriya 34: atha navamo'dhyāyaḥ

Contents

atha navamo'dhyāyaḥ

Linked texts (11)