Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 35

Hṛdayapriyā 35

Language
Sanskrit

Contents

35.1

amedomūtraḷaiḥ snehalepādyaiścātha bṛṃhayet
annairvidāhitīkṣṇoṣṇairjihmaśayyāviceṣṭitaiḥ
duṣṭatvaṅmāṃsamedosthisnāvāsṛkkaṇḍarāśrayaḥ

35.2

yaśśopho bahirantarvā mahāmūlo mahārujaḥ
vṛttaḥ syādāyato vāpi smṛtaṣṣoḍhā sa vidradhiḥ

35.3

doṣaiḥ pṛthak samuditaiḥ śoṇitena kṣatena ca
bāhyo'tra tatra tatrāṅge dāruṇo grathitonnataḥ

35.4

āntaro dāruṇataro gambhīro gulmavad ghanaḥ
valmīkavat samucchrāyī śīghraghātyagniśastravat

35.5

nābhivastiyakṛtplīhaklomahṛtkukṣivaṅkṣaṇe
syād vṛkkayorapāne vā vātāttatrātitīvraruk

35.6

śyāvāruṇaścirotthānapāko vividhavedanaḥ
raktatāmrāsitaḥpittāttṛṇmohajvaradāhavān

35.7

kṣiprotthānaprapākaśca pāṇḍuḥ kaṇḍyutaḥ kaphāt
sotkleśaśītarukstambhajṛmbhārocakagauravaḥ

35.8

cirotthānaprapākaśca saṅkīrṇassrannipātaḥ
raktena pittaliṅgassyāt kṛṣṇasphoṭātidāhavān

35.9

strīṇāmavāntaro raktāt kṣate pittāsralakṣaṇaḥ
teṣūpadravabhedaśca smṛto'dhiṣṭhānabhedataḥ

35.10

nābhyāṃ hikmā bhavedbastau mūtraṃ kṛcchreṇa pūti ca
śvāso yakṛti rodhaśca plīhrayucchvāsasya tṛḍbhramāḥ

35.11

galagrahaśca klomni syāt sarvāṅgagraho hṛdi
pramohastamakaḥ kāso hṛdayodghaṭṭanavyathā

35.12

kukṣipāśvrāntarāṃsātiṃḥ kukṣāvāṭopajanma ca
sakthnorgraho vaṅkṣaṇayorvṛkkayoḥ kaṭipṛṣṭhayoḥ

35.13

pārśvayośca vyathā pāyau pavanasyānurodhanam
āmapakvavidagdhatvaṃ teṣāṃ śophavadādiśet

35.14

nābherūrdhvaṃ mukhāt pakkāḥ prasravantyadhare gudāt
gudāsyānnābhrije tatra vivarjyassānnipātikaḥ

35.15

bhinno hṛnnābhivastisthaḥ kṣīṇasyopadravānvitaḥ
evameva stanasirā vivṛtāḥ prāpya yoṣitām

35.15.p1

śvayathussyād ghanastatra bāhyavidradhilakṣaṇaḥ

35.15.p2

vidradhicikitsā

35.16

vidradhiṃ sarvamevāmaṃ śophavat samupācaret

35.17

pratataṃ ca haredraktaṃ pakve tu vraṇavat kriyā
śigrumūlabhavaḥ kalko vasātailaghṛtāplutataḥ

35.18

sukhoṣṇo bahuḷo lepaḥ prayojyo vātavidradhau
punarnavāyā varaṇādvahreścāpi karañjakāt

35.19

mūlairvacāśvagandhābhyāṃ gulgulvā ca yathāyatham
mūtratakrāranāḷādipiṣṭaiḥ pakvaiḥ pralepayet

35.20

upanāhaṃ ca vā dadyāt kṛsaraiḥ pāyasaistathā
alābuvā vā jalaukābhiśśoṇitaṃ nirharedapi

35.21

evaṃ kṛte'pi pākāya pravṛttāṃ vidradhiṃ punaḥ
godhūmapāyasādyena navanītayutena ca

35.22

badhvā supakkāṃ śastreṇa vṛddhipatreṇa pāṭayet
pañcamūlajalairdhautaṃ vātikaṃ lavaṇottaraiḥ

35.23

bhadrādivargayaṣṭyāhvatailairālepayedvraṇam
vairecanikayuktena tṛvṛtena viśodhya ca

35.24

vidārīvargasiddhena tṛvṛtenaiva ropayet
kṣāḷitaṃ kṣīritoyena liṃpedyaṣṭyamṛtātilaiḥ

35.25

paittaṃ ghṛtena siddhena mañjiṣṭhośīrapadmakaiḥ
payasyāśārivāśreṣṭhāyaṣṭīdugdhaiśca ropayet

35.26

nyagrodhādipravālatvakphalairvā kaphajaṃ punaḥ
āragvadhādinā siktaṃ saktukumbhaniśātilaiḥ

35.27

limpet kulatthikādantīnṛpaśyāmāgnitilvakaiḥ
sasaindhavaissagomūtraistailaṃ kurvīta ropaṇam

35.28

raktāgantūdbhave kāryā pittavidradhivat kriyā
varuṇādigaṇakvāthamapakke'bhyantarasthite

35.29

ūṣakādipratīvāpaṃ pūrvāhne vidradhau pibet
ghṛtaṃ virecanadravyaissiddhaṃ tābhyāṃ ca pāyayet

35.30

nirūhaṃ snehavastiṃ ca tābhyāmeva prakalpayet
pānabhojanalepeṣu madhuśigruḥprayojitaḥ

35.31

dattāvāpo yathādoṣamapakvaṃ hanti vidradhim
trāyantītriphalānimbakaṭukāmadhukaṃ samam

35.32

vṛhatapaṭolamūlābhyāṃ catvāroṃ'śāḥ pṛthak tathā
masūrāṃstistupādaṣṭau sa kvāthassaghṛto jayet

35.33

vidradhiṃ gulmavīsarpadāhamohamadajvarān
tṛṇmūrcchāchardihṛdrogapittāsṛkkuṣṭhakāmilāḥ

35.34

etattulyaguṇaṃ dadyāt trāyamāṇādikaṃ ghṛtam
vyāghrīvaraṇatakārīśigruviśvapunarnavam

35.35

śrapayitvā pivet toyaṃ vidradhāvantarāśraye
phalatrayādikārthaṃ ca kāsīsādyaṃ ca vā pivet

35.36

śākoṭakīyaṃ madhunā kapāyaṃ pivanti ye kṣīrabhujaḥ sṛjanti
te ślīpadaṃ vidradhigulmamehaśophāmaśūlānapi pāṇḍurogam

35.37

sarvāvasthāsu sarvāsu gulguluṃ vidradhīṣu ca
kaṣāyairyaugikairyujyāttaistaistadvacchilājatu

35.38

pākaṃ ca pālayedyatnāt siddhiḥ pakve hi daivikī
pakvaḥ srotāṃsi saṃkledya prayātyūrdhvamadho'pi vā

35.39

.
svayaṃ pravṛttaṃ taṃ doṣamupekṣeta hitāśinaḥ
daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā rakṣan bhiṣagupadravān

35.40

asamyagvahati klede yavāgūṃ varaṇādijām
pivettatsiddhatoyaṃ vā kulatthamapi bhakṣayet

35.41

tiktakādyaiḥ kaṣāyaiśca ghṛtādyaiśca ropayet
sati cālocayanmehe pramehāṇāṃ cikitsitam

35.42

stanaje vraṇavatsarvaṃ na tvenamupanāhayet
pāṭayet pālayaṃstanyavāhinīḥ kṛṣṇacūcukam

35.43

sarvāsvāmādyavasthāsu nirduhīta ca tatstanam
stanyavṛddhau tatkṣayārthaṃ kapālena navena vā

35.44

li
kulīrotthāpitamṛdā lepanaṃ ca praśasyate
upodakātilānantāyaṣṭyāhvaiḥ kṣīrapeṣitai

35.45

apakvaṃ stanajaṃ limpettathomāṃ kṣīrapeṣitām
droṇapuṣpaṃ tilaṃ dūrvā kerīphalanavāsthi ca

35.46

ākulyāśca pravālāni yaṣṭīmadhukameva vā
kṣīrapiṣṭaṃ ghṛtopetaṃ lepanaṃ stanavidradhau

35.47

kuṭacatvakkaṣāyeṇa tatkalkena ca sādhitam
tailaṃ tu puṣkarākṣīṇāṃ kucakumbhavraṇāpaham

35.47.p1

vṛddhidānam

35.48

kruddho ruddhagatirvāyuḥ śophaśūlakaraścaran
muṣkau vaṃkṣaṇataḥ prāpya phalakośābhivāhinīḥ

35.49

prapīḍya dhamanīrvṛddhiṃ karoti phalakośayoḥ
doṣāsramedomūtrāntraissavṛddhissaptadhā gadaḥ

35.50

mūtrāntrajāvapyanilāt hetubhedastu kevalam
vātapūrṇadṛttisparśo rūkṣo vātādaheturuk

35.51

pakvodumbarasaṅkāśaḥ pittāddāhoṣmapākavān
kaphācchīto guruḥ snigdhaḥ kaṇḍūmān kaṭhino'lparuk

35.52

kṛṣṇasphoṭāvṛtaḥ pittavṛddhiliṅgaśca raktataḥ
kaphavanmedasā vṛddhirmṛdustālaphalopamaḥ

35.53

mūtradhāraṇaśīlasya mūtrajaḥ sa tu gacchataḥ
ambhobhiḥ pūrṇadṛtivat kṣobhaṃ yāti saruṅmṛduḥ

35.54

mūtrakṛcchramadhastācca valayaḥ phalakośayoḥ
vardhayan pavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāntrāvayavaṃ yadā

35.55

nayet svasthānato'dhastāt grandhyābhaśśvayathurbhavet
upekṣayā muṣkavṛddhimādhmānastambharuskarīm

35.56

karoti tatra pavanaḥ pīḍito'ntaḥ prayāti ca
grādhmāpayan svanayutaḥ punarmukko nireti ca

35.57

āntravṛddhirasādhyo'yaṃ vātavṛddhisamākṛtiḥ
rūkṣakṛṣṇaruṇasirātantujālagavākṣitaḥ

35.57.p1

vṛddhicikitsā

35.58

snehasvedavirekānuvāsanāsthāpanaṃ calāt
vṛddhau pralepā vātaghnāḥ pāke bhitvā vraṇakriyā
indravallīkulasthābhyāṃ daśamūlaṃ samīkṛtam

35.59

kvāthayitvā pibedvātavṛddhāveraṇḍatailavat
pṛśniparṇībalairaṇḍaniṣkvāthassaghṛto jayet

35.60

pittaraktodbhavāṃ vṛddhiṃ raktasrāvo'pi śasyate
gomūtreṇa piben kalkaṃ kaphaje pītadārujam

35.61

kṛṣṇānāgarasindhūtthahiṅgucūrṇasamāyutaḥ
moraṭasya ca niṣkvāthassaptavṛddhimpohati

35.62

yakṣākṣībījamajjādviguṇakulatthena pācite toye
ghṛtapaḍuhiṅgusanāthe pīte vārtā kuto vṛddheḥ

35.63

varārajaḥ karṣamitaṃ prabhāte paścāṅgalasnehayutaṃ lihānaḥ
jahāti vṛddhiṃ cirakālajātāmabhāgyadheyaṃ puruṣe yatharddhiḥ

35.64

yakṣahagbījacūrṇāṃśadviguṇaṃ hapuṣārajaḥ
citratailena līḍhaśva saptavṛddhimpohati

35.65

ghṛtaṃ ca sukumārākhyaṃ peyaṃ syāllaṅghanādikam
pakve ca pāṭite tailamiṣyate vraṇaśodhanam

35.66

sumanoruṣkarāṃkolasaptaparṇeṣu sādhitam
paṭolanimbarajanīviḷaṅgeṅkuṭaceṣu ca

35.67

medojāṃ mūtrapiṣṭena susvinnāṃ sarasādinā
śirovirekadravyairvā varjayet phalasīvanīm

35.68

dārayedvṛddhipatreṇa samyañcchedasi coddhṛte
vraṇaṃ mākṣikakāsīsasaindhavapratisāritam

35.69

sīvyedabhyañjanaṃ cāsya yojyaṃ medoviśuddhaye
manaśśilailāsumanogranthibhallātakaiḥ kṛtam

35.70

tailamātraṇasandhānāt snehasvedau ca śīlayet
mūtrajāṃ sveditāṃ snigdhairvastrapaṭṭena veṣṭitām

35.71

vidhyedadhastātsīvanyāḥ srāvayecca yathodaram
vraṇaṃ ca sthagikābaddhaṃ ropayedāntrahetukam

35.72

phalakośamasaṃgrāpte cikitsā vātavṛddhivat

35.72.p1

iti hṛdayapriye dvitīyakhaṇḍe vidradhivṛddhicikitsitaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (10)