Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 37

Hṛdayapriyā 37

Language
Sanskrit

Contents

37.1

citrātailaṃ kulasthādyaissudhākṣāraṃ ca pāyayet || 523/2
vātākṣiptaṃ yadā pittaṃ sthitvā hṛdyakhilāṃ tanum
vyāpnuvacchleṣmamāṃsatvagraktaṃ sandūṣya ca tvaci

37.2

hāridraharitonmiśraṃ pāṇḍutvaṃ kurute tadā
pāṇḍuḥ sa pañcadhā doṣaiḥ pṛthak sarvairmṛdo'danāt

37.3

prāgrūpaṃ tasya hṛdayaspandanaṃ rūkṣatā tvaci
aruciḥ pītamūtratvaṃ svedābhāvo'lpavahnitā

37.4

sādaḥ śramo'nilāttatra gātraruk todakampanam
kṛṣṇarūkṣāruṇāsirānakhaviṇmūtranetratā

37.5

śophānāhāsyavairasyaṃ viṭchoṣaḥ pārśvamūrdharuk
pittāddharitapītābhasirāditvaṃ jvarastamaḥ

37.6

tṛṭsvedamūrcchāśītecchā daurgandhyaṃ kaṭuvaktratā
varcobhedo'mlako dāhaḥ kaphācchuklasirāditā

37.7

tandrā lavaṇavaktratvaṃ romaharṣassvarakṣayaḥ
kāsaḥ chardiśca nicayānmiśraliṅgo'tidussahaḥ

37.8

bhuktyā tu mṛdā srotogatayā pāṇḍurogavān
ucchūnanābhipādāsyamehanaḥ śakṛdutsṛjet

37.9

sāsṛkkaphaṃ kṛmiyutaṃ bhinnaṃ vā duṣṭadhātutaḥ
yaḥ pāṇḍurogī seveta pittalaṃ tasya kāmilām

37.10

koṣṭhaśākhāśrayaṃ pittaṃ dagdhvāsṛṅmāṃsamāvahet
hāridranetramūtratvaṅnakhavaktraśakṛttayā

37.11

dāhāvipākatṛṣṇāvān bhekābho durbalendriyaḥ
bhavet pittoddhaṇasyāsau pāṇḍurogādṛte'pi ca

37.12

upekṣayā ca śophāḍhyā sā kṛcchrā kumbhakāmilā
vātapittātmake pāṇḍau śophāḍhyastu halīmakaḥ

37.12.p1

pāṇḍurogacikitsā

37.13

pāṇḍurogī pivetsarpirādau kalyāṇakāhvayam
pañcagavyaṃ mahātiktaṃ śṛtamāragvadhādinā

37.14

snehitaṃ vāmayettīkṣṇaiḥ punaḥ snigdhaṃ ca śodhayet
payasā mūtrayuktena bahuśaḥ kevalena vā

37.15

mūtreṇa piṣṭāṃ pathyāṃ vā tatsiddhaṃ vā phalatrayam
svarṇakṣīrītṛvṛcchyāmābhadradārumahauṣadham

37.16

gomūtrāñjalinā piṣṭaṃ śṛtaṃ tenaiva vā pivet
sādhitaṃ kṣīramebhirvā piveddoṣānulomanam

37.17

mūtre sthitaṃ vā saptāhaṃ payasā'yorajaḥ pivet
jīrṇe kṣīreṇa bhuñjīta rasena madhureṇa vā

37.18

śuddhaścobhayato lihyāt pathyāṃ madhughṛtāplutām
kvāthaṃ punarnavādyaṃ ca vāśādyaṃ ca varādikam

37.19

guḷanāgaramaṇḍūratilāṃśānmānatassamām
pippalīdviguṇāṃ dadyāt guḷikāṃ pāṇḍurogiṇe

37.20

vyoṣādiguḷikā yojyā maṇḍūravaṭakāstathā
bhallātakasya dviguṇo guḷastadviguṇāstilāḥ

37.21

pippalī triphalā caiva viḍaṅgaśca tilaissamāḥ
tallīḍhvā madhusarpibhyāṃ śṛṅgaverabhṛtaṃ payaḥ

37.22

pivedatu punarjīrṇe cāśrīyāt payasaudanam
hanyādvātoddhaṇaṃ pāṇḍuñcāyaṃ yogo halīmakam

37.23

sanāgaraṃ gavāṃ kṣīraṃ kāmilāyāṃ praśasyate
nimbatvagādyaṃ prapibeta kaṣāyaṃ kāmilārtimān

37.24

kṛṣṇaṃ piṣṭanibhaṃ yastu kāmilāyāṃ sṛjenmalam
kapharuddhapathastasya pittaṃ kaphaharairjayet

37.25

snehaprāyaṃ pavanaje snigdhaśītaṃ ca paittike
ślaiṣmike kaṭurūkṣoṣṇaṃ miśraṃ miśre prayojayet

37.26

mṛdaṃ nirghātayet kāyāt tīkṣṇaissaṃśodhanaiḥ puraḥ
balādhānāya sarpīṃṣi śuddhakoṣṭhasya yojayet

37.27

vyoṣabilvādikaṃ sarpiḥ śastaṃ pāṇḍau mṛdudbhave
mṛddveṣaṇāya tallaulye vitared bhāvitāṃ mṛdam

37.28

vellena nimbaprasavaiḥ pāṭhayā mūrvayāthavā
kanīyaḥpañcamūlāmbu śasyate pānabhojane

37.29

rūkṣaśītagurusvāduvyāyāmacalanigrahaiḥ
kaphasammūrcchito vāyuryadā pittaṃ bahiḥ kṣipet

37.30

hāridramūtranetratvakśvetavarcāstato naraḥ
bhavet sāṭopaviṣṭambho guruṇā hṛdayena ca

37.31

daurbalyālpāgnipārśvārtihidhmāśvāsārucijvaraiḥ
rasaistaṃ rūkṣakatvamlaiḥ kulasthotthaiśca bhojayet

37.32

bhṛśāmlatīkṣṇakaṭukalavaṇoṣṇaṃ ca śasyate
sabījapūrakarasaṃ lihyādvyoṣaṃ tathāśayam

37.33

svaṃ pittameti tenāsya śakṛdapyanurajyate
vāyuśca yāti praśamaṃ punaḥ kāmiliko vidhiḥ

37.33.p1

tailamabhyañjane deyaṃ śṛṅgādyaṃ vāmṛtādikam

37.33.p2

śophanidānam

37.34

pittaraktakaphān vāyurduṣṭo duṣṭān bahissirāḥ

37.35

nītvā ruddhagatistairhi kuryāstvaṅmāṃsasaṃśrayam
utsedhaṃ saṃhataṃ śophaṃ tamāhurnicayādataḥ

37.36

sarvaṃ hetuviśeṣaistu rūpabhedānnavātmakam
doṣaiḥ pṛthag dvayaissarvairabhighātādviṣādapi

37.37

dvidhā vā nijamāgantuṃ sarvāṅgaikāṅgajaṃ ca tam
vyādhikarmopavāsā dikṣī ṇasya bhajato drutam

37.38

atimātraṃ hemantaṃ gurvamlasnigdhaśītalam
lavaṇakṣāratīkṣṇoṣṇaśākāmbusvapnajāgarāḥ

37.39

pāṇḍuvīsarpagarbhādyā mithyācārāstathāpare
ūrdhvaṃ kurvanti vakṣasthā doṣā vastigatāstvadhaḥ

37.40

śophaṃ madhye tu madhyasthāssarvaikāṅgeṣu tatsthitāḥ
tatpūrvarūpaṃ davathussirāyāmo'ṅgagauravam

37.41

vātācchophaścalo rūkṣaḥ khararomāruṇāsitaḥ
saṅkocaspandaharṣārtitodabhedaprasuptimān

37.42

kṣiprotthānaśamaśśīghramunnamet pīḍitastanum
snigdhoṣṇamardanaiśśāmyedvātrāvalpo divā mahān

37.43

pītaraktāsitābhāsaḥ pittāddātāmraromakṛt
śīghrānusārapraśamastṛddāhajvaravān mṛduḥ

37.44

kaṇḍūmān pāṇḍuromatvakkaṭhinaśśītaḷo guruḥ
snigdhaḥ sthiro rātribalaḥ cirajanmaśamo himaḥ

37.45

ākrānto nonnamedāśu kaphātsyurdvandvajāstrayaḥ
saṅkarāddoṣaliṅgānāṃ nicayānnicayātmakaḥ

37.46

abhighātena śastrādipātādbhallātakādibhiḥ
sparśāttīkṣṇānilāveśācchophassyāt pittalakṣaṇaḥ

37.47

viṣajassraviṣaprāṇiparisarpaṇamūtraṇāt
viṣavṛkṣānilasparśānnakhadaṃṣṭrānipātanāt

37.48

mṛduścalo'valambī ca śīghradāharujākaraḥ
navo'nupadravaśśophassādhyo'sādhyaḥ pureritaḥ

37.48.p1

śophacikitsā

37.49

śophe sarvāṅgage sāme laghu bhuktvāmbhasā pibet
koṣṇena vijayāśuṇṭhīśophaghnīdārucūrṇitam

37.50

nāgarātiviṣādāruviḷaṅgendrayavauṣaṇam
navāyasaṃ vā doṣāḍhyaḥ śuddhyai mūtraharītakīm

37.51

varākvāthena kaṭukākumbhāyastryūṣaṇāni vā
nirāmo baddhaśamalaḥ pibecchvayathupīḍitaḥ

37.52

trikaṭutrivṛtādantīcitrakaissādhitaṃ payaḥ
śuṇṭhyādikaṃ ca pathyādyaṃ kvāthaṃ vā nāgarodbhavam

37.53

hitaṃ kṛṣṇādikaṃ cūrṇaṃ sarpirādrakasādhitam
ghṛtaṃ yavānikādyaṃ vā yathāvasthaṃ prayojayet

37.54

purāṇayavaśālyannaṃ daśamūlāmbusādhitam
alpamalpapaṭusnehaṃ bhojanaṃ śvayathorhitam

37.55

kṣāravyoṣānvitā maudgāḥ kaulasthāśca rasā hitāḥ
daśamūlādikaṃ tailamabhyaṅgāya prayojayet

37.56

śaileyādigaṇo lepe taile snānajale hitaḥ
punarnavarasaistailaṃ mustākalkaṃ vipācitam

37.57

takrayuktamathābhyaṅgāt pāṇḍuśophavināśanam
athā'nilotthe śvayathau māsārdhaṃ trivṛtaṃ pibet

37.58

tailaṃ cairaṇḍajaṃ vātaviṭvibandhe payoyutam
svedābhyaṅgān samīraghnān lepamekāṅkaje punaḥ

37.59

mātuluṅgāgnimanthena śuṇṭhīhiṃsrāmarāhvayaiḥ
paitte tiktaṃ pibet sarpirnyagrodhādyena vā śṛtam

37.60

kṣīraṃ tṛḍdāhamoheṣu lepābhyaṅgāśca śītaḷāḥ
āragvadhādinā siddhaṃ tailaṃ śleṣmodbhave pibet

37.61

kṣāracūrṇāsavāriṣṭamūtratakrāṇi śīlayet
kṛṣṇāpurāṇapiṇyākaśigrutvaksikatā'tasīḥ

37.62

pralepā mardane yuṃjyātsukhoṣṇā mūtrakalkitaḥ
yathādoṣaṃ yathāsannaṃ śuddhiraktāvasecane

37.63

kurvīta miśradoṣeṣu doṣodrekavaśāt kriyām
amṛtādyamajājyādyaṃ pibecca kṣataje punaḥ

37.64

śodhanaṃ raktamokṣaṃ ca lepādyāḥ saghṛtā himāḥ
śophe viṣabhave sarvaṃ viṣahāri ca yojayet

37.65

gauḍaṃ dadhi ca piṣṭānnaṃ gurvarasātmyaṃ vidāhi ca
divāsvapnaṃ maithunaṃ ca marutsevāṃ vivarjayet

Linked texts (2)