Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 40

Hṛdayapriyā 40

Language
Sanskrit

Contents

40.1

kuṣṭhaikasambhavaṃ śvitraṃ tridhātūdbhavasaṃśrayam
vātādrūkṣāruṇaṃ pittāttāmraṃ kamalapatravat

40.2

sadāhaṃ romavidhvaṃsi kaphācchvetaṃ ghanaṃ guru
sakaṇḍu ca kramādraktamāṃsamedassu cādiśet

40.3

varṇenaiveddagubhayaṃ kṛcchraṃ taccottarottaram
aśuklaromābahuḷamasaṃsṛṣṭaṃ mitho navam

40.4

anagnidagdhajaṃ sādhyaṃ śvitraṃ varjyamato'nyathā
guhyapāṇitaloṣṭheṣu jātamapyacirantanam

40.5

caranti rogāḥ sparśādyairviśeṣāccarmanetrajāḥ
yat kuṣṭhādapi bībhatsaṃ śīghraṃ yātyapyasādhyatām

40.6

śvitraṃ tasmāttajjayāya tvareta tarasā bhiṣak
śvitre saṃśodhanaṃ pūrvaṃ prayojyaṃ svādvipakvatā

40.7

iṣyate saṃsanārthaṃ ca saguḷo malayūrasaḥ
pītvā tamabhyaktatanurbhajeta sūryātapaṃ bhṛśam

40.9

viriktaśca tryahaṃ peyāṃ pipāsuḥ prapibedapi
śvitryaṅge nirgatān sphoṭān prabhindyāt kaṇṭakena ca
nissāriteṣu sphoṭeṣu tridinaṃ prapibet prage
malayūṃ śatapuṣpāṃ ca priyaṅgumasanaṃ jale

40.10

niṣkvāthya lihyāt kṣāraṃ vā pālāśaṃ phāṇitānvitam
gavyaṃ mūtraṃ citrakavyoṣasiddhaṃ
sarpiṣkumbhe sthāpitaṃ kṣaudramiśram
pakṣādūrdhvaṃ śvitriṇāṃ peyametat
kāryaṃ cāsmai kuṣṭhadṛṣṭaṃ vidhānam

40.11

mārkavamathavā khāded bhṛṣṭaṃ tailena lohapātrastham

40.12

bījakaśrutaṃ ca dugdhaṃ tadanu pibecchivatranāśāya
kākodumbarikādyaṃ vā pibetkvāthaṃ madhudrutam

40.13

madhusarpiryogatulyaṃ pibennīlīrasaṃ prage
kṣīrabhuk pathyasevī ca pakṣācchivatrāṇi nirjayet

40.14

nirguṇḍīsvaraso'pyevaṃ pātavyaśvitraśāntaye
varācūrṇaṃ nimbataile līḍhaṃ śvitraṃ vināśayet

40.15

śaśāṅkarekhācūrṇaṃ ca dhātrīrasayutaṃ tathā
dugdhena bhojanaṃ cāpi kuryāddehoṣṇasambhave

40.16

pūtīkādyena yogena lepo dvaipyādiko hitaḥ
rātrāvityādipadyoktaḥ savarṇakaraṇo'pi ca

40.17

vyoṣādyaṃ gandhakādyaṃ ca kṣāraṃ bhallātakādikam
yathāvasthaṃ pradyācca lepanāya kilāsine

40.18

śudhyā śoṇitamokṣairvirūkṣaṇairbhojanaiśca saktūnām
śvitraṃ kasyacideva praṇaśyati kṣīṇapāpasya

40.19

snigdhāssavarṇā grathitā nīrujā mudgasannibhāḥ
piṭakāḥ kaphavātābhyāṃ bālānāmajagallikā

40.20

yavaprakhyā yavaprakhyā tāsyāṃ māṃsāśritā ghanāḥ
śānmalīkaṇṭakākārāḥ piṭakāḥ sarujo ghanāḥ

40.21

me dogarbhā mukhe yūnāṃ tābhyāṃ ca mukhadūṣikāḥ
te padma kaṇṭakā jñeyā yaiḥ padyamiva kaṇṭakaiḥ

40.23

cīyate nīrujaistulyaiśśarīraṃ kaphavātajaiḥ
tvaksthānavedanān kṛṣṇān tilābhān tilakālakān
prāhurmaśāṃśca mahataścarmakīlān mahattamān
śokakrodhādikupitādvātapittānmukhe tanu

40.24

śyāmalaṃ maṇḍalaṃ vyaṅgaṃ vaktrādanyatra nīlikā
paruṣaṃ paruṣasparśaṃ vyaṅgaṃ śyāvaṃ ca mārutāt

40.25

pittāttāmrāntamānīlaṃ śvetāntaṃ kaṇḍumatkaphāt
raktādraktāntamātāmraṃ soṣaṃ cimicimāyate

40.26

asamyagvamanodīrṇapittaśleṣmajanigrahaiḥ
maṇḍalānyatikaṇḍūni rāgavanti bahūni ca

40.27

utkoṭhākhyaḥ sa koṭhastu jvarādyanugato bhavet
pāṇipādatale sandhau jatrūrdhvaṃ vopacīyate

40.28

valmīkavacchanairranthiḥ tadvad bahuṇubhirmukhaiḥ
rugdāhakaṇḍūkledāḍhyairvalmīko'sau samastajaḥ

40.29

ete syuḥ kṣudrarogākhyā punaḥ kecidathottare
vakṣyante'nye kecidukteṣvantarbhāvādupekṣitāḥ

40.29.p1

kṣudrarogacikitsā

40.30

visrāvayejjalākobhirapakāmajagallrikām
svedayecca yavaprakhyāṃ ubhayatrāpi yojayet

40.31

dārukuṣṭhamanohvālaiḥ pakke tu vraṇavat kriyā
lodhrakustumburuvacāṃ dūṣikāyāṃ pralepayet

40.32

vaṭapallavayuktā vā nālikerotthaśuktayaḥ
aśāntau vamanaṃ nasyaṃ lalāṭe ca sirāvyathaḥ

40.33

nimbāmbuvānto nimbāmbusādhitaṃ padmakaṇṭhake
pibet kṣaudrayutaṃ sarpirnimbāragvadhalepanam

40.34

sūryakāntenāgninā vā kṣāreṇa tilakāḷakān
dahenmaśāṃścarmakīlān śastreṇotkṛtya vā dahet

40.35

vyaṅganīlikayoḥ kuryādyathāsannaṃ sirāvyadham
lepayet kṣīrapiṣṭaiśca kṣīrivṛkṣatvagaṅkuraiḥ

40.36

vyaṅgeṣu cārjunatvagvā mañjiṣṭhā vā samākṣikā
raktacandanapūrveṇa yavādyenāpi lepanam

40.37

utkoṭhe kaphapittokte koṭhe sarvaṃ ca kauṣṭhikam
pravṛddhaṃ subahucchidraṃ saśophaṃ marmaṇi sthitam

40.38

valmīkaṃ hastapāde tu varjayeditarat punaḥ
śuddhasyāsre hṛte limpetsapadmārevatāmṛtaiḥ

40.39

śyāmākulasthikāmūladantīpalalasaktubhiḥ
pakve tu duṣṭamāṃsāni gatīssarvāśca śodhayet

40.40

śastreṇa samyagagnau ca kṣāreṇa jvalanena vā
punarvraṇoditaṃ kāryaṃ yathādoṣaṃ cikitsitam

40.40.p1

kriminidānam

40.41

kramayastu dvidhā proktā bāhyābhyantarabhedataḥ
bahirmalakaphāsṛgviḍjanmabhedāccaturvidhāḥ

40.42

tilapramāṇavarṇāssyurbāhyāḥ keśāmbarāśritāḥ
bahupādāśca sūkṣmāśca yūkā likṣāśca nāmataḥ

40.43

dvidhā te koṭhapiṭakāruṇḍūgaṇḍān prakurvate
kuṣṭhaikahetavo'ntarjāḥ śleṣmajāsteṣu cādhikam

40.44

madhurāmlaguḷakṣīradadhiśuktanavodanaiḥ
śakrujjā bahuviddhānyaparṇaśākolukādibhiḥ

40.45

kaphādāmāśaye jātā vṛddhāssaparnti sarvataḥ
pṛthuvabhranibhāḥ kecit kecit gaṇḍūpadopamāḥ

40.46

rūḍhadhānyāṅkurākārāstanudīrghāstathāṇavaḥ
śvetāstāmrāvabhāsāśca pravṛddhāste ca kurvate

40.47

hṛllāsamāsyasravaṇamavipākamarocakam
mūrcchāchardijvarānāhakārśyakṣavathupīnasān

40.48

raktavāhisirotthānā raktajā jantavo'ṇavaḥ
apādā vṛttatāmrāśca saukṣmyāt kecidadarśanāḥ

40.49

kuṣṭhatulyakriyāḥ proktāḥ purīṣotthāḥ pare punaḥ
adho visarpiṇaḥ prāyo yadā vṛddhāstu te punaḥ

40.50

āmāśayonmukhāḥ kuryusadgāraśvāsavedanāḥ
snigdhasvinne guḷakṣīramatsyādyaiḥ krimiṇodare

40.51

utkleśitakrimikaphe śarvarīṃ tāṃ sukhoṣite
surasādigaṇaṃ mūtre kvāthayitvārdhavāriṇi

40.52

taṃ kaṣāyaṃ kaṇāgāḷākramijitkalkayojitam
satailaṃ varcikākṣāraṃ yuñjyādvastiṃ tato'hani

40.53

tasminneva nirūḍhaṃ taṃ pāyayeta virecanam
vṛvṛtkalkaṃ phalakaṇākaṣāyāḷuḷitaṃ tataḥ

40.54

ūrdhvādhaśśodhite kuryāt pañcakolayutaṃ kramam
kāle krimighnatailena tatastamanuvāsayet

40.55

śiroroganiṣedhoktamācarenmūrdhageṣvanu
udriktatiktakaṭukamalpasnehaṃ ca bhojanam

40.56

viḍaṅgakṛṣṇāmaricapippalīmūlaśigrubhiḥ
pibet sasvarcikākṣārairyavāgūṃ takrasādhitām

40.57

viḍaṅgacūrṇamiśrairvā piṣṭairbhakṣyān prakalpayet
viḍaṅgataṇḍulairyuktamardhaṃśairātapasthitam

40.58

dinamāruṣkaraṃ tailaṃ pāne vastau ca yojayet
kāravallīdalarasaḥ satailaḥ krimipāṇḍujit

40.59

khadirādyaṃ palāśāyaṃ rasonādyaṃ niśāghṛtam
purīṣajeṣu sutarāṃ dadyādbastivirecane

40.60

śirovireko vamanaṃ śamanaṃ kaphajanmasu
raktajānāṃ kuṣṭhaharaṃ romādeṣvindraluptikam

Linked texts (11)