Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 47

Hṛdayapriyā 47

Language
Sanskrit

Contents

47.1

sādhyeṣu sādhanāyālamidameva ca śīlitam || 601/2
sirānusāriṇi male prathamaṃ paṭalaṃ gate
avyaktmīkṣate rūpaṃ vyakttamapyanimittataḥ

47.2

dvitīyege tu no sūkṣmaṃ dūraṃ cānyattu yatnataḥ
dūre'ntike viparyāsād vastvabhūtaṃ ca paśyati

47.3

anekadhā vā vṛttaṃ vā hrasvavaḍḍiviparyayam
doṣabhinnatvavṛttatvamadhyasthatvena paśyati

47.4

rogo'yaṃ timiraḥ kācastṛtīyapaṭalāśrite
tenordhvamīkṣate nādhastanucelāvṛtopamam

47.5

yathāvarṇaṃ caratyetaddṛṣṭirhīyeta ca kramāt
caturthage liṅganāśo dṛṣṭiṃ pracchādayenmale

47.6

timire vātaje prāyeṇāruṇāvilamīkṣate
jālāni keśān maśakān kācībhūte'ruṇāsya dṛk

47.7

paśyatyanāsikaṃ vakraṃ candradīpādyanekatām
liṅganāśe spaṣṭaraktā rajodhūmāvileva ca

47.8

dṛṣṭiḥ sūkṣmā vismṛtā vā yadā vātāttu dṛksirāḥ
saṅkocya maṇḍalaṃ dṛṣṭergambhīrāntarnayatyasau

47.9

pittaje timire vidyutpicchakhadyotasannibham
nīlaṃ ca vīkṣate prāyaḥ kāce dṛk kācanīlabhā

47.10

tādṛk paśyati cārkenduparīdhīndradhanūṃṣi ca
bhṛṅganīlā nirālokā dṛk snigdhā liṅganāśataḥ

47.11

dṛṣṭiḥ pittena yā hrasvā hrasvākhyā hrasvadarśinī
bhavet pittavidagdhākhyā pītā pītābhadarśanā

47.12

kaphena timire prāyaḥ snigdhaṃ śvetaṃ ca paśyati
śaṅkhakundādyāvṛtaṃ ca kāce tvarkendubhiśritam

47.13

niṣprabhairdṛk sitābhā syālliṅganāśe tu lakṣyate
mūrtaḥ kapho dṛṣṭigataḥ snigdho darśananāśanaḥ

47.14

bindurjelasyeva calaḥ padminīpuṭasaṃbhṛtaḥ
uṣṇe saṅkocamāyāti chāyāyāṃ parisarpati

47.15

śaṅkhendukundakumudasphaṭikopamaśuklimā
raktena timire raktaṃ [śrobhūtaṃ] ca paśyati

47.16

kācena raktā kṛṣṇā vā dṛṣṭistādṛk ca paśyati
liṅganāśe tu tādṛg dṛṅ niṣprabhā hatadarśanā

47.17

saṃsargasannipāteṣu vidyāt saṅkīrṇalakṣaṇam
dyotyate nakulasyeva yasya dṛṅ nicitā malaiḥ

47.18

nakulāndhaḥ sa tu divā citraṃ paśyati no niśi
doṣāndhastu sa doṣāndho doṣairyo'ddhīkṣate sukham

47.19

dāhopāśuklamālinyayukto'hnyāviladarśanaḥ
rātrāvandhaḥ sāsradoṣairbhaveduṣṇavidagdhayā

47.20

taireva kaṇḍūkāluṣyakledāḍhyāmlavidagdhikā
śokajvaraśirorogasantaptasyānilādayaḥ

47.21

dhūmāvilāṃ dhūmadarśī dṛśo kuryuḥ sa dhūmaraḥ
alpasattvasya sahasā sūkṣmaṃ dīptaṃ ca paśyataḥ

47.22

tejaḥ saṃśoṣya taddṛṣṭiṃ vaidūryābhāṃ vidarśanām
anyathāṃ liṅganāśo'sāvaupasargikasaṃjñitaḥ

47.23

kaphād vinā liṅganāśān gabhīrāṃ hrasvajāmapi
varjayennakulādhaṃ ca kācā yāpyāḥ parān jayet

47.23.p1

dṛṣṭigatarogacikitsā

47.24

jīvantyādyaṃ pivet sarpiḥ śuddhāṅgastimirāturaḥ
paṭolādyaṃ traiphalaṃ vā tanmahadvā yathāmalam

47.25

tāpyāyohaimayaṣṭyāhvasitājīrṇājyamākṣikaiḥ
saṃyojitā yathākāmaṃ timiraghnī paraṃ varā

47.26

saghṛtaṃ vā varākvāthaṃ śīlayet timirāramayī
gomūtre chagaṇarase'mlakāñjike ca
strīstanye haviṣaṣi viṣe ca mākṣike ca
yattūtthaṃ jvalitamanekaśo niṣiktaṃ
tat kuryād garuḍasamaṃ narasya cakṣuḥ

47.27

rasendrabhujagau tulyau tābhyāṃ sadṛśamañjanam
īṣatkarpūrasahitamañjanaṃ timirāpaham

47.28

maricāni daśārdhapicustāpyāttutthāt palaṃ picuryaṣṭyāḥ
kṣīrārdradagdhamañjanamapratisārākhyamuttamaṃ timire

47.29

māṃsyādyaśvākṣabījādyo yogaḥ ṣaṇmākṣikastathā
ratnādikaśca timire yojyāḥ kāce ca yuktitaḥ

47.30

sneho'srasrāvaṇaṃ nasyaṃ mūrdhabastiśca tarpaṇam
sāmānyaṃ sādhanamidaṃ pratidoṣamathocyate

47.31

vātaje timire tatra daśamūlāmbhasā ghṛtam
kṣīre caturguṇe śreṣṭhākalkapakvaṃ pivet tataḥ

47.32

triphalāpañcamūlānāṃ kaṣāyaṃ kṣīrasammitam
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ yojayeta virecanam

47.33

sitairaṇḍādijīvantītailābhyāṃ nasyamuttamam
abhyaṅge'sanabilvāditriphalādyi śasyate

47.34

balātailaṃ ca vā vastau vātāhādyena tarpaṇam
paitte ghṛtairjīvanīyatriphalābhirvipācitaiḥ

47.35

snehayitvā hared raktaṃ sirayātha virecayet
śarkarailātrivṛccūrṇairmadhuyuktaiśca vastibhiḥ

47.36

suśītālaipasekādīn yuñjyānetrāsyamūrdhasu
śārivāpadmakośīramustākṣābaracandanaiḥ

47.37

vartiḥ śastāñjane cūrṇastathā padmotpalāñjanaiḥ
sanāgapuṣpakarpūrayaṣṭyāhvasvarṇagairikaiḥ

47.38

nasyaṃ cājyaṃ śṛtaṃ kṣīrajīvanīyasitopalaiḥ
śleṣmodbhave'mṛtākvāthavarākaṇabhṛtaṃ ghṛtam

47.39

vidhyet sirāṃ pītavato dadyāccātra virecanam
kvāthaṃ pūgābhayāśuṇṭhīkṛṣṇākumbhanikumbhajam

47.40

hrīveradārudviniśākṛṣṇākalkaiḥ payoyutaiḥ
dvipañcamūlaniryūhe pakvaṃ tailaṃ ca nāvanam

47.41

vartiḥ priyaṃgunepālīvarāśaṅkhakaṭutrayaiḥ
raktaje pittavat siddhirvartirdrākṣādikā hitā

47.42

saṃsargasannipātotthe yathādoṣodayaṃ kriyā
natanīlotpalānantāyaṣṭyāhvasuniṣaṇṇakaiḥ

47.43

sādhitaṃ nāvanaṃ tailaṃ śirovastau ca śasyate
kāce'pyeṣā kriyā tatra sirāvedho na śasyate

47.44

āndhyāya syād yantraṇaṃ yat srāvye tvasre jalaukasaḥ
guḍaḥ pheno'ñjanaṃ kṛṣṇā maricaṃ kuṅkumādrajaḥ

47.45

rasakriyaivaṃ sakṣaudrā kācayāpanamañjanam
nakulāndhe tridoṣotthe taimiryavihito vidhiḥ

47.46

rasakriyā ghṛtakṣaudragomayasvarasadrutaiḥ
tārkṣyagairikatālīsairniśāndhye hitamañjanam

47.47

dadhnāvaghṛṣṭaṃ maricaṃ rātryandhe'ñjanamuttamam
karañjādyā hitā vartirghṛtabhṛṣṭāni bhakṣayet

47.48

pallavāni śatāvaryā jīvantyā so'rgalasya vā
dhūmarākhyāmlapittoṣṇavidāhe jīrṇasarpiṣā

47.49

snigdhaṃ virecayecchītaiḥ śītairdihyācca sarvataḥ
svarṇagairikatālīsa cūrṇāddigdhe rasakriyā

47.50

vidhyet sujātaṃ niṣprekṣaṃ liṅganāśaṃ kaphodbhavam
āvartakyādibhiḥ ṣaḍbhirvivarjitamupadravaiḥ

47.51

tatrāvartacalā dṛṣṭiścāvartakyaruṇā sitā
śarkarākaṃpayoleśiniśiteva ghanāti ca

47.52

rājīmatī dṛṅ nicitā śāliśūkābharājibhiḥ
viṣamacchinnadagdhābhā sarug bhinnāṃśukā smṛtā

47.53

dṛṣṭiḥ kāṃsyasamacchāyā candrakī candrakākṛtiḥ
chatrābhā naikavarṇā ca chatrakī nāma nīlikā

47.54

na vidhyedāsirāhṇāṃ na tṛṭpīnasakāsinām
nājīrṇimūruvamitaśiraḥkarṇākṣiśūlinām

47.55

atha sādhāraṇe kāle śuddhasaṃbhojitātmanaḥ
deśe prakāśe pūrvāhne bhiṣag jānūccapīṭhagaḥ

47.56

yantritasyopaviṣṭasya svinnākṣasya mukhānilaiḥ
aṅguṣṭhamṛdite netre dṛṣṭau dṛṣṭvotplutaṃ malam

47.57

svāṃ nāsāmīkṣamāṇasya niṣkampaṃ mūrdhni dhārite
kṛṣṇādarthāṅgulaṃ muktvā tadardhārdhamapāṅgataḥ

47.58

savyaṃ dakṣiṇahastena netraṃ savyena cetarat
vidhyed daivārjite chidre suviddhe'mbulavassrutiḥ

47.59

sāntvayannāśuraṃ cāśru netraṃ stanyena secayet
nītvā śalākāmagreṇa likhilled dṛṣṭimaṇḍalam

47.60

abādhamānaḥ śanakairnāsāṃ pratinudastataḥ
ucchiṅghanāccāpahared dṛṣṭimaṇḍala gaṃ kapham

47.61

sthire doṣe cale vāti svedayedakṣi bāhyataḥ
atha dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākābhāharecchanaiḥ

47.62

ghṛtāplutaṃ picuṃ dattvā baddhvāṅgaṃ śāyayet tataḥ
viddhādanyena pārśvena tadyuttānaṃ dvayorvyadhe

47.63

nivātaśayane'bhyaktaśiraḥpādaṃ hite ratam
kṣavathuṃ kāsamudgāraṃ ṣṭhevanaṃ pānamambhasaḥ

47.64

adhomukhasthitiṃ snānaṃ dantadhāvanabhakṣaṇam
saptāhaṃ nācaret snehapītavaccātra yantraṇā

47.65

ruji koṣṇahaviḥsekaistryahānmuktvākṣi secayet
vātaghnaiḥ saptame tvahni tyajed bandhaṃ ca yantraṇā

47.67

āsthairyalābhānnetrasya na paśyet sūkṣmabhāsuram
rujāśophādhimanthā (dyāḥ ?) syurapathyaisteṣu tatkriyā
payasyādyaiśca lodhrādyai (rvartya) jātyādinācaret
vedhe rūḍhe punarvartirāḍhakyādikṛtā śubhā

47.67.p1

iti hṛdayapriye tṛtīyakhaṇḍe dṛṣṭirogacikitsitaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (6)