Hridayapriya 50
Hṛdayapriyā 50
- Language
- Sanskrit
Contents
50.1
avaśyāyajalakrīḍākarṇakaṇḍūyanādibhiḥ
marut kruddhaḥ śrotrasirāḥ prāpyālaṃ śūlamāvahet
50.2
ardhāvabhedakaṃ stambhaṃ cirāt pākaṃ parisrutīḥ
pittācchūlaṃ dāhaśoṣaśītecchāśīghrapākavat
50.3
kaphājjatrūrdhvagurutā kaṇḍūśophau rujālpatā
acchoṣṇaghanatā pakvapūye vidyācalādiṣu
50.4
karoti śravaṇe śūlamabhighātādidūṣitam
raktaṃ pittasamānārti kiñcidādhikalakṣaṇam
50.5
śūle pūye tridoṣotthe vidyāllakṣaṇasaṅkarān
akasmāduṣṇaśītecchā śrutijāḍyaṃ ca jāyate
50.6
vāyau śabdasirāsthe syāt karṇanādastadāhvayaḥ
sa vā śleṣmānugo vāyustyakto bādhiryakṛt kramāt
50.7
vātena śoṣitaḥ śleṣmā sroto limpet tato bhavet
rug gauravaṃ pidhānaṃ ca sa pratīnāhasaṃjñitaḥ
50.8
kaṇḍūśophau kaphācchrotre sthirau tatsaṃjñayā smṛtau
pittaraktakaphasrāvī pūtikarṇo'rujo'pi vā
50.9
doṣaiḥ kledāt kṣatādvāpi kledajā jantavaḥ śrutim
khādantaḥ kurvate tīvrāṃ rujāṃ sa kṛmikarṇakaḥ
50.10
vidradhiḥ pūrvavaccānyaḥ śopho'rśo'rbudamīritam
teṣu ruk pūtikarṇatvaṃ badhiratvaṃ ca jāyate
50.11
garbhe'nilātsaṃkucitā śaṣkulī kūcikarṇakaḥ
tadvanmāṃsāṅkuro nīruk pippalī pippalīsamā
50.12
savarṇaḥ sarujaḥ śophaḥ sannipātād vidārikā
pakko rohati kṛcchreṇa saṃkocayati śaṣkulīm
50.13
sirāsthaḥ kurute vāyuḥ pālīśoṣaṃ tadāhvayam
kṛśā dṛḍhā ca tantrīvat pālī vātena tantrikā
50.14
pālyāḥ śophaḥ poṭayuktaḥ paripoṭo'ruṇaḥ saruk
vātā, dathāsrapittābhyāṃ gurvābharaṇabhārataḥ
50.15
utpātākhyo dāhapākasphoṭaśophairyuto rujā
pālyāṃ śopho'nilakaphādunmantho nīrujaḥ sthiraḥ
50.16
durviddhavardhite karṇe sakaṇḍūdāhapākaruk
śvayathuḥ sannipātotthaḥ sa nāmnā duḥkhavardhanaḥ
50.17
kaphāsṛkkamijāḥ sūkṣmāḥ sakaṇḍūkledavedanāḥ
lihyākhyāḥ piṭakāḥ pālīśoṣāya syurupekṣitāḥ
50.18
pippalī sarvajaṃ śūlaṃ vidārī kūcikarṇakaḥ
eṣāmasādhyā yāpyaikā tantrikānyāṃstu sādhayet
50.18.p1
pañcaviṃśatirityuktāḥ karṇarogā vibhāgataḥ
50.18.p2
karṇarogacikitsā
50.19
karṇaśūle pibet sarpirvātaje vātajinniśi
50.20
svinnaṃ karṇe pūrayecca puṭapākabhavai rasaiḥ
tailasindhūdbhavailikṣavilvārkairaṇḍapatrajaiḥ
50.21
koṣṇaistathā vātaharaiḥ snehairapi yathocitam
mahattaḥ pañcamūlasya kāṣṭhāt kṣaumeṇa veṣṭitāt
50.22
tailasiktāt pradīptāgrāt snehaḥ sadyo rujāpahaḥ
yojyaścaivaṃ bhadrakāṣṭhāt kuṣṭhādvā vātapīnase
50.23
vihitaṃ ca hitaṃ varjyaṃ śirassnānaṃ himaṃ jalam
pāne'tha pittaje śūle ghṛtasnigdhaṃ virecayet
50.24
drākṣāyaṣṭībhṛtaṃ stanyaṃ śasyate karṇapūraṇe
kṣaudraṃ vā kevalaṃ ditsūrnainryādi cācaret
50.25
vāmayet pippalīsiddhasarpiḥsnigdhaṃ kaphodbhave
dhūmanāvanagaṇḍūṣasvedān kuryāt kaphārahān
50.26
laśunāīkaśiśrūṇāṃ rasaḥ koṣṇaśca pūraṇe
ajavimūtravaṃśatvaksiddhaṃ tailaṃ ca pūraṇam
50.27
raktaje pittavat kāryaṃ sirāṃ cāśu vimokṣayet
pakke pūyavahe karṇe dhūpanagaṇḍūpanāvanam
50.28
yuñjyānnālīvidhānaṃ ca duṣṭavraṇaharaṃ ca yat
srotaḥ pramṛjya picunā prātaḥ sāyaṃ ca dhūpayet
50.29
pūreṇa mākṣikeṇānu pūrayet, surasādijaḥ
cūrṇo'vacūrṇane śasto, mṛjāvarttivimiśraṇe
50.30
kṣāratailaṃ priyaṅgvādyaṃ hitaṃ prativiṣādikam
nādabādhiryayoḥ kuryād vātaśūloktamauṣadham
50.31
śleṣmānubandhe śleṣmāṇaṃ prāg jayed vamanādibhiḥ
bādhiryaṃ varjayed bālavṛddhayośca ciraṃ ca yat
50.32
pratīnāhe parikledya snehasvedairviśodhayet
karṇaśodhanakenānu karṇaṃ tailasya pūrayet
50.33
saśuktasaindhavamadhormātuluṅgarasasya vā
kramo'yaṃ malapūrṇe'pi karṇe kaṇḍvāṃ kaphāpaham
50.34
nasyādi tadvacchophe'pi kaṭūṣṇaiścātra lepanam
karṇasrāvoditaṃ kuryāt pūtikarṇinakarṇayoḥ
50.35
pūraṇaṃ kaṭutailena viśeṣāt kṛmikarṇake
vamipūrvā hitā karṇavidradhau vidradhikriyā
50.36
pittotthakarṇaśūloktaṃ kartavyaṃ kṣatavidradhau
arśo'rbudeṣu nāsāvadāmā karṇavidārikā
50.37
karṇavidradhivat sādhyā pālośoṣe'nilāpaham
priyālabījayaṣṭyāhvahayagandhāyadānvitaiḥ
50.38
tilairūdvartanaṃ kāryaṃ tat pālyāṃ svedapūrvakam
tataḥ puṣṭikadaiḥ snehairabhyaṅgaṃ nityamācaret
50.39
śatāvarīvājigandhāpayasyairaṇḍajīvakaiḥ
tailaṃ vipakvaṃ sakṣīraṃ pālīnāṃ puṣṭimṛtvaram
50.40
pālīṃ chitvādhikakṛśāṃ śeṣāṃ sandhāya ropayet
chede sadyovraṇamoktakriyācāsraro bhavet
50.41
thāpyaivaṃ tantrikāruścāpi paripoṭe'pyayaṃ vidhiḥ
utpāte śītalairlepo jalaukohṛtaśoṇite
50.42
pālyāmabhyañjanaṃ kāryaṃ visarpavihitaighṛtaiḥ
unmanthe'bhyañjanaṃ tailaṃ godhākarkaṭakānvitam
50.43
tālapavyaśvagandhārkavākucī phalasaindhavaiḥ
surasālāṅgalībhyāṃ ca siddhaṃ tīkṣṇaṃ ca nāvanan
50.44
duārviddhe'rumantajambvāmrapatrakvāthena sevitām
tailena pālīṃ svabhyaktāṃ sūkṣmaiścūrṇairavacūrṇayet
50.45
cūrṇairmadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍrāhaniśodbhavaiḥ
lākṣāviḍaṅgasiddhaṃ ca tailamabhyañjane hitam
50.46
lihyāṃ gomayapiṇḍena bahiḥ svinnāṃ vilepayet
viḍaṅgasāraiṇorabhrayā mūtrapiṣṭena cāthavā
50.46.p1
etairabhyañjanārthaṃ ca kaṭutailaṃ vipācayet
sanimbapatramadanamaricairlehikā vraṇe || '7
50.46.p2
iti hṛdayapriye uttarakhaṇḍe karṇarogacikitsitaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra) — Anantakumāra, Sanskrit
- Parahitasaṃhitā — Śrīnātha Paṇḍita, Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit