Hridayapriya 52
Hṛdayapriyā 52
- Language
- Sanskrit
Contents
- 52.24 — 1 part
52.1
medasthāḥ kaṇṭhamanyākṣakakṣāvaṃkṣaṇagā malāḥ
savarṇān kaṭhinan snigdhān gaṇḍānāmalakākṛtīn
52.2
kurvate te kvacidāmāḥ pakvāḥ kecit sravanti ca
naśyantyanye bhavantyanye dīrghakālānubandhanaḥ
52.3
gaṇḍamālāpacī ceyaṃ tyājyā sā savamijvarā
acchedāt pakvaśophasya vraṇe cāpathyasevinaḥ
52.4
anupraviśya māṃsādīn pūye dūraṃ pradhāvati
vraṇe nāḷīva nāḷī syāt ṛjurvakrāpi vā bahuḥ
52.5
sā doṣaiḥ pṛthagekasthaiḥ śalyahetuśca pañcamī
tattadvraṇasamā cihnaḥstyajet tāṃ sarvalakṣaṇāām
52.6
antaḥsthitena śalyena sāsramuṣṇaṃ ca phenilam
sravet saśoṇitaṃ pūyaṃ nāḷīṃ tāṃ śalyajāṃ vadet
52.7
kaphapradhānāḥ kurvanti medomāṃsāsragā malāḥ
vṛttonnataṃ yaṃ śvayathuṃ sa granthirgrathanāt smṛtaḥ
52.8
doṣāsṛgmāṃsamedo'sthisirā vraṇabhavā nava
vātāttatrāsito'hetuvṛddhihānī rujānvitaḥ
52.9
mṛduścalo vibhinnastu srāvayatyacchaśoṇitam
pittāt sadāhaḥ pītābho rakto vā pacyate bhṛśam
52.10
bhinno'sramuṣṇaṃ sravati, śleṣmajo nīrujo ghanaḥ
śītassavarṇaḥ kaṇḍūmān pakvaḥ pūyaṃ sraved ghanam
52.11
duṣṭe'sṛji sajantussyāt sasvāpaḥ paittalakṣaṇaḥ
māṃsairduṣṭairmahān granthissirānaddhaḥ kaphākṛtiḥ
52.12
medasā śleṣmatulyo'pi bhavet sa tu mṛduścalaḥ
vibhinnastu ghanaṃ medaḥ tāmrāsitasitaṃ sravet
52.13
asthigranthistvasthibhaṅgāt sahajāsthisamunnateḥ
kruddhena vāyunā śuṣkaissirājālaissaśoṇitaiḥ
52.14
vakrīkṛtairbhavet granthīnīrujaḥ sasirāhvayaḥ
arūḍhe rūḍhamātre vā vraṇe sarvarasāśinaḥ
52.15
kṣatādvā rudhiraṃ duṣṭaṃ saṃśoṣya granthimāvahet
kaṇḍūdāhayutaṃ vāyurvraṇagranthirayaṃ smṛtaḥ
52.16
sādhyā doṣāsramedotjā na galodaramarmagāḥ
ṣoḍhārbudaṃ syānmedontairdoṣaistanna pacyate
52.17
sthairyānmedaḥkaphādhikyāt srotassu granthilakṣaṇam
māṃsajantvaśmakaṭhinaṃ savraṇaṃ syādavedanam
52.18
raktaṃ sāṃkuramāṃsābhaṃ piṇḍitaṃ vardhate javāt
sirāśrayaṃ ca duṣṭāsraṃ vardhayettadavedanam
52.19
teṣvasṛṅmāṃsaje varjye catvāryanyāni sādhayet
kakṣeti kakṣāsaṅgeṣu prāyo deheṣu sānilāt
52.20
pittād bhavanti piṭakāssūkṣmā lājopamā ghanāḥ
tādṛśī mahatī tvekā gandhanāmeti kīrtitā
52.21
malaiḥ pittolvaṇaiḥ sphoṭā jvariṇo māṃsadāriṇaḥ
kakṣābhāgeṣu jāyante ye'gnyābhā sāgnirohiṇī
52.22
pañcāhāt saptarātrādvā pakṣādvā hanti jīvitam
vidārīkandakaṭhinā vidārī kakṣavaṃkṣaṇe
52.23
medo'nilakaphairgranthiḥ snāyumāṃsasirāśrayaiḥ
bhinno vasājyamadhvābhaṃ sravettatrolbaṇo'nilaḥ
52.24
māṃsaṃ viśoṣya grathitāṃ śarkarāmupapādayet
durgandhasrāviṇīṃ doṣaistāṃ vidyāccharkarāmbudam
52.24.p1
gaṇḍamālā nālīvraṇādicikitsā
52.25
ūrdhvādhaśśodhanaṃ peyamapacyāṃ sādhitaṃ ghṛtam
dantīdravantītrivṛtājālinīdevadālibhiḥ
52.26
śīlayet kaphamedoghnaṃ dhūmagaṇḍūṣanāvanam
sirayāpaharedraktaṃ pibenmūtreṇa tārkṣyajam
52.27
granthīnarakkānālimpet nākulīpaḍunāgaraiḥ
svinnān lavaṇapoṭṭalyā kaṭhinānunmarddayet
52.28
śamīmūlakaśigrūṇāṃ bījaissayavasarṣapaiḥ
lepaḥ piṣṭo'mlatakreṇa granthigaṇḍavilāyanaḥ
52.29
pākonmukhān srutāsrasya pittaśleṣmaharairjayet
apakkāneva coddhṛtya kṣārāgnibhyāmupācaret
52.30
kākādinyādikaṃ tailaṃ bhadrāyaṃ ca vacādikam
bhajecca śarapuṅkhotyaṃ mūlaṃ taṇḍulavāriṇā
52.31
nasyāllepācca duṣṭārurapacīvraṇajantujit
ityaśāntau gadasyāntyapārśve jaṅghāsamāśritam
52.32
indravasteradhovordhvaṃ medo hṛtvāgninā dahet
upanāhyānilānnāḷīṃ pāṭitāṃ sādhu lepayet
52.33
pratyakpuṣpīphalayutaistilaiḥ piṣṭaissasaindhavaiḥ
paittīntu tilamañjiṣṭhānāgadantī niśādvayaiḥ
52.34
ślaiṣmikīṃ tilasaurāṣṭrī nikumbhāriṣṭasaindhavaiḥ
śalyajāṃ tilamadhvājyairlepayet chinnaśodhitām
52.35
śastrācchedyāṃ mukhe chittvāryaiṣiṇyā samyageṣitām
kṣārapītena sūtreṇa bahuśo dārayed gatim
52.36
vraṇeṣu duṣṭasūkṣmāsyagambhīrādiṣu sādhanam
yā vartyo yāni tailāni tannāḷīṣvapi śasyate
52.37
piṣṭaṃ cuccuphalaṃ lepo nāḷīvraṇaharaṃ param
granthiṣvāmeṣu kartavyā yathāsvaṃ śophavatkriyā
52.38
saṃsvedya bahuśo granthīn vimṛdnīyāt punaḥ punaḥ
eṣa vāte viśeṣeṇa kramaḥ pittāsraje punaḥ
52.39
jalaukaso himaṃ sarvaṃ kaphaje vātako vidhiḥ
tathāpyapakvaṃ chitvainaṃ sthite rakte'gninā dahet
52.40
sādhvaśeṣaṃ saśeṣo hi punarāpyāyate dhruvam
māṃsavraṇasirodbhūtān granthīnevaṃ hi yāpayet
52.41
kāryaṃ medobhavepyetat taptaiḥ phālādibhiśca tam
pramṛjyāt tiladigdhena channaṃ dviguṇavāsasā
52.42
vraṇakriyākrameṇātra kuryācca vraṇaropaṇam
arbude granthivat kuryāt yathāsvaṃ sutarāṃ hitam
52.43
kakṣyāyāṃ pittavīsarpacikitsaiva vidhīyate
gandhanāmābhidhāyāṃ ca rohiṇyāmapyupekṣayā
52.44
vidārikāṃ hṛte rakte śleṣmagranthivadācaret
medorbudakriyāṃ kuryāt sutarāṃ śarkarārbude
Linked texts (7)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Yogaratnasamuccaya (Anantakumāra) — Anantakumāra, Sanskrit
- Parahitasaṃhitā — Śrīnātha Paṇḍita, Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) — Umeśacandragupta, Sanskrit