Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 53

Hṛdayapriyā 53

Language
Sanskrit

Contents

53.1

duṣṭayonimagamyāṃ strīṃ navasūtāṃ ca gacchataḥ
dūṣitaṃ spṛśatastoyaṃ ratānteṣvapi naiva vā

53.2

kṣatādvā tīkṣṇalepādyairduṣṭā doṣāḥ prakurvate
guhye rogān tatra doṣaiḥ pṛthak raktāccayādapi

53.3

apadaṃśastvasau vātāt stambhatvakparipoṭavān
meḍhre śophaścitrarujaḥ, pakvodumbaravad jvarī

53.4

pittāt, kaphāttu kaṭhinaḥ kaṇḍūgauravaśaityavān
śoṇitenāsitasphoṭaraktasrāvajvarānvitaḥ

53.5

sarvaje sarvaliṅgatvaṃ śvayathurmuṣkayorapi
tīvrā rugāśupacanaṃ daraṃ kṛmisambhavaḥ

53.6

yāpyo raktodbhavasteṣāṃ mṛtyave sannipātajaḥ
antarbahirvā meḍhrasya kaṇḍūlā māṃsakīlakāḥ

53.7

doṣaissāsrasravā yonau tadvacca chatrasannibhāḥ
te'rśāṃsyupekṣayā ghnanti meḍhraṃ puṃstvaṃbhagārtavam

53.8

guhyasya bahirantarvā piṭakāḥ kapharaktajāḥ
sarṣapāmānasaṃsthānā ghanāssarṣapikāḥ smṛtāḥ

53.9

piṭakā bahavo dīrghā dīryante madhyataśca yāḥ
so'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanārohaharṣavān

53.10

kumbhīkā raktapittotthā jāmbavāsthinibhā'śujā
alarjīṃ mehavadvidyāt piṭakā piṭakācitā

53.11

karṇikā puṣkarasyeva jñeyā puṣkariketi sā
viṣamā kaṭhinā bhugnā piṭakāṣṭhīlikā calāt

53.12

vimardanapraduṣṭena vāyunā carma meḍhrajam
nivartate sarugdāhaṃ kvacit pākaṃ ca gacchati

53.13

nivṛttākhyamadho'gre syāt śvayathuśca kaphānvaye
vātena dūṣitaṃ carma maṇidvāraṃ ruṇaddhi cet

53.14

avikāsaṃ mandadhāramūtraṃ ruddhamaṇirhi saḥ
aṇukṛte gudadvāre'pyevaṃ ruddhagudo mataḥ

53.15

chidrairaṇumukhairbahu mehanaṃ sarvataścitam
vātaśoṇitakopena taṃ vidyācchataponakam

53.16

pittāsṛgbhyāṃ tvacaḥ pākaḥ tvakpāko jvaradāhavān
māṃsapākaḥ sarvajassarvavedano māṃsaśātanaḥ

53.17

marāgairasitaiḥ sphoṭaiḥ piṭakābhiśca pīḍitam
mehanaṃ vedanā cogrā taṃ vidyādasṛgarbudam

53.18

māṃsadoṣāccārbudaṃ syādvidradhiśca tridoṣajaḥ
kṛṣṇāni bhūtvā māṃsāni viśīryante samantataḥ

53.19

pakvāni sannipātena taṃ vidyāttilakāḷakam
māṃsotthamarbudaṃ pākaṃ vidradhiṃ tilakāḷakam

53.20

caturo varjayetteṣāṃ śeṣān śīghramupācaret
jāyante vyāpado yonau duṣṭāstrād duṣṭabhojanāt

53.21

ativyavāyato bījadoṣād daivācca mārutaḥ
kuddho yonau rujāṃ stambhaṃ svāpaṃ karkaśatāṃ svanam

53.22

pipīlikāvyāptibuddhiṃ pārśvavaṃkśanavedanām
kṛṣṇālaparaktasravaṇaṃ kuryād gulmaṃ krameṇa ca

53.23

vātakī nāma sā śophayuktāticaraṇā smṛtā
vegodāvartanādyoniṃ pīḍayan māruto rajaḥ

53.24

kṛcchrāt saphenilaṃ muñcedyonyudāvartamādiśet
vātaḷāhārasevinyāṃ jananyāṃ kupito'nilaḥ

53.25

striyo yonimaṇudvārāṃ kuryāt sūcimukhīti sā
vegarodhāddhato vāyurduṣṭo viṇmūtrasaṅgraham

53.26

karoti yoniśoṣaṃ ca śuṣkākhyā cātivedanā
saptāhādyāvamet śuklaṃ dhṛtaṃ sā vāminī calāt

53.27

māruto vivṛtāṃ srastāṃ vātakīmiva duḥkhitām
yoniṃ karoti tāmāhurmahāyoniṃ mahārujām

53.28

pittena paittikīyoniḥ pūtigandhajvarānvitā
uṣṇapītāsitasrāvā kaphena ślaiṣmikī punaḥ

53.29

pāṇḍupicchilapītāsrasrāvā cātha parisrutā
vātapittāt sadāhārtirnīlapītāsravāhinī

53.29.p1

śūnā sparśāsahā kukṣivastiruksaraṇapradaḥ
raktajairjantubhiḥ kaṇḍhvā viplutātiratikṣatā
anicchāsuratādvāyuḥ śleṣmaraktavimūrcchitaḥ
karṇikāṃ janayedyonau karṇinī mārgarodhinī
vraṇāṃśca vividhānuktairvibhajed vraṇalakṣaṇaiḥ

53.29.p2

guhyarogacikitsā

53.3-2

meḍhramadhye sirāṃ vidhyedupadaṃśe navotthite

53.33

śītāṃ kuryāt kriyāṃ śuddhiṃ virekeṇa viśeṣataḥ
tilakalkaghṛtakṣaudrairlepaḥ pakve tu pāṭite

53.34

nyagrodhādiṃ varāyuktaṃ kvāthayitvāmbunāmunā
kṣālayet tena pakvena tailena ca viropayet

53.35

tutthagairikalodhrailāmanoṃhvāralasāñjanaiḥ
areṇupuṣpakāsīsasaurāṣṭrīlavaṇottamaiḥ

53.36

lepaḥ kṣaudrayutaissūkṣmairupadaṃśavraṇāpahaḥ
kapāle triphalā dagdhā saghṛtā ropaṇaṃ param

53.37

sāmānyaṃ sādhanamidaṃ pratidoṣaṃ tu śophavat
naca yāti yathā pākaṃ prayateta tathā bhṛśam

53.38

pakvaiḥ snāyusirāmāṃsaiḥ prāyo naśyati hi dhvajaḥ
arśasāṃ chinnadagdhānāṃ kriyā kāryopavaṃśavat

53.39

sarṣapāṃ likhitāṃ sūkṣmaiḥ kaṣāyairavacūrṇayet
tairevābhyañjanaṃ tailaṃ sādhayed vraṇaropaṇam

53.40

kriyeyamavamanthe'pi raktaṃ srāvyaṃ tathobhayoḥ
kumbhikāyāṃ haredraktaṃ pakvāyām śodhite vraṇe

53.41

tindukatriphalālodhrairlepastailaṃ ca ropaṇam
alajyāṃ sutaraktāyāmayamava kriyākramaḥ

53.42

upacaret puṣkarikāṃ pittavīsarpakalpitaiḥ
aṣṭhīlikāṃ hṛte rakte śleṣmagranthivadācaret

53.43

nivartaṃ sarpiṣābhyajya svedayitvopanāhayet
trirātraṃ pañcarātraṃ vā susnigdhaistālavalādibhiḥ

53.44

svedayitvā tato bhūyaḥ snigdhaṃ carma maṇiṃ nayet
upanāhaṃ punaścāpi kuryāt susnigdhabhojinaḥ

53.45

nālīmubhayatodvārāṃ niruddhe jatunā sṛtām
snehāktāṃ srotasi nyasya siñcet snehaiśśalāpahaiḥ

53.46

tryahāt tryahāt sthūlatarāṃ nyasya dvāraṃ vivardhayet
asiddhau sīvanīṃ muñcan vidvān śastreṇa pāṭayet

53.47

tataḥ kṣatavidhiścaivaṃ ruddhapāyau cikitsitam
limpet kaṣāyaissakṣaudrairlikhitvā śataponakam

53.48

raktavidradhivat kāryā cikitsā śoṇitārbude
vraṇopacāraṃ sarveṣu yathāvasthaṃ ca yojayet

53.49

yonivyāpatsu bhūyiṣṭhaṃ śasyate karma vātajit
snehanasvedavastyādi vātajāsu viśeṣataḥ

53.50

pāyayeta balātailaṃ miśrakaṃ sukumārakam
jittvānilaṃ yathāsthānaṃ nayeddhastena duḥsthitām

53.51

yoniṃ punarviśuddhāyāśśamanārthaṃ vidhīyate
vartyabhyaṅgaparīṣekapralepapicudhāraṇam

53.52

kāśmaryādikṛtaṃ sarpiḥ pāyayed yonirogiṇīm
hitaṃ vacādikaiḥ piṣṭaṃ śuktenādyādamadyapā

53.53

rāsnāśvadaṃṣṭrāvṛṣakaiḥ śṛtaṃ śūlaharaṃ payaḥ
guḍūcītriphalādantīkvāthaiśca pariṣecanam

53.54

natavārtākinīkuṣṭhasaindhavāmaradārubhiḥ
tailāt prasādhitād dhāryaḥ picuryonau rujāpahaḥ

53.55

pittalānāṃ tu yonīnāṃ sekābhyaṅgapicukriyāḥ
śītāḥ pittajitaḥ kāryāḥ snehanārthaṃ ghṛtāni ca

53.56

adyācchatāvarīlehaṃ jīvanīyaiścṛtaṃ payaḥ
sarpirvā pāyayedevaṃ balāsarpiḥ paraṃ hitam

53.57

raktasrāve yathādoṣaṃ raktasthāpanamauṣadham
khādet puṣyānugaṃ cūrṇaṃ yoniṃ tu kaphadūṣitām

53.58

upācarecca rūkṣoṣṇairdhātakyādighṛtena ca
tailenopācared bhojyaṃ kaphahāri ca bheṣajam

53.59

pippal‍yayorajaḥpathyāprayogaśca samākṣikaḥ
kāsīsatriphalākākṣīsāmrajambvasthidhātakī

53.60

paicchilye kṣaudrasaṃyuktacūrṇo vaiśadyakārakaḥ
sannipātasamutthāyāṃ yonyāṃ sādhāraṇī kriyā

53.61

evaṃ yoniṣu śuddhāsu garbhaṃ vindanti yoṣitaḥ
phalasarpiḥ pāyayecca praśastaṃ śuddhavigrahām

53.61.p1

iti hṛdayapriye tṛtīyakhaṇḍe guhyarogacikitsitaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ

Linked texts (11)