Hridayapriya 58: atha caturthakhaṇḍaḥ
Hṛdayapriyā 58
- Language
- Sanskrit
Contents
- 58.1 — 1 part
- 58.2 — 1 part
- 58.3 — 1 part
- 58.4 — 2 parts
- 58.5 — 2 parts
- 58.6 — 2 parts
- 58.7 — 2 parts
- 58.8 — 1 part
- 58.9 — 2 parts
- 58.10 — 1 part
- 58.11 — 2 parts
- 58.12 — 1 part
- 58.13 — 1 part
- 58.14 — 2 parts
- 58.15 — 1 part
- 58.16 — 1 part
- 58.17 — 1 part
- 58.18 — 1 part
- 58.19 — 2 parts
- 58.21 — 1 part
- 58.22 — 1 part
- 58.23 — 3 parts
- 58.25 — 1 part
- 58.26 — 1 part
- 58.28 — 1 part
- 58.29 — 2 parts
- 58.30 — 2 parts
- 58.32 — 2 parts
- 58.33 — 2 parts
- 58.34 — 2 parts
- 58.35 — 1 part
- 58.37 — 1 part
- 58.38 — 1 part
- 58.39 — 2 parts
- 58.46 — 1 part
- 58.47 — 1 part
- 58.48 — 1 part
- 58.49 — 1 part
- 58.50 — 1 part
- 58.52 — 2 parts
- 58.53 — 2 parts
- 58.54 — 2 parts
- 58.55 — 1 part
- 58.57 — 3 parts
- 58.58 — 3 parts
- 58.59 — 1 part
- 58.60 — 1 part
- 58.61 — 1 part
- 58.62 — 1 part
- 58.63 — 3 parts
- 58.65 — 1 part
- 58.70 — 2 parts
- 58.71 — 1 part
- 58.72 — 2 parts
- 58.74 — 1 part
- 58.77 — 1 part
- 58.78 — 1 part
atha caturthakhaṇḍaḥ
58.p1
tṛtīyakhaṇḍaḥ samāptaḥ
hṛdayapriyaḥ
58.p2
yogakhaṇḍaḥ
58.1
prathamo'dhyāyaḥ
atha tattaccikitsoktān yogānācāryasammatān
yathākramaṃ likhāmyatra yogakhaṇḍo'yamucyate
58.1.p1
ṣaḍaṅgakaṣāyaḥ
58.2
ghanacandanaśuṇṭhyambuparpaṭośīra sādhitam
toyamudriktapittaghnaṃ pācanaṃ tṛḍjvarāpaham
58.2.p1
mustāparpaṭādikvāthaḥ
58.3
mustāparpaṭabhūnimbadhanvayāṣamahauṣadhaiḥ
pakvaṃ jalaṃ jvare deyaṃ pācanāya śamāya ca
58.3.p1
pācanāmṛtakaṣāyaḥ
58.4
amṛtośīrapāṭhābdaviśvabhūnimbavālakaiḥ
saparpaṭakadhānyākadhanvayāṣairvipācitam
58.4.p1
pākyaṃ jvareṣu pātavyaṃ pācanāmṛtasaṃjñitam
58.4.p2
toyatoyadādikvāthaḥ
58.5
toyatoyadabhūnimbapāṭhādhānyamahauṣadhaiḥ
58.5.p1
kṛtaḥ kaṣāyaḥ sarveṣāṃ jvarāṇāṃ pācanaḥ param
58.5.p2
vātajvare durālabhādikvāthaḥ
58.6
durālabhāmṛtāmustabalā bilvamahauṣadhaiḥ
58.6.p1
saparpaṭakadhānyākaiḥ kvātho vātajvaraṃ jayet
58.6.p2
amṛtādikaṣāyaḥ
58.7
amṛtābilvamūlābdabalādhānyakanāgaraiḥ
58.7.p1
kaṣāyo mātariśvotthajvaraṃ hanyād viśeṣataḥ
58.7.p2
vātajvare pāṭhāgnimanthādyastrayaḥ kaṣāyāḥ
58.8
pāṭhāgnimanthabṛhatīdvayanāgarāṇāṃ
chinnodbhavāmagadhamūlakaliṅgakānām
vāśāmṛtāmbudapaṭolamahauṣadhānāṃ
kvāthaṃ pibediha marutprabhave jvare tu
58.8.p1
pittajvare mustotpalādikvāthaḥ
58.9
mustotpalāmṛtādrākṣāśārivākaṇacandanaiḥ
58.9.p1
saparpaṭaiḥ śṛtaṃ toyaṃ pītaṃ pittajvaraṃ jayet
58.9.p2
pittajvare mṛdvīkādyastrayaḥ kaṣāyāḥ
58.10
mṛdvīkanāgamadhukotpalaśārivābhirmudvekṣukāṇḍahimaśārivavāryuśīraiḥ
yaṣṭīmadhupravaragostanaśārivābhistoyaṃ śṛtaṃ jayati pittabhavajvaraṃ hi
58.10.p1
kaphajvare vyāghyādikvāthaḥ
58.11
vyāghrīdurālabhābhārgīśuṇṭhīcchinnaruhāmbudaiḥ
58.11.p1
kvāthaḥ kaphajvaraṃ hanti pippalīcūrṇasaṃyutaḥ
58.11.p2
śleṣmajvarādau pathyākaṭphalādikaṣāyaḥ
58.12
pathyākaṭphalanāgarāmbudavacābhūnimbadhānyadrumairbhārgīparpaṭakanvitaiḥ śṛtamidaṃ toyaṃ suśītaṃ punaḥ
madhvāḍhyaṃ paramāṇurāmaṭhayutaṃ śleṣmajvaraṃ nāśayet
koṣṭhātiśvasanābhisādanakasanārucyāsyaśoṣānvitam
58.12.p1
kaphajvare tiktādyastrayaḥ kaṣāyāḥ
58.13
tiktāniśendrayavanāgakaḍutayāṇāṃ
bhūnimbanimbabṛhatīdvayanāgarāṇām
āragvadhāmbudapaṭolamahauṣadhānāṃ
kvāthaṃ pibediha kaphaprabhave jvare tu
58.13.p1
vātapittajvare śvadaṃṣṭrādikvāthaḥ
58.14
śvadaṃṣṭrāmbudabhūnimbabalānāgaraparpaṭaiḥ
58.14.p1
pākyaṃ praśamayet pītaṃ vātāpittakṛtaṃ jvaram
58.14.p2
vātakaphajvare parpaṭakādikvāthaḥ
58.15
parpaṭakābdasuradrumabhāṅgīmāgadhikauṣadhadhanvayavāsaiḥ
pākyamidaṃ vinihanti narāṇāṃ vātakaphajvarajaṃ paritāpam
58.15.p1
kaphapittajvare kaṭukādiḥ
58.16
kaṭukāvijayādrākṣāmustāparpaṭakauṣadhaiḥ
kaṣāyo nāśayet pītaḥ kaphapittabhavaṃ jvaram
58.16.p1
kaphapittajvare kṛṣṇādikvāthaḥ
58.17
kṛṣṇāvyāghrāmbudośīrapāṭhāparpaṭakāmṛtaiḥ
saviśvaiḥ śamayet kvāthaḥ kaphapittānvitaṃ jvaram
58.17.p1
dārunāgarādikaṣāyaḥ
58.18
dārunāgarabhūnimbadhānyavāśākaliṅgakaiḥ
śatāhvādaśamūlābdairmṛtyuklpaṃ jvaraṃ jayet
58.18.p1
sannipātajvare bṛhatyādikaṣāyaḥ
58.19
bṛhatyau pauṣkaraṃ bhāṅgīṃ śṛṅgiberaṃ durālabhā
vatsakasya ca bījāni paṭolaṃ kaṭurohiṇī
58.19.p1
bṛhatyādirgaṇaḥ proktaḥ sannipātajvarāpahaḥ
58.19.p2
sannipātajvare vyāghyādikaṣāyaḥ
58.20
sannipātajvare vyāghrīdevadāruniśāghanam
58.21
paṭolapatranimbatvaktriphalākaṭukāyutam
58.21.p1
amṛtottarakvāthaḥ
58.22
nāgarāmṛtaharītakīḥ kramānnāgahastanayanāṅghribhāgaśaḥ
sādhu siddhamudakaṃ saśarkaraṃ nāśayedakhiladoṣajaṃ jvaram
58.22.p1
chinnodbhavādikvāthaḥ
58.23
chinnodbhava vṛkṣa kirātakarpaṭānāṃ
śuṇṭhyā yavāṣakavalāhakayoḥ krameṇa
ekadvayatritayabhāgakṛtaḥ kaṣāyaḥ
sammucchitaṃ jvaramapohati sannipātam
58.23.p1
sānvikasannipāte durālabha parpaṭakādikvāthaḥ
58.23.p2
durālabhāparpaṭakāmbuvāhaviśva block- amṛ block- tādhānya block- nidi block- gdhikānām
kvātho nihanyājjvaramāśu sandhikaṃ pralāpamūrcchāparidāhayuktam
58.23.p3
tāndrike vyoṣādikvāthaḥ
58.25
vyoṣavarāmbudavatsakapāṭhāmūlakanimbakapuṣkaramūlaiḥ
toyamidaṃ janayejjaṭharāgniṃ tāndrikajṛrtiṃmapohati sadyaḥ
58.25.p1
rugdāhākhye trikaṭvādikaṣāyaḥ
58.26
trikaṭutriphalāmustāpāṭhāvatsakapuṣkaraiḥ
sakunimbaiḥ śṛtaṃ toyaṃ rugdāhavinivartakam
58.26.p1
jvare brāhmayādikvāthaḥ
58.27
brāhmī mustā vacā drākṣā dusparśaḥ kaṭurohaṇī
nimbavyāghrātavalkaṃ ca khadirāmalakābhayāḥ
58.28
vyoṣāmayakunimbaṃ ca tumbramūlāgnidāru ca
daśamūlayutairebhiḥ kvātho rugdāhaśāntaye
58.28.p1
cittabhramākhye jhaṭyādikvāthaḥ
58.29
jhaṭī puṣkaramūlañca vyāghrī śṛṅgī durālabhā
guḷūcī nāgaraṃ pāṭhā mustā kaṭukarohaṇī
58.29.p1
eṣa jhaṭyādiko nāma cittavibhramasanninut
58.29.p2
kaṇṭhakubjake bilvādikvāthaḥ
58.30
bilvakāṣmaryatakārīpaṭolāṅkolaparpaṭaiḥ
58.30.p1
savyāghrīnāgaraiḥ kvātho dātavyaḥ kaṇṭhakubjake
58.30.p2
karṇikasannipāte bhārṅgyādikvāthaḥ
58.31
bhārṅgī puṣkaramūlaṃ ca mustāparpaṭanāgaram
58.32
pippalīṃ daśamūlaṃ ca salile sādhu sādhayet
sannipātajvaraṃ hanti viṣamaṃ karṇikaṃ tathā
58.32.p1
kāsaśvāsāgnisadanahṛtpārśvārtipratāpanut
58.32.p2
bhugnanetrajvare svādukaṇṭakādikvāthaḥ
58.33
svādukaṇṭakanirguṇḍīgranthikaṃ ghanaparpaṭam
58.33.p1
śuṇṭhīraviyutaḥ kvātho bhugnanetraharaḥ param
58.33.p2
rakteṣṭhīsannipāte phalatrayādikaṣāyaḥ
58.34
phalatrayaṃ parpaṭakaṃ paṭolaṃ vahnipāṭalī
58.34.p1
śuṇṭhyarkamūlaniṣkvātho rakteṣṭhīsannipātanut
58.34.p2
pralāpakākhye dvipañcamūlādiḥ
58.35
dvipañcamūlakathitena yuktaṃ bhiṣagvrayuktaṃ madhukasya cūrṇam
tṛṭkāsaśoṣaśvasanairupaite pralāpakākhye vihitaṃ jvare syāt
58.35.p1
abhinyāse trāyantyādiḥ
58.36
trāyantīpuṣkarairaṇḍajaṭābhṛṅgīpunarnavaiḥ
58.37
daśamūlāmṛtābhāṅgadusparśavṛṣanāgaraiḥ
abhinyāsajvare ghore kvāthastasya prabodhakaḥ
58.37.p1
sarvasannipāte kaṇādikvāthaḥ
58.38
kaṇājayantībhūnimbavacādīpyakanāgaraiḥ
paṭolaparpaṭaiḥ kvāthaḥ pātavyaḥ sarvasannijit
58.38.p1
sarvasannipāte jayādiḥ
58.39
jayā jayā dvebṛhatī trāyantī vilvapāṭalī
ḍuṇḍukā dvisrthirā ceti daśamūlaiḥ sanāgaraiḥ
58.39.p1
kaṣāyo vihitaḥ sarvasannipātanivāraṇaḥ
58.39.p2
lohitāṇḍāditailam
58.40
lohitāṇḍaṃ haridre dve śaṅkhinī kṛṣṇajīrakam
58.41
śārivā candanaṃ kuṣṭhaṃ saindhavaṃ tryūṣaṇaṃ vacā
etairvāśārase siddhaṃ sastanyaṃ tailamuttamam
58.42
pānābhyañjananasyaiśca liptaṃ sandhinakhāntayoḥ
samastasannipātaghnaṃ pakṣāghātāditāpaham
58.43
bāhyāyāmāntarāyāmabhūtādigrahanāśanam
apasmāraviṣonmādaviṣamajvaranāśanam
58.44
etattailaṃ mahāvīryaṃ rahasyamidamuttamam
sannipātāntako nāma suparṇa iva bhoginaḥ
58.45
guhyād guhyataraṃ jñeyamaśvibhyāṃ nihitaṃ purā
eraṇḍavalayormūlaṃ ti varkaṃ ca prasāriṇī
58.46
koraṇḍapatraṃ caitāni kvāthe dadyād viśeṣataḥ
tailena tulyaṃ kṣīraṃ ca rakṣed dhānye tripakṣakam
58.46.p1
sannipāte sarvāṅgalepaḥ
58.47
puṣpodgamāt prāk kūṣmāṇḍalatāyāḥ svarasaṃ haret
nāsāṃ vihāya sarvāṅgalepanāt sannipātajit
58.47.p1
sannipāte anyaḥ pralepaḥ
58.48
haripriyāmapāmārga haranirmālyameva ca
cūrṇayitvā tu sarvāṅge lepayet sānnipātike
58.48.p1
sarvajvaraghno'pāmārgaprayogaḥ
58.49
apāmārgasya mūlaṃ tu samyak prakṣālya vāriṇā
badhnīyād vāmahaste tat sarvajvaravimokṣaṇam
58.49.p1
sannipātajvare jihvāpralepaḥ
58.50
ucchūnāṃ sphuṭitāṃ jihvāṃ drākṣayā madhusarpiṣā
lepayet kevalenāpi madhunā sānnipātike
58.50.p1
sannipāte mūrdhavilepanaprayogāḥ
58.51
vāśābhūtajaṭāviṣṇupriyānirguṇḍije rase
vacāharidrātriphalākaṭukākuṣṭhadārubhiḥ
58.52
sastanyaṃ śastameraṇḍatailaṃ mūrdhavilepane
kuryād rāstrādimiśraṃ vā sannipātajvarāpaham
58.52.p1
bhasmanā gomayotthena yuktamarkodbhavaṃ payaḥ
58.52.p2
jvare'parājitākhyo dhūpaḥ
58.53
puradhyāmavacāyarja nimbārkāmaradārubhiḥ
58.53.p1
dhūpo jvareṣu sarveṣu kāryo'yamaparājitaḥ
58.53.p2
sannipāte saindhavādyañjanam
58.54
himāmbunā saindhavogrāśila|māgadhikoṣaṇaiḥ
58.54.p1
śirīṣāsthirasonābhyāṃ sannipāte'ñjanaṃ hitam
58.54.p2
sannipāte nāvanam
58.55
munipatrasya toyena nasyaṃ kuryāt kaṭūtkaṭam
58.55.p1
nasyāntaram
58.57
aṇḍāni piṣṭvā tanulohitānāṃ
nasā pibet stanyayutaṃ prakāmam
unmādaśāntyai grahadūṣite ca
mahājvare doṣasamūhaje'pi
58.57.p1
santatajvare kaliṅgakādikvāthaḥ
58.57.p2
kaliṅgakaḥ paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī
58.57.p3
satatajvare paṭolādiḥ
58.58
paṭolaṃ śāribā mustā pāṭhā kaṭukarohiṇī
58.58.p1
anyedyuke paṭolanimbādiḥ
58.58.p2
paṭolanimbatriphalāmṛdvīkāmustavatsakāḥ
58.58.p3
tṛtīyeke kirātatiktādiḥ
58.59
kirātatiktamadhukācandanaṃ viśvabheṣajam
58.59.p1
caturthake dhātryādi
58.60
dhātrīmustāmṛtākṣaudramardhaślokasamāpanāḥ
pañcaite santatādīnāṃ pañcānāṃ śamanā matāḥ
58.60.p1
santatādiṣu bhārṅgyādikvāthaḥ
58.61
bhārṅgyabdaparpaṭakadhanvayavāṣaviśvabhūnimnakuṣṭhakaṇasiṃhyamṛtāḥ kaṣāyaḥ
jīrṇajvaraṃ satatasantatakāni hanyādanyedyukaṃ saha tṛtīyacaturthakābhyām
58.61.p1
śītikājvare kaṭaṅkaṭeryādiḥ
58.62
kaṭaṅkaṭerī mustā ca saralaṃ gajapippalī
śuṇṭhī ca bhārṅgyatāssiddhaṃ śītikāmāśu nāśayet
58.62.p1
śītikājvare āraṇyatulasīmūlādiḥ
58.63
āraṇyatulasīmūlaviṣukrāntimahauṣadhaiḥ
kvātho'yaṃ nirharecchīghraṃ śītikāviṣamajvaram
58.63.p1
śītajvare granthikādiḥ
58.63.p2
granthikavyoṣalaśunadaśamūlamahauṣadhaiḥ
58.63.p3
jvare mahāṣaṭpalaghṛtam
58.65
pūtīkoṣaṇapañcakolakabukaiḥ sājājikaiḥ sāmbudaiḥ
sakṣārātiviṣaiḥ sahiṅguhapuṣāsindhūdbhavaiḥ kalkitaiḥ
śuktenārdrakasambhavena ca rasenaitanmahāṣaṭpalaṃ
sarpiḥ pakvamarocakāgnisadanaplīhajvaraśvāsajit
58.65.p1
kalyāṇakākhyaṃ sarpiḥ
58.66
varāviśālāvaiḍaṅgalādevadārvelavālukam
dviśārivāddhirajanīdvisthirāphalinīnataiḥ
58.67
bṛhatīkuṣṭhamañjiṣṭhānnāgakesaradāḍimaiḥ
vellatālīśapatrailāmālatīmukulotpalaiḥ
58.68
sadantīpadmakahimaiḥ karṣārśaiḥ sarpiṣaḥ pacet
prasthaṃ bhūtagrahonmādaśvāsāpasmārapāpmajit
58.69
pāṇḍau kuṣṭhe viṣe śoṣe mehe mohe jvare gare
aretasyalparajasi daivohatacetasi
58.70
amedhasi skhaladvāci smṛtikāme'lpapāvake
balyaṃ maṅgalyamāyuṣyaṃ kāntilāvaṇyapuṣṭidam
58.70.p1
kalyāṇakamidaṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ puṃsavaneṣu ca
58.70.p2
indukāntaghṛtam
58.71
pūtīkadārudaśamūlakaṣāyasiddhaṃ sakṣīraṣaṭpalayutaṃ ghṛtamindukāntam
vātāmayakṣayamahodaragulmaśūlanimnonnatajvaraharaṃ balavardhanaṃ ca
58.71.p1
pakvajvare kṣīrapeyā
58.72
aśvatthaśṛṅgaṃ bhadrā ca devīmūlaṃ ca taiḥ kṛtā
58.72.p1
kṣīrapeyā pakvajartiṃ pittārtiṃ ca vināśayet
58.72.p2
jvare takrapeyā
58.73
cirivilvaṃ sahā śuṇṭhī varā lājā mayūrakam
58.74
duspṛkpunarnavaṃ caitaiḥ peyāṃ takrayutāṃ pibet
pakvajvaravināśāya jaṭharānalavṛddhaye
58.74.p1
jvarādau lākṣāditailam
58.76
lākṣārase mastucaturguṇe ca tailaṃ pacet sevyaniśādvayābdaiḥ
mañjiṣṭhayaṣṭīsuradārutiktāhimāśvaganthāmisimāṃsikuṣṭhaiḥ
58.77
etannihanti jvarakāsaśoṣaśvāsāṃśca bhūtagraharākṣasādīn
praśasyate durbalabālavṛddhakṣīṇakṣatānāmapi garbhiṇīnām
58.77.p1
jvare phenośīrāditailam
58.78
phenośīraniśābdakuṣṭhamadhukairmañjiṣṭhaviśvāmbubhirmūrvālohitayaṣṭisarjakaṭukāsindhūtthalākṣāñjanaiḥ
saśrīkaṇṭhajaṭānataustitaruhaṃ takre pacet ṣaḍguṇe
tat sadyo harate jvarān jvarakṛtān dāhādiśītādikān
58.78.p1
iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe prathamo'dhyāyaḥ atha dvitīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit
- Vaidyamanoramā — Kālidāsa, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) — Paṇḍit Dāmodara, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
- Sahasrayoga — Sanskrit
- Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) — Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit