Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 58: atha caturthakhaṇḍaḥ

Hṛdayapriyā 58

Language
Sanskrit

Contents

atha caturthakhaṇḍaḥ

58.p1

tṛtīyakhaṇḍaḥ samāptaḥ
hṛdayapriyaḥ

58.p2

yogakhaṇḍaḥ

58.1

prathamo'dhyāyaḥ
atha tattaccikitsoktān yogānācāryasammatān
yathākramaṃ likhāmyatra yogakhaṇḍo'yamucyate

58.1.p1

ṣaḍaṅgakaṣāyaḥ

58.2

ghanacandanaśuṇṭhyambuparpaṭośīra sādhitam
toyamudriktapittaghnaṃ pācanaṃ tṛḍjvarāpaham

58.2.p1

mustāparpaṭādikvāthaḥ

58.3

mustāparpaṭabhūnimbadhanvayāṣamahauṣadhaiḥ
pakvaṃ jalaṃ jvare deyaṃ pācanāya śamāya ca

58.3.p1

pācanāmṛtakaṣāyaḥ

58.4

amṛtośīrapāṭhābdaviśvabhūnimbavālakaiḥ
saparpaṭakadhānyākadhanvayāṣairvipācitam

58.4.p1

pākyaṃ jvareṣu pātavyaṃ pācanāmṛtasaṃjñitam

58.4.p2

toyatoyadādikvāthaḥ

58.5

toyatoyadabhūnimbapāṭhādhānyamahauṣadhaiḥ

58.5.p1

kṛtaḥ kaṣāyaḥ sarveṣāṃ jvarāṇāṃ pācanaḥ param

58.5.p2

vātajvare durālabhādikvāthaḥ

58.6

durālabhāmṛtāmustabalā bilvamahauṣadhaiḥ

58.6.p1

saparpaṭakadhānyākaiḥ kvātho vātajvaraṃ jayet

58.6.p2

amṛtādikaṣāyaḥ

58.7

amṛtābilvamūlābdabalādhānyakanāgaraiḥ

58.7.p1

kaṣāyo mātariśvotthajvaraṃ hanyād viśeṣataḥ

58.7.p2

vātajvare pāṭhāgnimanthādyastrayaḥ kaṣāyāḥ

58.8

pāṭhāgnimanthabṛhatīdvayanāgarāṇāṃ
chinnodbhavāmagadhamūlakaliṅgakānām
vāśāmṛtāmbudapaṭolamahauṣadhānāṃ
kvāthaṃ pibediha marutprabhave jvare tu

58.8.p1

pittajvare mustotpalādikvāthaḥ

58.9

mustotpalāmṛtādrākṣāśārivākaṇacandanaiḥ

58.9.p1

saparpaṭaiḥ śṛtaṃ toyaṃ pītaṃ pittajvaraṃ jayet

58.9.p2

pittajvare mṛdvīkādyastrayaḥ kaṣāyāḥ

58.10

mṛdvīkanāgamadhukotpalaśārivābhirmudvekṣukāṇḍahimaśārivavāryuśīraiḥ
yaṣṭīmadhupravaragostanaśārivābhistoyaṃ śṛtaṃ jayati pittabhavajvaraṃ hi

58.10.p1

kaphajvare vyāghyādikvāthaḥ

58.11

vyāghrīdurālabhābhārgīśuṇṭhīcchinnaruhāmbudaiḥ

58.11.p1

kvāthaḥ kaphajvaraṃ hanti pippalīcūrṇasaṃyutaḥ

58.11.p2

śleṣmajvarādau pathyākaṭphalādikaṣāyaḥ

58.12

pathyākaṭphalanāgarāmbudavacābhūnimbadhānyadrumairbhārgīparpaṭakanvitaiḥ śṛtamidaṃ toyaṃ suśītaṃ punaḥ
madhvāḍhyaṃ paramāṇurāmaṭhayutaṃ śleṣmajvaraṃ nāśayet
koṣṭhātiśvasanābhisādanakasanārucyāsyaśoṣānvitam

58.12.p1

kaphajvare tiktādyastrayaḥ kaṣāyāḥ

58.13

tiktāniśendrayavanāgakaḍutayāṇāṃ
bhūnimbanimbabṛhatīdvayanāgarāṇām
āragvadhāmbudapaṭolamahauṣadhānāṃ
kvāthaṃ pibediha kaphaprabhave jvare tu

58.13.p1

vātapittajvare śvadaṃṣṭrādikvāthaḥ

58.14

śvadaṃṣṭrāmbudabhūnimbabalānāgaraparpaṭaiḥ

58.14.p1

pākyaṃ praśamayet pītaṃ vātāpittakṛtaṃ jvaram

58.14.p2

vātakaphajvare parpaṭakādikvāthaḥ

58.15

parpaṭakābdasuradrumabhāṅgīmāgadhikauṣadhadhanvayavāsaiḥ
pākyamidaṃ vinihanti narāṇāṃ vātakaphajvarajaṃ paritāpam

58.15.p1

kaphapittajvare kaṭukādiḥ

58.16

kaṭukāvijayādrākṣāmustāparpaṭakauṣadhaiḥ
kaṣāyo nāśayet pītaḥ kaphapittabhavaṃ jvaram

58.16.p1

kaphapittajvare kṛṣṇādikvāthaḥ

58.17

kṛṣṇāvyāghrāmbudośīrapāṭhāparpaṭakāmṛtaiḥ
saviśvaiḥ śamayet kvāthaḥ kaphapittānvitaṃ jvaram

58.17.p1

dārunāgarādikaṣāyaḥ

58.18

dārunāgarabhūnimbadhānyavāśākaliṅgakaiḥ
śatāhvādaśamūlābdairmṛtyuklpaṃ jvaraṃ jayet

58.18.p1

sannipātajvare bṛhatyādikaṣāyaḥ

58.19

bṛhatyau pauṣkaraṃ bhāṅgīṃ śṛṅgiberaṃ durālabhā
vatsakasya ca bījāni paṭolaṃ kaṭurohiṇī

58.19.p1

bṛhatyādirgaṇaḥ proktaḥ sannipātajvarāpahaḥ

58.19.p2

sannipātajvare vyāghyādikaṣāyaḥ

58.20

sannipātajvare vyāghrīdevadāruniśāghanam

58.21

paṭolapatranimbatvaktriphalākaṭukāyutam

58.21.p1

amṛtottarakvāthaḥ

58.22

nāgarāmṛtaharītakīḥ kramānnāgahastanayanāṅghribhāgaśaḥ
sādhu siddhamudakaṃ saśarkaraṃ nāśayedakhiladoṣajaṃ jvaram

58.22.p1

chinnodbhavādikvāthaḥ

58.23

chinnodbhava vṛkṣa kirātakarpaṭānāṃ
śuṇṭhyā yavāṣakavalāhakayoḥ krameṇa
ekadvayatritayabhāgakṛtaḥ kaṣāyaḥ
sammucchitaṃ jvaramapohati sannipātam

58.23.p1

sānvikasannipāte durālabha parpaṭakādikvāthaḥ

58.23.p2

durālabhāparpaṭakāmbuvāhaviśva block- amṛ block- tādhānya block- nidi block- gdhikānām
kvātho nihanyājjvaramāśu sandhikaṃ pralāpamūrcchāparidāhayuktam

58.23.p3

tāndrike vyoṣādikvāthaḥ

58.25

vyoṣavarāmbudavatsakapāṭhāmūlakanimbakapuṣkaramūlaiḥ
toyamidaṃ janayejjaṭharāgniṃ tāndrikajṛrtiṃmapohati sadyaḥ

58.25.p1

rugdāhākhye trikaṭvādikaṣāyaḥ

58.26

trikaṭutriphalāmustāpāṭhāvatsakapuṣkaraiḥ
sakunimbaiḥ śṛtaṃ toyaṃ rugdāhavinivartakam

58.26.p1

jvare brāhmayādikvāthaḥ

58.27

brāhmī mustā vacā drākṣā dusparśaḥ kaṭurohaṇī
nimbavyāghrātavalkaṃ ca khadirāmalakābhayāḥ

58.28

vyoṣāmayakunimbaṃ ca tumbramūlāgnidāru ca
daśamūlayutairebhiḥ kvātho rugdāhaśāntaye

58.28.p1

cittabhramākhye jhaṭyādikvāthaḥ

58.29

jhaṭī puṣkaramūlañca vyāghrī śṛṅgī durālabhā
guḷūcī nāgaraṃ pāṭhā mustā kaṭukarohaṇī

58.29.p1

eṣa jhaṭyādiko nāma cittavibhramasanninut

58.29.p2

kaṇṭhakubjake bilvādikvāthaḥ

58.30

bilvakāṣmaryatakārīpaṭolāṅkolaparpaṭaiḥ

58.30.p1

savyāghrīnāgaraiḥ kvātho dātavyaḥ kaṇṭhakubjake

58.30.p2

karṇikasannipāte bhārṅgyādikvāthaḥ

58.31

bhārṅgī puṣkaramūlaṃ ca mustāparpaṭanāgaram

58.32

pippalīṃ daśamūlaṃ ca salile sādhu sādhayet
sannipātajvaraṃ hanti viṣamaṃ karṇikaṃ tathā

58.32.p1

kāsaśvāsāgnisadanahṛtpārśvārtipratāpanut

58.32.p2

bhugnanetrajvare svādukaṇṭakādikvāthaḥ

58.33

svādukaṇṭakanirguṇḍīgranthikaṃ ghanaparpaṭam

58.33.p1

śuṇṭhīraviyutaḥ kvātho bhugnanetraharaḥ param

58.33.p2

rakteṣṭhīsannipāte phalatrayādikaṣāyaḥ

58.34

phalatrayaṃ parpaṭakaṃ paṭolaṃ vahnipāṭalī

58.34.p1

śuṇṭhyarkamūlaniṣkvātho rakteṣṭhīsannipātanut

58.34.p2

pralāpakākhye dvipañcamūlādiḥ

58.35

dvipañcamūlakathitena yuktaṃ bhiṣagvrayuktaṃ madhukasya cūrṇam
tṛṭkāsaśoṣaśvasanairupaite pralāpakākhye vihitaṃ jvare syāt

58.35.p1

abhinyāse trāyantyādiḥ

58.36

trāyantīpuṣkarairaṇḍajaṭābhṛṅgīpunarnavaiḥ

58.37

daśamūlāmṛtābhāṅgadusparśavṛṣanāgaraiḥ
abhinyāsajvare ghore kvāthastasya prabodhakaḥ

58.37.p1

sarvasannipāte kaṇādikvāthaḥ

58.38

kaṇājayantībhūnimbavacādīpyakanāgaraiḥ
paṭolaparpaṭaiḥ kvāthaḥ pātavyaḥ sarvasannijit

58.38.p1

sarvasannipāte jayādiḥ

58.39

jayā jayā dvebṛhatī trāyantī vilvapāṭalī
ḍuṇḍukā dvisrthirā ceti daśamūlaiḥ sanāgaraiḥ

58.39.p1

kaṣāyo vihitaḥ sarvasannipātanivāraṇaḥ

58.39.p2

lohitāṇḍāditailam

58.40

lohitāṇḍaṃ haridre dve śaṅkhinī kṛṣṇajīrakam

58.41

śārivā candanaṃ kuṣṭhaṃ saindhavaṃ tryūṣaṇaṃ vacā
etairvāśārase siddhaṃ sastanyaṃ tailamuttamam

58.42

pānābhyañjananasyaiśca liptaṃ sandhinakhāntayoḥ
samastasannipātaghnaṃ pakṣāghātāditāpaham

58.43

bāhyāyāmāntarāyāmabhūtādigrahanāśanam
apasmāraviṣonmādaviṣamajvaranāśanam

58.44

etattailaṃ mahāvīryaṃ rahasyamidamuttamam
sannipātāntako nāma suparṇa iva bhoginaḥ

58.45

guhyād guhyataraṃ jñeyamaśvibhyāṃ nihitaṃ purā
eraṇḍavalayormūlaṃ ti varkaṃ ca prasāriṇī

58.46

koraṇḍapatraṃ caitāni kvāthe dadyād viśeṣataḥ
tailena tulyaṃ kṣīraṃ ca rakṣed dhānye tripakṣakam

58.46.p1

sannipāte sarvāṅgalepaḥ

58.47

puṣpodgamāt prāk kūṣmāṇḍalatāyāḥ svarasaṃ haret
nāsāṃ vihāya sarvāṅgalepanāt sannipātajit

58.47.p1

sannipāte anyaḥ pralepaḥ

58.48

haripriyāmapāmārga haranirmālyameva ca
cūrṇayitvā tu sarvāṅge lepayet sānnipātike

58.48.p1

sarvajvaraghno'pāmārgaprayogaḥ

58.49

apāmārgasya mūlaṃ tu samyak prakṣālya vāriṇā
badhnīyād vāmahaste tat sarvajvaravimokṣaṇam

58.49.p1

sannipātajvare jihvāpralepaḥ

58.50

ucchūnāṃ sphuṭitāṃ jihvāṃ drākṣayā madhusarpiṣā
lepayet kevalenāpi madhunā sānnipātike

58.50.p1

sannipāte mūrdhavilepanaprayogāḥ

58.51

vāśābhūtajaṭāviṣṇupriyānirguṇḍije rase
vacāharidrātriphalākaṭukākuṣṭhadārubhiḥ

58.52

sastanyaṃ śastameraṇḍatailaṃ mūrdhavilepane
kuryād rāstrādimiśraṃ vā sannipātajvarāpaham

58.52.p1

bhasmanā gomayotthena yuktamarkodbhavaṃ payaḥ

58.52.p2

jvare'parājitākhyo dhūpaḥ

58.53

puradhyāmavacāyarja nimbārkāmaradārubhiḥ

58.53.p1

dhūpo jvareṣu sarveṣu kāryo'yamaparājitaḥ

58.53.p2

sannipāte saindhavādyañjanam

58.54

himāmbunā saindhavogrāśila|māgadhikoṣaṇaiḥ

58.54.p1

śirīṣāsthirasonābhyāṃ sannipāte'ñjanaṃ hitam

58.54.p2

sannipāte nāvanam

58.55

munipatrasya toyena nasyaṃ kuryāt kaṭūtkaṭam

58.55.p1

nasyāntaram

58.57

aṇḍāni piṣṭvā tanulohitānāṃ
nasā pibet stanyayutaṃ prakāmam
unmādaśāntyai grahadūṣite ca
mahājvare doṣasamūhaje'pi

58.57.p1

santatajvare kaliṅgakādikvāthaḥ

58.57.p2

kaliṅgakaḥ paṭolasya patraṃ kaṭukarohiṇī

58.57.p3

satatajvare paṭolādiḥ

58.58

paṭolaṃ śāribā mustā pāṭhā kaṭukarohiṇī

58.58.p1

anyedyuke paṭolanimbādiḥ

58.58.p2

paṭolanimbatriphalāmṛdvīkāmustavatsakāḥ

58.58.p3

tṛtīyeke kirātatiktādiḥ

58.59

kirātatiktamadhukācandanaṃ viśvabheṣajam

58.59.p1

caturthake dhātryādi

58.60

dhātrīmustāmṛtākṣaudramardhaślokasamāpanāḥ
pañcaite santatādīnāṃ pañcānāṃ śamanā matāḥ

58.60.p1

santatādiṣu bhārṅgyādikvāthaḥ

58.61

bhārṅgyabdaparpaṭakadhanvayavāṣaviśvabhūnimnakuṣṭhakaṇasiṃhyamṛtāḥ kaṣāyaḥ
jīrṇajvaraṃ satatasantatakāni hanyādanyedyukaṃ saha tṛtīyacaturthakābhyām

58.61.p1

śītikājvare kaṭaṅkaṭeryādiḥ

58.62

kaṭaṅkaṭerī mustā ca saralaṃ gajapippalī
śuṇṭhī ca bhārṅgyatāssiddhaṃ śītikāmāśu nāśayet

58.62.p1

śītikājvare āraṇyatulasīmūlādiḥ

58.63

āraṇyatulasīmūlaviṣukrāntimahauṣadhaiḥ
kvātho'yaṃ nirharecchīghraṃ śītikāviṣamajvaram

58.63.p1

śītajvare granthikādiḥ

58.63.p2

granthikavyoṣalaśunadaśamūlamahauṣadhaiḥ

58.63.p3

jvare mahāṣaṭpalaghṛtam

58.65

pūtīkoṣaṇapañcakolakabukaiḥ sājājikaiḥ sāmbudaiḥ
sakṣārātiviṣaiḥ sahiṅguhapuṣāsindhūdbhavaiḥ kalkitaiḥ
śuktenārdrakasambhavena ca rasenaitanmahāṣaṭpalaṃ
sarpiḥ pakvamarocakāgnisadanaplīhajvaraśvāsajit

58.65.p1

kalyāṇakākhyaṃ sarpiḥ

58.66

varāviśālāvaiḍaṅgalādevadārvelavālukam
dviśārivāddhirajanīdvisthirāphalinīnataiḥ

58.67

bṛhatīkuṣṭhamañjiṣṭhānnāgakesaradāḍimaiḥ
vellatālīśapatrailāmālatīmukulotpalaiḥ

58.68

sadantīpadmakahimaiḥ karṣārśaiḥ sarpiṣaḥ pacet
prasthaṃ bhūtagrahonmādaśvāsāpasmārapāpmajit

58.69

pāṇḍau kuṣṭhe viṣe śoṣe mehe mohe jvare gare
aretasyalparajasi daivohatacetasi

58.70

amedhasi skhaladvāci smṛtikāme'lpapāvake
balyaṃ maṅgalyamāyuṣyaṃ kāntilāvaṇyapuṣṭidam

58.70.p1

kalyāṇakamidaṃ sarpiḥ śreṣṭhaṃ puṃsavaneṣu ca

58.70.p2

indukāntaghṛtam

58.71

pūtīkadārudaśamūlakaṣāyasiddhaṃ sakṣīraṣaṭpalayutaṃ ghṛtamindukāntam
vātāmayakṣayamahodaragulmaśūlanimnonnatajvaraharaṃ balavardhanaṃ ca

58.71.p1

pakvajvare kṣīrapeyā

58.72

aśvatthaśṛṅgaṃ bhadrā ca devīmūlaṃ ca taiḥ kṛtā

58.72.p1

kṣīrapeyā pakvajartiṃ pittārtiṃ ca vināśayet

58.72.p2

jvare takrapeyā

58.73

cirivilvaṃ sahā śuṇṭhī varā lājā mayūrakam

58.74

duspṛkpunarnavaṃ caitaiḥ peyāṃ takrayutāṃ pibet
pakvajvaravināśāya jaṭharānalavṛddhaye

58.74.p1

jvarādau lākṣāditailam

58.76

lākṣārase mastucaturguṇe ca tailaṃ pacet sevyaniśādvayābdaiḥ
mañjiṣṭhayaṣṭīsuradārutiktāhimāśvaganthāmisimāṃsikuṣṭhaiḥ

58.77

etannihanti jvarakāsaśoṣaśvāsāṃśca bhūtagraharākṣasādīn
praśasyate durbalabālavṛddhakṣīṇakṣatānāmapi garbhiṇīnām

58.77.p1

jvare phenośīrāditailam

58.78

phenośīraniśābdakuṣṭhamadhukairmañjiṣṭhaviśvāmbubhirmūrvālohitayaṣṭisarjakaṭukāsindhūtthalākṣāñjanaiḥ
saśrīkaṇṭhajaṭānataustitaruhaṃ takre pacet ṣaḍguṇe
tat sadyo harate jvarān jvarakṛtān dāhādiśītādikān

58.78.p1

iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe prathamo'dhyāyaḥ atha dvitīyo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)