Hridayapriya 59
Hṛdayapriyā 59
- Language
- Sanskrit
Contents
- 59.2 — 2 parts
- 59.3 — 2 parts
- 59.7 — 3 parts
- 59.8 — 1 part
- 59.10 — 2 parts
- 59.13 — 1 part
- 59.19 — 1 part
- 59.20 — 1 part
- 59.21 — 1 part
- 59.22 — 1 part
- 59.23 — 1 part
- 59.24 — 2 parts
- 59.27 — 1 part
- 59.35 — 1 part
- 59.36 — 1 part
- 59.37 — 1 part
- 59.39 — 1 part
- 59.41 — 1 part
- 59.44 — 2 parts
- 59.46 — 1 part
- 59.47 — 1 part
- 59.50 — 1 part
- 59.54 — 2 parts
- 59.60 — 2 parts
- 59.61 — 2 parts
- 59.67 — 2 parts
- 59.68 — 1 part
- 59.70 — 1 part
- 59.71 — 1 part
- 59.85 — 1 part
- 59.91 — 2 parts
- 59.93 — 1 part
- 59.94 — 1 part
- 59.95 — 1 part
- 59.96 — 1 part
- 59.97 — 1 part
- 59.98 — 1 part
- 59.99 — 1 part
- 59.101 — 2 parts
- 59.104 — 1 part
59.p1
avipattiḥ
59.1
vyoṣatrijātakāmbhodakṛmighnāmalakaistrivṛt
sarvaiḥ samā samasitā kṣaudreṇa guḷikīkṛtā
59.2
avipattirayaṃ yogaḥ praśastaḥ pittarogiṇām
mūtrakṛcchrajvaraccharddiqāsaśvāsabhramakṣaye
59.2.p1
tāpe pāṇḍvāmaye'lpe'gnau śastaḥ sarvaviṣeṣu ca
59.2.p2
raktapitte āṭarūṣakādikvāthaḥ
59.3
āṭarūṣakamṛdvīkāpathyākvāthaḥ saśarkaraḥ
59.3.p1
madhumiśraḥ śvāsakāsaraktapittanibarhaṇaḥ
59.3.p2
drākṣādikvāthaḥ
59.4
drākṣāmadhūkamadhukalodhrakāśmaryaśārivāḥ
59.5
mustāmalakahīverapadmakesarapadmakam
mṛṇālacandanośīranīlotpalaparūṣakam
59.6
phāṇḍo himo vā drākṣādirjātīkusumavāsitaḥ
yukto madhusitālājairjayatyanilapittajam
59.7
jvaraṃ madātyayaṃ chardiṃ mūrcchāṃ dāhaṃ śramaṃ bhramam
ūrdhvagaṃ raktapittaṃ ca pipāsāṃ kāmilāmapi
59.7.p1
ūrdhvagaraktapitte vāśādikvāthaḥ
59.7.p2
vāśājapāmadhukalodhrabalāmṛtānāṃ
kvātho jayatyasṛjamūrdhvagataṃ madhūḍhaḥ
59.7.p3
raktapitte candanādikvāthaḥ
59.8
candanavāḷakaparpaṭabalāhakośīrasaṃbhṛtaḥ kvāthaḥ
apaharati raktapittaṃ kleśamivaiśo namaskāraḥ
59.8.p1
raktapittaroge śatāvaryādikvāthaḥ
59.9
śatāvarīgopakanyācandanośīravāḷakaiḥ
sataṇḍulīyakadrākṣāsabhaṅgotpalayaṣṭibhiḥ
59.10
sādhitaḥ sādhayatyāśu niryūhaḥ sasitāmadhuḥ
ūrdhvādhogaṃ raktapittamubhayāyanameva vā
59.10.p1
tathā pradaramunmādaṃ sadāhaṃ viṣamajvaram
59.10.p2
vṛṣaghṛtam
59.11
samūlamastakaṃ kṣuṇṇaṃ vṛṣamaṣṭaguṇe'mbhasi
59.12
paktvāṣṭāṃśāvaśeṣeṇa ghṛtaṃ tena vipācayet
tatpuṣpagarbhaṃ tacchītaṃ sakṣaudraṃ pittaśoṇitam
59.13
pittagulmajvaraśvāsakāsahṛdrogakāmilāḥ
timirabhramavīsarpasvarasādāṃśca nāśayet
59.13.p1
nīlotpalādighṛtam
59.14
nīlotpalasamaṅgābhistathaiva trāyamāṇayā
mūrvāmutpalakiñjalkaṃ mañjiṣṭhāmelavālukam
59.15
dūrvāṃ śvetāmuśīraṃ ca mustāpaṅkajacandanam
drākṣāmadhukayaṣṭyāhvaṃ kāśmarīṃ candanaṃ sitām
59.16
piṣṭvā taiḥ kārṣikairdravyairghṛtaprasthaṃ vipācayet
dūrvārasamajākṣīraṃ pṛthagdatvā caturguṇam
59.17
tatpānamānanādrakte, nāvanaṃ nāsikāgate
karṇābhyāmāgate rakte tasya karṇau prapūrayet
59.18
tathā cakṣurgate rakte pūrayet tasya cakṣuṣī
meḍhrapāyugate cāpi vastikarmasu yojayet
59.19
pravṛttaṃ romakūpebhyastvabhyaṅgena jayed ghṛtam
śītalānyannapānāni deyānyāha pitāmahaḥ
59.19.p1
modakatvagāditailam
59.20
modakatvaktulākvāthe lākṣākalkaṃ payoyutam
tailaṃ pakvaṃ tu nārīṇāmasthyasṛksrāvaṇāpaham
59.20.p1
pradare khadiraśītādikvāthaḥ
59.21
khadiraśītabalāsanaśārivāvṛṣajapāmbudamodakavalkalaiḥ
jayati sāmalakaiḥ śṛtamambu yat pradaramāśu sitāmadhusaṃyuktam
59.21.p1
asṛgdare mustāmṛtādikvāthaḥ
59.22
mustāmṛtāmadhukacandanasevyaviśvamāṣāgnimanthakaṇamudgakulatthacitraiḥ
siddhāmbu mākṣikayutaṃ pibatāṃ (?) vadhūnāṃ
naśyantyasṛgdaragadāḥ sahasaiva loke
59.22.p1
sauvarcalādikvātha.
59.23
dadhnā sauvarcalājājīmadhukaṃ nīlamutpalam
pibet kṣaudrayutaṃ nārī vātāsṛgdarapīḍitā
59.23.p1
dhātryādighṛtam
59.24
dhātrīvidārīkṣuśatāvarīṇāṃ kūṣmāṇḍakānāṃ ca raseṣu sarpiḥ
kṣīreṇa sārdhaṃ vipacet supiṣṭairmṛdvīkayaṣṭyāhvayacandanaiśca
59.24.p1
etatsusiddhaṃ sitayā vimiśraṃ nivārayecchīghramasṛgdaraṃ hi
pāṇḍvāmaye pittakṛte hitaṃ syāt paitte ca gulme'sthivinissrutau ca
vandhyā ca pītvā labhate ca garbhaṃ śīghraṃ nihanyādapi vātaraktam
anyāṃśca pittaprabhavān vikārān mūrcchāmadonmādamadātyayādīn
59.24.p2
asṛgdare māṣaghṛtam
59.27
māṣakvāthe samakṣīraṃ lākṣākalkaṃ ghṛtaṃ pacet
sitāsanāthaṃ pītaṃ tajjayad ghoramasṛgdaram
59.27.p1
jambūdvayādighṛtam
59.28
jambūdvayakṣīrivṛkṣapalāśārjunavalkalam
madhūkabadarīlodhravañjulāruṣkaratvacam
59.29
sanandīvṛkṣakuṭajatvacaḥ sañchidya khaṇḍaśaḥ
droṇadvaye'pāṃ vipacet tatkvāthe pādaśeṣite
59.30
dviguṇakṣīrasaṃyuktaṃ ghṛtaprasthadvayaṃ pacet
piṣṭairuśīramadhukaśāribābdakaṇāhimaiḥ
59.31
lākṣādvilodhramṛdvīkāpāṭhādhātakivalkalaiḥ
vāśirotpalavarṣābhūvilvapeśīvṛṣāñjanaiḥ
59.32
mṛṇālagirimṛddārvījambūpallavadāḍimaiḥ
rambhājapānālikerakusumaiḥ katakena ca
59.33
madhūkadrāmilīnāgapuṣpāmrāsthikapitthakaiḥ
taṇḍulīyakakārpāsabījamocarasānvitaiḥ
59.34
tatsiddhaṃ nirharedāśu pradaraṃ raktapittakam
raktārśaḥśoṇitasrāvagarbhasrāvapravāhikāḥ
59.35
raktātīsāraśamanaṃ mahāśoṇitanāśanam
jambvādikamidaṃ sarpiraśvibhyāṃ nirmitaṃ purā
59.35.p1
musalīkhadirādikvāthaḥ
59.36
musalīkhadirāmalakatrikaṇṭujambūtvarikvāthaḥ
sāsthisrāvaṃ pradaraṃ pramāṣṭi madhumān prage pītaḥ
59.36.p1
vātakāse gulūcyādighṛtam
59.37
gulūcīkaṇṭakāribhyāṃ pṛthak triṃśatpalād rase
prasthaḥ siddho ghṛtād vātakāsanud vahnidīpanaḥ
59.37.p1
kāsaśvāsādau kṣārarāsnādighṛtam
59.38
kṣārarāsnāvacāhiṅgupāṭhāyaṣṭyāhvadhānyakaiḥ
dviśāṇaiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ pañcakolayutaiḥ pacet
59.39
daśamūlasya niryūhe pīto maṇḍānu pāyinā
sakāsaśvāsahṛtpārśvagrahaṇīrogagulmanut
59.39.p1
vidāryādigaṇaḥ
59.40
vidāripañcāṅgulavṛścikālīvṛścīvadevāvhayasūpyaparṇyaḥ
kaṇḍūkrī jīvanahasvasaṃjñe dve pañcake gopasutā tripādī
59.41
vidāryādirayaṃ hṛdyo bṛṃhaṇo vātapittahā
śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsaho gaṇaḥ
59.41.p1
rāstrādighṛtam
59.42
droṇe'pāṃ sādhayed rāstrādaśamūlaśatāvarīḥ
palonmitā dvikuḍuvaṃ kulatthaṃ badaraṃ yavam
59.43
tulārdhaṃ cājamāṃsasya tena sādhyaṃ ghṛtāḍhakam
samakṣīraṃ palāṃśaiśca jīvanīyaiḥ samīkṣya tat
59.44
prayuktaṃ vātarogeṣu pānanāvanavastibhiḥ
pañca kāsān śiraḥkampaṃ yonivaṃkṣaṇavedanām
59.44.p1
sarvāṅgaikāṅgarogāṃśca sapalīhordhvānilān jayet
59.44.p2
pittakāse śarkarādikaṃ sarpiḥ
59.45
śarkarāṃ jīvakaṃ mudgamāṣaparṇyau durālabhām
59.46
kalkīkṛtya pacet sarpiḥ kṣīreṇāṣṭaguṇena tat
pānabhojanaleheṣu prayuktaṃ pittakāsajit
59.46.p1
kāse madhūkādilehaḥ
59.47
madhūkamadhukadrākṣātvakkṣīrīpippalībalāḥ
kāsī parvāsthiśūlī ca lihyāt saghṛtamākṣikāḥ
59.47.p1
trijātādivaṭī
59.48
trijātamardhakarṣāśaṃ pippalyardhapalaṃ sitā
drākṣāmadhukakharjūraṃ palāṃśaṃ ślakṣṇacūrṇitam
59.49
madhunā gulikā ghranti tā vṛṣyāḥ pittaśoṇitam
kāsaśvāsārucicchardimūrcchādhmiāmadabhramān
59.50
kṣatakṣayasvarabhraṃśaplīhaśoṣāḍhyamārutān
raktaniṣṭhīvahṛtpārśvarukapipāsājvarānapi
59.50.p1
kūṣmāṇḍakarasāyanam
59.51
vītatvagasthikūṣmāṇḍatulāṃ svinnāṃ punaḥ pacet
ghaṭṭayan sarpiṣaḥ prasthe kṣaudravarṇe'tra nikṣipet
59.52
khaṇḍācchataṃ kaṇāśuṇṭhyordvipalaṃ jīrakādapi
trijātadhānyamaricaṃ pṛthagarghapalāṃśakam
59.53
avatāritaśīte tu dadyāt kṣaudraṃ ghṛtārthikam
khajenāmathya ca sthāpyaṃ tannihantyupayojitam
59.54
kāsahidhmāruciśvāsaraktapittakṣatakṣayān
urassandhānajananaṃ medhāsmṛtibalapradam
59.54.p1
aśvibhyāṃ nirmitamidaṃ kūṣmāṇḍakarasāyanam
59.54.p2
agastyarasāyanam
59.55
daśamūlaṃ svayaṃguptāṃ śaṅkhapuṣpīṃ śaṭhīṃ balām
59.56
hastipippalyapāmārgapippalīmūlacitrakān
bhāṅga puṣkaramūlaṃ ca dvipalāṃśaṃ yavāḍhakam
59.57
harītakīśataṃ caiva jalapañcāḍhake pacet
yavasvede kaṣāyaṃ taṃ pūtaṃ taccābhayāśatam
59.58
paced gulatulāṃ dattvā kuḍuvaṃ ca pṛthag ghṛtāt
tailāt sapippalīcūrṇāt siddhaśīte ca mākṣikāt
59.59
lehaṃ dve cābhaye nityamataḥ khāded rasāyanāt
tad valīpalitaṃ hanyād varṇāyurbalavardhanam
59.60
pañca kāsān kṣayaṃ śvāsaṃ sahidhmaṃ viṣamajvaram
gulmamehagrahaṇyorśīhṛdrogārucipīnasān
59.60.p1
agastyavihitaṃ dhanyamidaṃ śreṣṭhaṃ rasāyanam
59.60.p2
jīvanīyagaṇaḥ
59.61
jīvantī kākolyau dve mede mudgamāṣaparṇyau ca
59.61.p1
jīvakaṛṣabhakamadhukaṃ ceti gaṇo jīvanīyākhyaḥ
59.61.p2
amṛtaprāśaghṛtam
59.62
jīvanīyo gaṇaḥ śuṇṭhī varī vīrāpunarnavau
59.63
balābhārgīśvaguptasthiritāmalakīkaṇāḥ
śṛṅgāṭakaṃ payasyā ca pañcamūlaṃ ca yallaghu
59.64
drākṣākṣolādiṣu phalaṃ madhurasnigdhabṛṃhaṇam
taiḥ pacet sarpiṣaḥ prasthaṃ karṣāṃśaiḥ ślakṣṇakalkiṃtaiḥ
59.65
kṣīradhātrīvidārīkṣucchāgamāṃsarasānvitam
prasthārthaṃ madhunaḥ śīte śarkarādharrdhatulārajaḥ
59.66
palārdhikaṃ ca maricatvagelāpatrakesaram
vinīya cūrṇitāt tasmāllihyānmātrāṃ yathānalam
59.67
amṛtaprāśamityetannarāṇāmamṛtaṃ ghṛtam
kṣīramāṃsarasaṃ prāyaṃ kṣīramāṃsarasāśinaḥ
59.67.p1
naṣṭaśuklakṣatakṣīṇadurbalaprabalapradam
59.67.p2
kāsaśvāsādiṣu āsyavidhāraṇagulikā
59.68
harītakīvyoṣapayodacūrṇaṃ gulena baddhvā gulikāṃ prakuryāt
nivārayatyāsyavidhāriteyaṃ śvāsaṃ pravṛddhaṃ balavacca kāsam
59.68.p1
karpūrādicūrṇam
59.69
karpūracocatakolajātīphaladalāḥ samāḥ
59.70
lavaṅganāgamaricakṛṣṇāśuṇṭhyo vivardhitāḥ
cūrṇaṃ sitāsamaṃ hṛdyaṃ rocanaṃ kṣayakāsajit
59.70.p1
tālīsādimodakaḥ
59.71
tālīsaṃ jaladoṣaṇe sacavike tulyā dvibhāgā bhavet
kṛṣṇāmūlasamanvitā tripalikrā śuṇṭhī caturjātakam
syānmuṣṭipramitaṃ guladviguṇitairebhiḥ kṛtā modakāḥ
kāsaśvāsagarāgnimāndyagudajaplīhapramehāpahāḥ
59.71.p1
vatsakādicūrṇam
59.72
vatsakaṃ triphalāvyoṣaviḍaṅgaṃ devadāru ca
balā rāsnā ca taccūrṇaṃ samastasamaśarkaram
59.73
khādan madhughṛtābhyāṃ vā lihyāt kāsaharaṃ param
manaśśilāsamā kṛṣṇā tadadhaṃ nāgaraṃ bhavet
59.74
tadarthaṃ maricaṃ vidyāt tadardhaṃ tu harītakī
eṣāṃ cūrṇaṃ samāvāpya kārpāsaṃ sādhu veṣṭayet
59.75
eṣa dhūmavaro yojyaḥ kāsaśvāsanivarhaṇaḥ
kārpāsāsthibale kaṭūni badarīpatraṃ ca bhṛṅgīrasastadvarttiḥ kunaṭīkaṭutrayaravikṣīrānvitā varttikāḥ
gopīmāgadhikā śilāṃśavihitā varttiḥ śilāviśvayorvarttiśca kriyatāṃ yathāvidhi tathā kāsānaśeṣān jayet
59.76
nirguṇḍīpatraniryāse tailaṃ sarpiṃśca sādhayet
59.77
pañcakolapratīvāpaṃ kāsaśvāsaharaṃ param
tekarājasaraviṃśatibhāge pakvailamabhayā prativāpam
59.78
kāsamāśu vinihanti narāṇāṃ meghavṛndamiva mārutavegaḥ
kāsamardaṃ ca bṛhatī vāśā cchinnodbhavaṃ tathā
59.79
kākamācī bhṛṅgarajaḥ paṭolaṃ cātha kuṇḍalī
eteṣāṃ svarase tailaṃ pathyātrikaṭukalkavat
59.80
ajākṣīrayutaṃ pakvaṃ kāsaśvāsanivārakam
balāśvagandhālākṣāṇāṃ kvāthe pādāvaśeṣite
59.81
tailaprasthaṃ paced dhīmān dadhimastucaturguṇe
rāsnācandanamañjiṣṭhādūrvāmadhukacorakaiḥ
59.82
śārivośīrajaladakuṣṭhāgurusuradrumaiḥ
haridrākumudākauntī śatāhvāpadmakesaraiḥ
59.83
kvāthaḥ susaṃyutairebhiḥ kārṣikaiśca supeṣitaiḥ
śanairmṛdvagninā paktvā gālayed bhājane śubhe
59.84
praśaste tithinakṣatre tattailaṃ śīlayennaraḥ
tena sarvajvaronmādakṣayakāsādayo gadāḥ
59.85
naśyanti vividhāścaiva vātarogāna saṃśayaḥ
aśvibhyāṃ nirmitaṃ tailametat puṣṭikaraṃ param
59.85.p1
dhānyāditailam
59.86
dhātryaśvagandhātribalāśirīṣośīraśāribāḥ
teṣāṃ kvāthe pacet tailaṃ kṣīralākṣārasānvitam
59.87
piṣṭairyaṣṭiniśāmīrumūrvāmustāsuradrumaiḥ
pippalīndrayavānantāviṣātiktājaṭāmayaiḥ
59.88
mṛṇālavisaśālūkamāṃsīcandanapadmakaiḥ
sacaturjātakaiḥ siddhaṃ tadabhyaṅgādibhirjayet
59.89
jīrṇajvarāṅgasadanapārśvapṛṣṭhaśirorujaḥ
visarpakāsavisphoṭaraktapittamasṛgdaram
59.90
kāsaśvāsapratiśyāyān garbhiṇīsūtikāgadān
kāmilāṃ pāṇḍurogaṃ ca māṃsaraktakṣayaṃ tathā
59.91
varṇahāniṃ ca raukṣyaṃ ca jarāṃ cāṅgasya nāśayet
ekādaśa ca ṣaṭ caiva śoṣiṇāṃ ya upadravāḥ
59.91.p1
prahlādanaṃ praśamayenmegho'gnimiva vṛṣṭimān
59.91.p2
haridrādivarttiḥ
59.92
haridrāpatrameraṇḍamūlaṃ lākṣāṃ manaśśilām
59.93
sadevadārvalaṃ māṃsīṃ piṣṭvā varti prayojayet
tāṃ ghṛtāktāṃ pibed dhūmaṃ śvāsakāsavināśanam
59.93.p1
śvāsaroge bhārṅgīkaṇādikvāthaḥ
59.94
bhārṅgīkaṇākāsaharīharidrāvāśāmṛtānāgaradhānyakānām
kvātho jayecchvāsamatipravṛddhaṃ kṣaṇena tīkṣṇotthaparāgabhiśraḥ
59.94.p1
balājīrakādikvāthaḥ
59.95
balājīrakabilvābdavṛṣaviśvasuradrumaiḥ
guhekṣulājasahitairniṣkvāthaḥ śvāsakāsahā
59.95.p1
abhayādikvāthaḥ
59.96
abhayāvyoṣabhārgīthabdavyāghrīvāśāmṛtaṃ jalam
pītaṃ sārucihṛllāsaśvāsakāsāmayāpaham
59.96.p1
daśamūlakaṭutrayādikvāthaḥ
59.97
daśamūlakaṭutrayaiḥ kaṣāyaḥ savṛṣaireṣa samākṣikaḥ prapītaḥ
śvasanānalakāsapārśvapṛṣṭhatrikamūrddhāṃsarujāsu sampradiṣṭaḥ
59.97.p1
pippalyādikvāthaḥ
59.98
pippalīdhānyakośīraniryūhaḥ sasitāmadhuḥ
pītaḥ praśamayatyāśu hikkāṃ tṛṣṇāṃ ca durjayām
59.98.p1
daśamūlaviśvādikaṣāyaḥ
59.99
daśamūlaviśvalaśunaniṣkvāthaḥ kṣīrapariśiṣṭaḥ
pīto nihanti hikkāṃ lajjāmiva vegavān rāgaḥ
59.99.p1
jīvantyādicūrṇam
59.100
jīvantīmustasurasatvagelādvayapauṣkaram
caṇḍātāmalakīlohabhārgīnāgaravālakam
59.101
karkaṭākhyā śaṭhī kṛṣṇā nāgakesaracorakam
upayuktaṃ yathākāmaṃ cūrṇaṃ samadhuśarkaram
59.101.p1
pārśvarrugjvarakāsaghnaṃ hidhmāśvāsaharaṃ param
59.101.p2
balātrayādikvāthaḥ
59.102
balātrayaṃ ca dhāvanyau bhadrāmbhūnimbacandanam
59.103
vaṃśāt tālāt kisalayaṃ dārudrākṣeṣubilvakam
yaṣṭī rāstrā ca taiḥ kvātho ghṛtajīrakasaṃyutaḥ
59.104
gātavaiguṇyamādhmānaṃ hidhmāśvāsau ca nāśayet
59.104.p1
iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe dvitīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Aṣṭāṅganighaṇṭu — Vāhaṭa, Sanskrit
- Vaidyamanoramā — Kālidāsa, Sanskrit
- Sahasrayoga — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) — Paṇḍit Dāmodara, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
- Jvaratimirabhāskara (Cāmuṇḍa Kāyastha) — Cāmuṇḍa Kāyastha 1598, Sanskrit
- Madanādinighaṇṭu — Candranandana, Sanskrit