Hridayapriya 64: athāṣṭamo'dhyāyaḥ
Hṛdayapriyā 64
- Language
- Sanskrit
Contents
- 64.2 — 2 parts
- 64.3 — 3 parts
- 64.10 — 1 part
- 64.13 — 2 parts
- 64.16 — 1 part
- 64.19 — 2 parts
- 64.22 — 1 part
- 64.23 — 1 part
- 64.24 — 1 part
- 64.25 — 1 part
- 64.26 — 1 part
- 64.27 — 1 part
- 64.28 — 2 parts
- 64.32 — 1 part
- 64.33 — 1 part
- 64.34 — 3 parts
- 64.40 — 1 part
- 64.42 — 1 part
- 64.45 — 1 part
- 64.46 — 1 part
athāṣṭamo'dhyāyaḥ
64.p1
trāyamāṇādighṛtam
64.1
kuḍavaṃ trāyamāṇāyāḥ sādhyamaṣṭaguṇe'mbhasi
kuḍavaṃ tadrasād dhātrīsvarasāt kṣīrato ghṛtāt
64.2
karṣāśaṃ kalkitaṃ tiktātrāyantīdhanvayāṣakam
mustātāmalakīvīrājīvantīcandanotpalam
64.2.p1
kalkāyitvā pacet sarpirverekād vidradhiṃ jayet
64.2.p2
phalatrayādikvathaḥ
64.3
phalatrayadvīpimurāhvaśigruśrasiddhamambhaḥ saghṛtaṃ prapītam
balād balaṃ hanti vibandhagulmavidradhyudāvarttamahodarānām
64.3.p1
varuṇādikvāthaḥ
64.3.p2
kāsīsasaindhavaśilājatuhiṅgututthacūrṇānvito varaṇavargabhṛtaḥ kaṣāyaḥ
abhyantarotthitamapakvamatipravṛddhaṃ nṛṇāmayaṃ jayati vidrādhimugratodam
64.3.p3
laśunāditailam
64.5
laśunasya tulāṃ dadyāt palāśaṃ daśamūlataḥ
64.6
kṛṣṇā kulatthaḥ khadiraṃ śigruśca ciribilvakaḥ
pṛthag daśapalaṃ toye vipacet pādaśeṣite
64.7
devadāru vacā kuṣṭhaṃ tagaraṃ hiṅgusarṣapam
nāgaraṃ pippalīmūlaṃ pañcaiva lavaṇāni ca
64.8
atra kalkānemān dadyāt tailamairaṇḍamāḍhakam
gomūtramāḍhakaṃ caiva śanairmṛdvagninā pacet
64.9
snuhikṣīraṃ samāvāpya kṣīraṃ cāpi yathāvidhi
laśunādyamidaṃ tailamantravṛddhivināśanam
64.10
jāṭharaṃ sarvarogaṃ ca plīhāṣṭhīlābhagandarān
udaraṃ sarvagulmaṃ ca pānābhyañjanalepanāt
64.10.p1
punarnavādighṛtam
64.11
punarnavatulā śuṇṭhīlaśunairaṇḍagokṣuram
kulatthapūtīkavarīcitrakaṃ caiva tatsamam
64.12
paced droṇadvayajale tatkvāthe'rdhāḍhakaṃ ghṛtāt
sakṣīraṃ vipacet piṣṭairhiṅgudhānyakadīpyakaiḥ
64.13
dvikṣārapañcakolaiścapippalītīkṣṇasaindhavaiḥ
nihanti gulmān hṛdvastipārśvaśūlaṃ yakṛtplīhe
64.13.p1
vātāṣṭhīlātunīśophajaṭharādhmānapāyujān
64.13.p2
hapuṣādighṛtam
64.14
hapuṣoṣaṇapṛthvīkāpañcakola kadīpyakaiḥ
64.15
sājājīsaindhavairdadhnā dugdhena ca rasena ca
ḍāḍimāmalakāṅkolāt pacet sarpirnihanti tat
64.16
śūlagulmodarānāhapārśvahṛtkoṣṭhavedanāḥ
yonyarśograhaṇīdoṣakāsaśvāsārucijvarān
64.16.p1
laśunaghṛtam
64.17
tulāṃ laśunakandānāṃ pṛthag daśapalāṃśikam
pañcamūlaṃ mahaccāmbubhārārdhe tad vipācayet
64.18
pādaśeṣaṃ tadardhena dāḍimasvarasaṃ surām
dhānyāmlaṃ dadhi cādāya piṣṭvā'rdhaṃśapalāṃśikān
64.19
tryūṣaṇatriphalāhiṅguyavānīcavyacitrakān
sāmlavetasasindhūtthadevadārūn paced ghṛtāt
64.19.p1
taiḥ prasthaṃ tat paraṃ sarvavātagulmavikārajit
64.19.p2
hiṅguvacādicūrṇaṃ
64.20
hiṅguvacāvijayāpaśugandhādāḍimadīpyakadhānyakapāṭhāḥ
puṣkaramūlaśaṭhīhapuṣāgnikṣārayugādvipadagnikaṭūni
64.21
sājājicavyaṃ sahatintiṇīkaṃ savetasāmlaṃ vinihanti cūrṇam
hṛtpārśvakukṣistanakoṣṭhapṛṣṭhaśūlāni vātyāmakaphodbhavāni
64.22
kṛcchrān gulmān vātaviṇmūtrasaṅgaṃ
kaṇṭhe bandhaṃ hṛdgadaṃ pāṇḍurogam
annāśraddhāplīhadurnāmagulmān
vardhmādhmānaśvāsakāsāgnisadān
64.22.p1
hiṅgvādicūrṇam
64.23
hiṅgūgrāviḍaśuṇṭhyajājivijayāvākṣyābhidhānāmayaiścūrṇaṃ kumbhanikumbhamūlasahitairbhāgottaraṃ vardhitaiḥ
pītaṃ koṣṇajalena koṣṭhajarujāgulmodarādīnayaṃ
śārdūlaḥ prasamaṃ pramathya harati vyādhīn mṛgaughāniva
64.23.p1
hiṅgutriguṇam
64.24
hiṅgutriguṇaṃ saindhavamasmāt triguṇaṃ tu tailamairaṇḍam
tatriguṇaṃ laśunarasaṃ gulmodaravardhmaśūlaghnam
64.24.p1
vaiśvānaracūrṇam
64.25
lavaṇayavānīdīpyakakaṇanāgaramuttarottaraṃ vṛddham
sarvasamāṃśaharītakicūrṇaṃ vaiśvānaraḥ sākṣāt
64.25.p1
daśamūlarasonādikvāthaḥ
64.26
daśamūlarasonāviśvadārukvathitaṃ vāri nivārayet prapītam
pavanolbaṇagulmakāsaśoṣasvarasādodarakoṣṭhapṛṣṭhaśūlān
64.26.p1
saptasārakaṣāyaḥ
64.27
varṣābhūbilvakhalvorubusasahacaraśuṇṭhyagnimanthaiḥ kaṣāyaḥ
pātavyaḥ saptasāro guḷakaṇapaduhiṅgvājyāmiśro yathārham
vir̤bandhaṃ vahnimāndyaṃ rujamatimahatīṃ yoniṭatpṛṣṭhakoṣṭhaśroṇīdeśeṣu sadyaḥ śamayati jaṭharāṣṭhīlagulmaplihāṃśca
64.27.p1
daśamūlaghṛtam
64.28
savyopakṣāralavaṇaṃ sahiṅgubiḷadāḍimam
64.28.p1
kaphagulmaṃ jayatyāśu daśamūlabhṛtaṃ ghṛtam
64.28.p2
bhallātakaghṛtam
64.29
bhalātakānāṃ dvipalaṃ pañcamūlaṃ palonmitam
64.30
alpaṃ toyāḍhake sādhyaṃ pādaśeṣeṇa tena ca
tulyaṃ ghṛtaṃ tulyapayo vipacedakṣasammitaiḥ
64.31
viḍaṅgahiṅgusindhūtthayāvaśūkaśaṭīviḍaiḥ !
saddīpirāsnāyaṣṭyāhvaṣaḍgranthākaṇanāgaraiḥ
64.32
etad bhallātakaghṛtaṃ kaphagulmaharaṃ param
plīhapāṇḍvāmayaśvāsagrahaṇīrogakāsanut
64.32.p1
viśvābhayādikvārthaḥ
64.33
viśvābhayācitrakapippalībhirvipakvamambhaḥ paṭucūrṇamiśram
ānāhaviḍrodhamapaktṛśaktiṃ vyapohati drāk kaphajaṃ ca gulmam
64.33.p1
śuṇṭhyādikvāthaḥ
64.34
śuṇṭhīgranthikacavyāgnikṛṣṇākvāthaḥ sasaindhavaḥ
kaduṣṇaḥ śleṣmagulmaghno hiṅgutailasamāyutaḥ
64.34.p1
trikaṭvā ditoyam
64.34.p2
trikaṭvajājīdahanābhayānāṃ tathāguṇaṃ syāt paṭumacca toyam
64.34.p3
kṣārāgadaḥ
64.35
devadārutrivṛddantīkaṭukāpañcakola kam
svarcikāyāvaśūkākhyau śreṣṭhāpāṭhopakuñcikāḥ
64.36
kuṣṭhaṃ sarpasugandhā ca tryakṣāṃśaṃ paṭupañcakam
pālikaṃ cūrṇitaṃ tailavasādighṛtāplutum
64.37
ghaṭasyāntaḥ pacet pakvamagnivarṇe ghaṭe ca tam
kṣāraṃ gṛhītvā kṣīrājyamadyatakrādibhiḥ pibet
64.38
gulmodāvartavadhmārśojaṭharagrahaṇīkṛmīn
apasmāragaronmādayoniśukrāmayāśmarīḥ
64.39
kṣārāgado'yaṃ śamayed viṣaṃ cākhubhujaṅgajam
śleṣmāṇaṃ madhuraṃ snigdhaṃ ghṛtakṣīrarasāśinaḥ
64.40
chittvā bhittvāśayāt kṣāraḥ kṣāratvāt kṣarayatyadhaḥ
mandāgnāvurucau sātmyairmadyaiḥ sasnehamācitam
64.40.p1
asragulme trayaḥ kaṣāyāḥ
64.41
kaṇāśatāhvāddhikarañjadārubhārṅgīkulatthaiḥ satilairvipakvam
tathā rasonena ca siddhamambhaḥ sahiṅkalkaṃ hitamasragulme
64.42
laśunaṃ kiṃśukaṃ khalvaṃ śrapayitvā sahiṅgukam
prātaḥ koṣṇaṃ niṣeveta raktagulmaharaṃ param
64.42.p1
kulasthapūtikādicitratailam
64.43
kulasthapūtīkarasonamuñjābalāharinmañjarisinduvāraiḥ
surāhvasairīyakaśigrubarbarairdaśāṅghriyakṣākṣipunarnavaiśca
64.44
siddhe jale hiṅguviḍaṅgamūrvāddhikṣārasindhūdbhavapañcakolaiḥ
śṛtaṃ nihanyādatha citratailaṃ samīragulmaṃ kaphasambhavaṃ ca
64.45
tathāgnisāraṃ jaṭharaṃ ca śophaṃ yakṛtplihāṣṭhīlatunīśca śūlam
64.45.p1
sudhākāṇḍabhasma
64.46
sudhākāṇḍaṃ salavaṇaṃ dagdhvā tad bhasma pāyayet
sukhāmbunā sarvagulmagrahaṇyarśorujāpaham
64.46.p1
iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe aṣṭamo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Vaidyamanoramā — Kālidāsa, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) — Paṇḍit Dāmodara, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit