Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 67: athaikādaśo'dhyāyaḥ

Hṛdayapriyā 67

Language
Sanskrit

Contents

athaikādaśo'dhyāyaḥ

67.p1

vraṇe upanāhanā saktupiṇḍikā

67.1

sakolatilavellomādadhlyāsaktupiṇḍikā
sakiṇvakuṣṭhalavaṇā koṣṇā śastopanāhane

67.1.p1

vraṇaśodhana lepaḥ

67.2

paṭolatilayaṣṭyāhvatrivṛddantī niśādvayam
nimbapatrāṇi cālepaḥ saṣaḍṅguvraṇaśodhanaḥ

67.2.p1

ropaṇam

67.3

kākṣīlodhrāmayā sarjasindūrāñjanatutthakam
cūrṇitaṃ tailamacanairyuktaṃ ropaṇamuttamam

67.3.p1

tvagviśuddhikaro lepaḥ

67.4

lākṣāmanohvāmañjiṣṭhāharitālaniśādvayaiḥ
pralepaḥ saghṛtakṣaudrastvagviśuddhikaraḥ param

67.4.p1

jātīkiṃśukaparpaṭaravya suṣavī māyūrikāmadrikānirguṇḍīmṛdukuñcikākaṭuki kā dūrvāniśānāṃ rase
sarpiḥ siddhamanena sūkṣmavadanā marmāśritāḥ srāviṇo
gambhīrāḥ sarujo vraṇāḥ sagatikāḥ śudhyanti rohanti ca

67.4.p2

surasādigaṇaḥ

67.6

surasayugaphaṇijjaṃ kālamālo viḍaṅgaḥ
kharapusaviṣakarṇīkatphalaṃ kāsamardaḥ
śvakañjarasiṃhāṅgī kārmukā kākamācī
kulahalaviṣamuṣṭī bhūstṛṇo bhūtakeśī

67.7

surasādigaṇaḥ śleṣmamedaḥkṛminisūdanaḥ
pratiśyāyāruciśvāsakāsaghno vraṇaśodhanaḥ

67.7.p1

āragvadhādigaṇaḥ

67.8

āragvadhendrayavapāṭalikākatiktā
nimbāmṛtāmadhurasāsuvavṛkṣapāṭhāḥ
bhūnimbasairyakapalolakarañjayugmasaptacchadāmisuṣavīphalavāṇaghoṇṭāḥ

67.9

āragvadhādirjayati cchardikuṣṭhaviṣajvarān
kaphaṃ kaṇḍūṃ pramehaṃ ca duṣṭavraṇaviśodhanaḥ

67.9.p1

nyagrodhādiḥ

67.10

nyagrodhapippalasadāphalalodhrayugmajambūdvayārjunakapītanasomavalkāḥ
vṛkṣāmlavañjulapiyālapalāśanandī
kolīkadambaviralā madhukaṃ madhūkam

67.11

nyagrodhādigaṇo vraṇyaḥ saṅgrāhī bhagnasādhanaḥ
medaḥpittāsratṛḍdāhayonidoṣanibarhaṇaḥ

67.11.p1

padmakādiḥ

67.12

padmakapuṇḍrau vṛddhitugarghyaḥ śṛṅgacamṛtā daśa jīvanasaṃjñāḥ
stanyakarā ghantīraṇapittaṃ prīṇanabṛṃhaṇajīvanavṛṣyāḥ

67.12.p1

sadyovraṇe ropaṇatailam

67.13

tālīsa padma kaṃ māṃsī hareṇvagurucandanam
haridre padmabījāni sośīraṃ madhukaṃ ca taiḥ

67.13.p1

pakvaṃ sadyovraṇeṣūktaṃ tailaṃ ropaṇamuttamam

67.13.p2

gandhatailam

67.14

śaileyarāsnāṃśumatīkaśerukāḷānusārīnatapatralodhraiḥ
sakṣīraśuklaiḥ sapayaskadūrvaistailaṃ pacet tannaḷadādibhiśca

67.15

gandhatailamidamuttamamasthisthairyakṛjjayati cāśu vikārān
vātapittajanitānativīryaṃ vyāpino'pi vividhairupayogaiḥ

67.16

naḷadavālakalohitayaṣṭikānakhāmisiplavakuṣṭhabalātrayaiḥ
agarucandanakuṅkumaśārivāsalasarjarasāmaradārubhiḥ

67.17

padmakādigaṇopetaistilapiṣṭaṃ tataśca tat

67.17.p1

samastagandhabhaiṣajyasiddhadugdhena pīḍayet

67.17.p2

mālatyāditailam

67.18

mālatīcitrakāśvaghnanaktamālaiḥ prasādhitam

67.19

lākṣāśamyākapatrailakajadhātrīphalaistathā
cocārūṣikayostailamabhyaṅgaḥ kṣuramṛṣṭayoḥ

67.19.p1

śiraḥkuṣṭhatailam

67.20

aṅkolabījamaricakuṣṭhaiḥ kalkīkṛtaṃ bhiṣak
pacet vakuḷapatrasya jambīrasya rasāḍhake

67.21

tailaprasthaṃ śirobhyaṅgācchiraḥkuṣṭhavināśanam
kurvāsaṃ keśakaṇḍūṃ ca śirorogaṃ ca nāśayet

67.21.p1

keśānāṃ vardhanaṃ nityamaṅgadaurgandhyanāśanam

67.21.p2

godantādivarttiḥ

67.22

godantaṃ kukkuṭāṇḍaṃ karivaradaśanaṃ kūrmapṛṣṭhaṃ varāṭaṃ
sāraṅgodbhūtaśṛṅgaṃ jaladhijamadhukaṃ tāmraśaṅkhaṃ satuttham
karpūraṃ gardabhāsthi sphaṭikamiti kṛtā vartirakṣaṇorniṣiktā
śuklāruṣyārmādhimāṃsakṣatajabhavasirotpātaharṣān nihanti

67.22.p1

mahānīlaguḍikā

67.23

bṛhatīmūlayaṣṭyāhvatāmrasaindhavanāgaraiḥ

67.24

dhātrīphalāmbunā piṣṭairlepitaṃ tāmrabhājanam
yavā nyāmalakīpatrairbahuśo dhūpayet tataḥ

67.25

tat prakurvīta gulikāstā jalakṣaudropeṣitāḥ
mahānīlā iti khyātāḥ śuddhaśuklaharāḥ param

67.25.p1

karpūrādirasakriyā

67.25.p2

candrodayaḥ

67.26

karpūraṃ sphaṭikaṃ varāṭakavarāsindhūtthatutthāñjanaṃ
tārkṣya pītakarohiṇī himaniśe puṇḍrāhvayaṣṭyāhvayam
kāṃsaṃ nāgarasāñjanaṃ sakatakaṃ śaṅkhaṃ tuṭī rocanaṃ
mustāgairikameghanādaśavarīnīlotpalaṃ śarkarā

67.27

phenaḥ keśamaṣīkaṭutrayabalālodhradvayaṃ pārataṃ
nandyā vartakaśigruluṅgarasayoḥ piṣṭvā madhūḍhaṃ punaḥ
karpūrādirayaṃ nihanti timiraṃ kācārmaśukraṃ vraṇaṃ
naktāndhaṃ kṣatajaṃ ca śṛṅganihito nāmnā tu candrodayaḥ

67.27.p1

jīvantyādighṛtam

67.28

tulāṃ paceta jīvantyā droṇe'pāṃ pādaśeṣite
tatkvāthe dviguṇakṣīraṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet

67.29

prapuṇḍarīkakākoḷīpippalīlodhrasaindhavaiḥ
śatāhvāmadhukadrākṣāsitādāruphalatrayaiḥ

67.29.p1

kārṣikairniśi tat pītaṃ timirāpaharaṃ param

67.29.p2

paṭolādighṛtam

67.30

paṭolanimbakaṭukādārvīsaindhavarāhvapam

67.31

sadhanvayāṣatrāyantīparpaṭaṃ palikaṃ pṛthak
prasthamāmalakānāṃ ca kvāthayedārmaṇe'mbhasām

67.32

tadāḍhake'rdhapalikaiḥ piṣṭaiḥ prasthaṃ ghṛtāt pacet
mustabhūnimbayaṣṭyāhvakuṭajodīcyacandanaiḥ

67.33

sapippalīkaistatsarpirghrāṇakarṇākṣirogajit
vidradhijvaraduṣṭārurvirsapāpacikuṣṭhanut

67.33.p1

viśeṣācchuklatimiranaktāndhyoṣṇamladāhahṛt

67.33.p2

triphalāghṛtam

67.34

triphalāṣṭapalaṃ kvāthyaṃ pādaśeṣaṃ jalāḍhakam

67.35

tena tulyapayaskena triphalāpalakalkavān
ardhaprastho ghṛtāt siddhaḥ sitayā mākṣikeṇa vā

67.35.p1

yuktaṃ pibet tat timirī tadyuktaṃ vā varārasram

67.35.p2

mahātraiphalam

67.36

yaṣṭīmadhudvikākoḷīvyāghrīkṛṣṇāmṛtotpalaiḥ

67.37

palikaiḥ sasitādrākṣaighṛtaprasthaṃ pacet samaiḥ
ajākṣīravarāvāśāmārkavasvarasaiḥ pṛthak

67.37.p1

mahātraiphalamityetat paraṃ dṛṣṭivikārajit

67.37.p2

māṃsyādyañjanam

67.38

māṃsātrijātakāyaḥkuṅkumanīlotpalābhayātutthaiḥ
sitakācaśaṅkhaphenakamaricāñjanapippalīmadhukaiḥ

67.39

candre'śvinīsanāthe sucūrṇitairañjayed yugalamakṣṇoḥ
timirāmaraktarājīkaṇḍūkācādiśamamicchan

67.39.p1

akṣabījādiguḷikā

67.40

akṣabījamaricāmalakatvaktutthayaṣṭimadhukairjalapiṣṭaiḥ
chāyayaiva guḷikāḥ pariśuṣkā nāśayanti timirāṇyacireṇa

67.40.p1

ṣaṇmākṣikaḥ

67.41

maricāmalakajalodbhavatutthāñjanatāpyadhātubhiḥ kramavṛddhaiḥ
ṣaṇmākṣika iti yogastimirāmakledakācakaṇḍūhantā

67.41.p1

ratnādicūrṇāñjanam

67.42

ratnāni rūpyaṃ sphaṭikaṃ suvarṇaṃ srotoñjanaṃ tāmramayaḥ saśaṅkham
kucandanaṃ lohitagairikaṃ ca cūrṇāñjanaṃ sarvadṛgāmayaghnam

67.42.p1

sitairaṇḍajaṭāditailam

67.43

sitairaṇḍajaṭāsiṃhiphaladāruvacābalaiḥ

67.44

śatāhvābilvamūlaiśca tailaṃ pakvaṃ payonvitam
nasyaṃ sarvordhvajatrūtthavātaśleṣmāyattirjit

67.44.p1

jīvantyāditailam

67.45

samūlajāta jīvantītulāṃ droṇe'mbhasaḥ pacet
aṣṭabhāgasthite tasmiṃstailaprasthaṃ payaḥsamam

67.46

balātritayajīvantīvarīmūlaiḥ palonmitaiḥ
yaṣṭīpalaiścaturbhiṃśca lohapātre vipācayet

67.47

loha eva sthitaṃ māsaṃ nāvanādūrdhvajatrujān
vātapittāmayān hanti tadviśeṣād dṛgāmayān

67.47.p1

keśāsyakandharāskandhapuṣṭilāvaṇyakāntikṛt

67.47.p2

asanabilvādi

67.48

asanabilvabalāmṛtapācite madhukanāgarakatriphalānvite
payasi tailamidaṃ payasā pacennayanakarṇaśirohitamuttamam

67.48.p1

triphalāditailam

67.49

triphalāmṛtavallīṃ ca ketakyasanakau balām

67.50

eraṇḍamindravallīṃ ca jaladroṇe vipācayet
rasena tekarājasya haṭhasya svarasena ca

67.51

tailaprasthaṃ paced dhīmān dviguṇakṣīrasaṃyutam
kalkāṃśca kuṣṭhayaṣṭyāhvapadmakośīracandanam

67.52

mustailāpatramāṃsīśca hayagandhābalāmṛtāḥ
śāribāmarakāṣṭhaṃ ca lavaṅganatacorakān

67.53

utpalādyañjanaṃ nīlīṃ ślakṣṇapiṣṭaṃ samaṃ pacet
khālityaṃ caiva pālityaṃ keśānāṃ rañjanaṃ tathā

67.54

triphalādyamidaṃ tailamūrdhvajatrugadāpaham
śirorogapratiśyāyau viśeṣeṇa vināśayet

67.54.p1

balātailaṃ—kṣīrabalā

67.55

balāmūlaśatakvāthabhāgāḥ ṣaṭ payasastathā
tailaprasthaṃ balāmūlakalkasiddhaṃ punaḥ pacet

67.56

dvitīyāvṛttikāle tu kvāthamāḍhakasammitam
daśamāvartanāntaṃ syāt kṣīraṃ tatsammitaṃ viduḥ

67.57

dvitīye ca tṛtīye ca yathoktaṃ kalkamiṣyate
caturthe pādahīnaṃ syāt pañcame'rdhaṃ ca peṣitam

67.58

ṣaṣṭhe pādamakalkaṃ ca saptamāvartane punaḥ
sarvatra daśamādūrdhvaṃ kvāthyaṃ dviprasthameva ca

67.59

kṣīraṃ tu tilajādardhamiti dhanvantarermatam
pākaṃ tu mandamevādau punarmātrāvivardhanam

67.60

pañcame cikaṇaṃ kuryād daśame kharacikaṇam
evaṃ tu daśamādūrdhvaṃ bahupāko rasāyanam

67.61

yathāvasthaṃ yathāyojyaṃ nirūpya kuśalo bhiṣak
āvartayed balātailaṃ bahuśo dṛṣṭakarmavān

67.61.p1

śatāhlādighṛtam

67.62

śatāhvākuṣṭhanaladakākolīdvayayaṣṭibhiḥ
prapuṇḍarīkasaraḷapippalīdevadārubhiḥ

67.62.p1

sarpiraṣṭaguṇakṣīraṃ pakvaṃ tarpaṇamuttamam

67.62.p2

payasyādimukhālepaḥ

67.63

payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhuyaṣṭibhiḥ

67.63.p1

ajākṣīrayutairlepaḥ sukhoṣṇaḥ śarmakṛt param

67.63.p2

āścyotane lodhrādiḥ

67.64

lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukaiḥ chāgalaṃ payaḥ

67.64.p1

bhṛtamāścyotanaṃ yojyaṃ rujārāgavināśanam

67.64.p2

jātīmukulādivartiḥ

67.65

jātīmukuḷasindhūtthadevadārumahauṣadhaiḥ

67.65.p1

piṣṭaiḥ prasannayā vartiḥ śophakaṇḍūghnamañjanam

67.65.p2

āḍhakyādivartiḥ

67.66

āḍhakīmūlamaricaharitālarasāñjanaiḥ

67.66.p1

viddhe'kṣiṇi saguḷā vartiryojyā divyāmbupeṣitā

67.66.p2

jātyādikaṃ piṇḍānjanam

67.67

jātīśirīṣadhavameṣaviṣāṇapuṣpavaiḍūryamauktikaphalaṃ payasā supiṣṭam
ājena tāmramamunā pratanū pradigdhaṃ
saptāhataḥ punaridaṃ payasaiva piṣṭam

67.67.p1

piṇḍāñjanaṃ hitamanātapaśuṣkamakṣiṇa
viddhe prasādajananaṃ balakṛcca dṛṣṭeḥ

67.67.p2

vyoṣādimūrttiḥ

67.68

vyoṣābhayātutthakayaṣṭiloghrairmūtiḥ susūkṣmaiḥ ślathavastrabaddhaiḥ

67.68.p1

tāmrasthadhānyāmlanimagnamūrtirārti jayatyakṣaṇi naikarūpām

67.68.p2

rūpyavartiḥ

67.69

rūpyaṃ rūkṣeṇa godadhnā liptaṃ nīlatvamāgate

67.70

śuṣke tu mastunā vartirvātākṣyāmayanāśinī
(sumanaḥkṣārakādivarttiḥ
sumanaḥkṣārakāḥ śaṅkhastriphalā madhukaṃ balā

67.70.p1

pittaraktāpahā vartiḥ piṣṭā divyena vāriṇā

67.70.p2

saindhavādivartiḥ

67.71

saindhavaṃ triphalā vyoṣaḥ śaṅkhanābhiḥ samudrajaḥ

67.71.p1

phenaḥ śaileyakaḥ sarjo vartiḥ śleṣmākṣirogajit

67.71.p2

pāśupatavartiḥ

67.72

prapuṇḍarīkayaṣṭyāhvadārvīśrāṣṭapalaṃ †pṛthak

67.73

jaladroṇe rase pūte punaḥ pakve ghane kṣipet
puṣpāñjanād daśapalaṃ karṣaṃ ca maricāt tataḥ

67.74

kṛtacūrṇo'thavā vartiḥ sarvābhiṣyandasambhavān
hanti rāgarujāgharṣān sadyo dṛṣṭiṃ prasādayet

67.74.p1

ayaṃ pāśupato yogo rahasyaṃ bhiṣajāṃ param

67.74.p2

tālīśapatrādiguḍikā

67.75

tālīśapatracapalānataloharajo'ñjanaiḥ

67.76

jātīmukuḷakāsīsasaindhavairmūtrapeṣitaiḥ
tāmramālipya saptāhaṃ dhārayet peṣayet tataḥ

67.77

mūtreṇaivānu guḷikāḥ kāryāśchāyāviśoṣitāḥ
tāḥ stanyaghṛṣṭā gharṣāmruśophakaṇḍūvināśanāḥ

67.77.p1

tutthādiguḍikā

67.78

tutthakasya palaṃ śvetamaricāni ca viṃśatiḥ
triṃśatā kāñjikapalaiḥ piṣṭvā tāmre nidhāpayet

67.79

pillānapillān kurute bahuvarṣotthitānapi
tatsekenopadehāśrukaṇḍūśophāṃśca nāśayet

67.79.p1

karañjabījādyañjanam

67.80

karañjabījaṃ surasaṃ sumanaḥkṣārakāṇi ca
saṃkṣudya sādhayet kvāthe pūte tatra rasakriyā

67.82

añjanaṃ pillabhaiṣajyaṃ pakṣmaṇāṃ ca prarohaṇam
lākṣānirguṇḍībhṛṅgadārvīrasena
śreṣṭhaṃ kārpāsaṃ bhāvitaṃ saptakṛtvaḥ
dīpaḥ prajvālyaḥ sarpiṣā tatsamutthā
śreṣṭhā pillānāṃ ropaṇārthe maṣī sā

67.82.p1

iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe ekādaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (5)