Pramāṇa · Search · About · API

Siddhisara 22

Siddhisāra 22

Language
Sanskrit

Contents

22.1

vātavyādhi, vātarakta
vātavyādhi- nidāna evaṃ bheda
aśītirvātajā rogā jāyante tatprakopata :
rugbhaṅga-toda-saṅkoca-śoṣodveṣṭanalakṣaṇāḥ

22.2

ākṣepaka, dhanustambha evaṃ pakṣāghāta kā lakṣaṇa
ākṣepako muhuḥkṣepād dhanustambhastadākṛtiḥ
kṛtsnadehārddharukkārī pakṣāghāto nigadyate

22.3

gṛdhrasī kā lakṣaṇa
mārutākuñcitāṃsasthā sirā jñeyaikabāhukam
gṛdhrasī sakthikarmaghnī saiva pāṣṇyāṅgaliśritā

22.4

ardita kā lakṣaṇa
vaktrārddha vāyunā vakraṃ tadardditamudāharet
kroṣṭuśīrṣaṃ ca jānusthaṃ śophaṃ vātāsrasambhavam

22.5

vātarogahara kriyāeṃ evaṃ bhojya dravya
abhyaṅgaḥ svedanaṃ vastirnasyaṃ snehavirecanam
snigdhāmlalavaṇasvāduvṛṣyaṃ vātāmayāpaham

22.6

sarvavātavikāra-nāśaka taila- 1.
balāniṣkvāthakalkābhyāṃ tailaṃ pakvaṃ payonvitam
sarvavātavikāraghnamevaṃ sairīyapācitam

22.7

sarvavātavikāra-nāśaka taila- 2.
aśvagandhā-tulārddhāmbu tailaprasthaṃ payonvitam
māṃsī tvak patraṃ mañjiṣṭhā dravantī surasājhaṭā

22.8

balā dāru sthirā yaṣṭī rāsnailā puṣkaraṃ vacā
śvadaṃṣṭrā kuṣṭhaṃ pūtikaṃ śatāhvā sapunarnavā

22.9

vyāghrośīraṃ payasyā ca piṣṭairakṣāṃśikaiḥ śṛtam
sarvānilagadadhvaṃsi caturthā samprayojitam

22.10

sarvavātavikāra-nāśaka taila- 3.
mūlakānāṃ rasaprasthe tailaprasthaṃ prasādhitam
dadhyamlakāñjikakṣīrairāḍhakāṃśairvacābalāt

22.11

rāsnāpuṣkaraviśvāgniśigrusaindhavagokṣurāt
kalkaṃ kṛtvā ca pippalyā kṛtsnavātārtināśanam

22.192

sarvavātavikāra-nāśaka taila- 4.
prasāraṇīśatakvāthe tailaprasthaṃ payaḥsamam
jīvakarṣabhakau mede kākolyau kuṣṭhacandane

22.193

śatāhvādārumañjiṣṭhārāsnāḥ piṣṭvā vipācitam
vastipānādibhiryuktametanmārutaroganut

22.194

tīvra vātarogoṃ kā nāśaka viśiṣṭa yoga
tailaprasthaṃ payastulyaṃ śvadaṃṣṭrāsvarasāḍhake
guḍasya śṛṅgaverasya pṛthag mānīśrutaṃ pibet

22.195

kṣīrānu tadviriktaśca khādet viśvaṃ guḍānvitam
jīrṇe kṣīrānnabhuk sarvāṃstīvrān vātagadāñjayet

22.16

vātaroga-nāśaka ghṛta- 1.
paced ghṛtāḍhakaṃ kvāthe laśunasya śatodbhave
karṣaṃ cavyāgnikṛṣṇānāṃ palike viśvahiṅgunī

22.17

lavaṇānāṃ pṛthak piṣṭvā palārddhaṃ cāmlavetasāt
gṛdhrasīvātaruggulmapakṣāghātādivāraṇam

22.18

vātaroga-nāśaka ghṛta- 2.
cavyasauvarcalavyoṣaśigrusaindhavadhānyakaiḥ
akṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ piṣṭaiḥ prasthonmitaiḥ pṛthak

22.19

mūlakārdrakamāṃsānāṃ rasaśuktāmlakāñjikaiḥ
mastutakrayutaiḥ pakvaṃ sadāgatigadāpaham

22.20

vātarogoṃ meṃ snehoṃ kā upayoga
vasāmajjājyatailāni vātavyādhiṣu yojayet
kaphapittānubandhotthe kāryastatpraśamaḥ kramaḥ

22.21

gṛdhrasī evaṃ kroṣṭuśīrṣa kā upacāra
gṛdhrasyāṃ kroṣṭuśīrṣe ca kṛtvā śoṇitamokṣaṇam
samīraṇaharaṃ karma prayoktavyamaśeṣataḥ

22.22

ūrustambha kā lakṣaṇa
śleṣmamedo'nvito jitvā vātamūrudvayāśritam
ūrustambhaṃ karotyugraṃ sādagauravarūpiṇam

22.23

ūrustambha kī cikitsā
sarvo rūkṣaḥ kramaḥ kāryastatrādau kaphanāśanaḥ
paścād vātavināśāya kṛtsnaḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ

22.24

vātarakta
vātarakta- nidāna evaṃ lakṣaṇa
praduṣṭaṃ sukumārāṇāṃ vātaraktaṃ śramādibhiḥ
pūrvaṃ tatyāṇipādeṣu sthitvā dehaṃ pradhāvati

22.25

rugbhedaśoṣapāruṣyakārṣyād vātottaraṃ vadet
tāmraśophātirugdāhamṛdutve raktapittajam

22.26

kaphena mandarukkaṇḍūstaimityaghanaśophavat
dvandvataḥ sannipātācya liṅgairetaiśca lakṣayet

22.27

ekadoṣaṃ navaṃ sādhyaṃ yāpyaṃ sāṃvatsaraṃ dvijam
tyājyaṃ tridoṣajaṃ bhinnaṃ sphuṭitaṃ prasrutaṃ ca yat

22.28

tatrāsṛṅmokṣaṇaṃ pūrvaṃ snigdhe vātottarādṛte
yathādoṣaṃ ca nirdiṣṭaḥ pañcakarmāśnayaḥ kramaḥ

22.29

vātaraktahara vividha lepa
kaṇikājāpayolepaḥ saghṛto vātaraktajit
prabhṛṣṭaiḥ kṣīraniṣpiṣṭaistilairvāpyathavomayā

22.30

śatāhvākṣīrasampiṣṭā bījaṃ vā varddhamānajam
pradeho vodakakravya-vesavārāḥ susaṃskṛtāḥ

22.31

pittaraktottare lepo yaṣṭyājyakṣīrasaktubhiḥ
jīvanīyauṣadhairvāpi ghṛtapiṣṭaiḥ prakalpitaḥ

22.32

kalkaḥ śleṣmottare lepo vājigandhātilodbhavaḥ
śvetasarṣapakalko vā varṣābhūśigrujo'thavā

22.33

sarveṣu saguḍāṃ pathyāṃ guḍūcīkvāthameva vā
pippalī-varddhamānaṃ vā śīlayet susamāhitaḥ

22.33.p1

iti vātavyādhi-vātarakta-cikitsādhyāya ekaviṃśatitamaḥ samāptaḥ || dvāviṃśa adhyāya

Linked texts (6)