Siddhisara 22
Siddhisāra 22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 22.33 — 1 part
22.1
vātavyādhi, vātarakta
vātavyādhi- nidāna evaṃ bheda
aśītirvātajā rogā jāyante tatprakopata :
rugbhaṅga-toda-saṅkoca-śoṣodveṣṭanalakṣaṇāḥ
22.2
ākṣepaka, dhanustambha evaṃ pakṣāghāta kā lakṣaṇa
ākṣepako muhuḥkṣepād dhanustambhastadākṛtiḥ
kṛtsnadehārddharukkārī pakṣāghāto nigadyate
22.3
gṛdhrasī kā lakṣaṇa
mārutākuñcitāṃsasthā sirā jñeyaikabāhukam
gṛdhrasī sakthikarmaghnī saiva pāṣṇyāṅgaliśritā
22.4
ardita kā lakṣaṇa
vaktrārddha vāyunā vakraṃ tadardditamudāharet
kroṣṭuśīrṣaṃ ca jānusthaṃ śophaṃ vātāsrasambhavam
22.5
vātarogahara kriyāeṃ evaṃ bhojya dravya
abhyaṅgaḥ svedanaṃ vastirnasyaṃ snehavirecanam
snigdhāmlalavaṇasvāduvṛṣyaṃ vātāmayāpaham
22.6
sarvavātavikāra-nāśaka taila- 1.
balāniṣkvāthakalkābhyāṃ tailaṃ pakvaṃ payonvitam
sarvavātavikāraghnamevaṃ sairīyapācitam
22.7
sarvavātavikāra-nāśaka taila- 2.
aśvagandhā-tulārddhāmbu tailaprasthaṃ payonvitam
māṃsī tvak patraṃ mañjiṣṭhā dravantī surasājhaṭā
22.8
balā dāru sthirā yaṣṭī rāsnailā puṣkaraṃ vacā
śvadaṃṣṭrā kuṣṭhaṃ pūtikaṃ śatāhvā sapunarnavā
22.9
vyāghrośīraṃ payasyā ca piṣṭairakṣāṃśikaiḥ śṛtam
sarvānilagadadhvaṃsi caturthā samprayojitam
22.10
sarvavātavikāra-nāśaka taila- 3.
mūlakānāṃ rasaprasthe tailaprasthaṃ prasādhitam
dadhyamlakāñjikakṣīrairāḍhakāṃśairvacābalāt
22.11
rāsnāpuṣkaraviśvāgniśigrusaindhavagokṣurāt
kalkaṃ kṛtvā ca pippalyā kṛtsnavātārtināśanam
22.192
sarvavātavikāra-nāśaka taila- 4.
prasāraṇīśatakvāthe tailaprasthaṃ payaḥsamam
jīvakarṣabhakau mede kākolyau kuṣṭhacandane
22.193
śatāhvādārumañjiṣṭhārāsnāḥ piṣṭvā vipācitam
vastipānādibhiryuktametanmārutaroganut
22.194
tīvra vātarogoṃ kā nāśaka viśiṣṭa yoga
tailaprasthaṃ payastulyaṃ śvadaṃṣṭrāsvarasāḍhake
guḍasya śṛṅgaverasya pṛthag mānīśrutaṃ pibet
22.195
kṣīrānu tadviriktaśca khādet viśvaṃ guḍānvitam
jīrṇe kṣīrānnabhuk sarvāṃstīvrān vātagadāñjayet
22.16
vātaroga-nāśaka ghṛta- 1.
paced ghṛtāḍhakaṃ kvāthe laśunasya śatodbhave
karṣaṃ cavyāgnikṛṣṇānāṃ palike viśvahiṅgunī
22.17
lavaṇānāṃ pṛthak piṣṭvā palārddhaṃ cāmlavetasāt
gṛdhrasīvātaruggulmapakṣāghātādivāraṇam
22.18
vātaroga-nāśaka ghṛta- 2.
cavyasauvarcalavyoṣaśigrusaindhavadhānyakaiḥ
akṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ piṣṭaiḥ prasthonmitaiḥ pṛthak
22.19
mūlakārdrakamāṃsānāṃ rasaśuktāmlakāñjikaiḥ
mastutakrayutaiḥ pakvaṃ sadāgatigadāpaham
22.20
vātarogoṃ meṃ snehoṃ kā upayoga
vasāmajjājyatailāni vātavyādhiṣu yojayet
kaphapittānubandhotthe kāryastatpraśamaḥ kramaḥ
22.21
gṛdhrasī evaṃ kroṣṭuśīrṣa kā upacāra
gṛdhrasyāṃ kroṣṭuśīrṣe ca kṛtvā śoṇitamokṣaṇam
samīraṇaharaṃ karma prayoktavyamaśeṣataḥ
22.22
ūrustambha kā lakṣaṇa
śleṣmamedo'nvito jitvā vātamūrudvayāśritam
ūrustambhaṃ karotyugraṃ sādagauravarūpiṇam
22.23
ūrustambha kī cikitsā
sarvo rūkṣaḥ kramaḥ kāryastatrādau kaphanāśanaḥ
paścād vātavināśāya kṛtsnaḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ
22.24
vātarakta
vātarakta- nidāna evaṃ lakṣaṇa
praduṣṭaṃ sukumārāṇāṃ vātaraktaṃ śramādibhiḥ
pūrvaṃ tatyāṇipādeṣu sthitvā dehaṃ pradhāvati
22.25
rugbhedaśoṣapāruṣyakārṣyād vātottaraṃ vadet
tāmraśophātirugdāhamṛdutve raktapittajam
22.26
kaphena mandarukkaṇḍūstaimityaghanaśophavat
dvandvataḥ sannipātācya liṅgairetaiśca lakṣayet
22.27
ekadoṣaṃ navaṃ sādhyaṃ yāpyaṃ sāṃvatsaraṃ dvijam
tyājyaṃ tridoṣajaṃ bhinnaṃ sphuṭitaṃ prasrutaṃ ca yat
22.28
tatrāsṛṅmokṣaṇaṃ pūrvaṃ snigdhe vātottarādṛte
yathādoṣaṃ ca nirdiṣṭaḥ pañcakarmāśnayaḥ kramaḥ
22.29
vātaraktahara vividha lepa
kaṇikājāpayolepaḥ saghṛto vātaraktajit
prabhṛṣṭaiḥ kṣīraniṣpiṣṭaistilairvāpyathavomayā
22.30
śatāhvākṣīrasampiṣṭā bījaṃ vā varddhamānajam
pradeho vodakakravya-vesavārāḥ susaṃskṛtāḥ
22.31
pittaraktottare lepo yaṣṭyājyakṣīrasaktubhiḥ
jīvanīyauṣadhairvāpi ghṛtapiṣṭaiḥ prakalpitaḥ
22.32
kalkaḥ śleṣmottare lepo vājigandhātilodbhavaḥ
śvetasarṣapakalko vā varṣābhūśigrujo'thavā
22.33
sarveṣu saguḍāṃ pathyāṃ guḍūcīkvāthameva vā
pippalī-varddhamānaṃ vā śīlayet susamāhitaḥ
22.33.p1
iti vātavyādhi-vātarakta-cikitsādhyāya ekaviṃśatitamaḥ samāptaḥ || dvāviṃśa adhyāya
Linked texts (6)
- Bhāvaprakāśa (typeset by P. Freund, Vedic Reserve) — Sanskrit
- Siddhasāra — Ravigupta, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit