Pramāṇa · Search · About · API

Siddhisara 26

Siddhisāra 26

Language
Sanskrit

Contents

26.p1

netra, nāsā, karṇa, jihvā, danta, mukha, kaṇṭha evaṃ sira ke roga

26.1

netraroga
nimiprokta śālākya tantra kā saṃkṣepīkaraṇa
yadvidehādhipenoktaṃ tantraṃ śālākyasañjñakam
vistīrṇatvānna sarvoktistasya leśo vidhīyate

26.2

netra kī racanā pañcabhūtamaya
kṣiti-jyotirjalavāyuḥ piṇḍaṃ raktasitāsitam
svamārgaguṇamākāśaṃ nayanabudbudaṃ vadet

26.3

palaṃ bhuvo'gnito raktaṃ vātāt kṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt
ākāśādaśrumārgāśca jāyante netrabudbude|| (su.saṃ., uttaratantra-1.12)
cāra prakāra kā netrābhiṣyanda
vātāt pittātkaphād raktādabhiṣyandaścaturvidhaḥ
prāyeṇa jāyate ghoraḥ sarvanetrāmayākaraḥ

26.4

vātaja va pittaja abhiṣyanda ke lakṣaṇa
śītāśruśuṣkadūṣīkārukstambhairvātikaḥ smṛtaḥ
uṣṇāśru-pītadūṣīkā-dāha-rāgaiśca paittikaḥ

26.5

kaphaja evaṃ raktaja abhiṣyanda ke lakṣaṇa
sitopadehapicchāśrukaṇḍūśophaiḥ kaphātmakaḥ
tāmrāśruraktatādāhai raktajo raktarājimān

26.6

abhiṣyanda kā pariṇāma adhimantha
abhiṣyandaḥ pravṛddhaḥ syādadhimanthaḥ svalakṣaṇaiḥ
tīvramūrddhāṅka-netrārttirviṣamāhitasevinām

26.7

abhiṣyandahara yoga
sukhāmbupiṣṭasambhūtaiḥ śarkarālodhrasaindhavaiḥ
pūraṇaṃ vātike tadvat sitānāgaraśābaraiḥ

26.8

kuraṇṭapuṣpayaṣṭyāhvasitāviśvaiḥ samastubhiḥ
śuṇṭhīsaindhavayaṣṭyāhvalodhrairbhṛṣṭairghṛtena vā

26.9

netraśūlahara yoga
yaṣṭīcandanamañjiṣṭhā-lodhrakāñcanagairikaiḥ
pūraṇaṃ tīvraśūlaghnaṃ tathā bilvādināmbhasā

26.10

netraśūlahara āścaryotana
eraṇḍena śṛtaṃ kṣīramājamāścyotanaṃ param
śūlaghnaṃ vā kaṇodīcyayaṣṭīsaindhavasādhitam

26.191

netraśūlahara añjana
āyase tāmrapatre vā saindhavaṃ dadhimarditam
kāṃsaghṛṣṭe niśākṛṣṇe tvañjanaṃ cākṣiśūlanut

26.192

pittajanetraroga-nāśaka yoga
prapauṇḍarīkayaṣṭyāhna-niśāmalakapadmakaiḥ
śṛtairmadhusitāyuktaḥ sekaḥ pittākṣiroganut

26.193

candanāriṣṭapatrāṇi yaṣṭīdārvyoḥ sasaindhavaiḥ
piṣṭvāmbhasā bhavet sekaḥ paitte kṣaudrasitānvitaḥ

26.194

kaphābhiṣyanda-nāśaka yoga
dvau dvau bhāgau rajanyauḥ svabhāgikau dhūmasarṣapau
kaphābhiṣyandajid dṛṣṭaṃ piṣṭvāścyotanamambhasā

26.15

nimbāktapuṭasampakvaṃ lodhrabhāgacatuṣṭayam
dhūmasarṣapayorbhāgau kaphe sekaḥ sukhāmbunā

26.16

tirīṭa-triphalā-yaṣṭī-śarkarā-bhadramustakaiḥ
piṣṭaiḥ śītāmbunā seko raktābhiṣyandanāśanaḥ

26.17

lodhra-yaṣṭī-niśā-dārvī-tārkṣya-śailerajāpayaḥ
dārvyā vā madhunā kvāthaḥ sarvābhiṣyandapūraṇam

26.198

akṣikopaharī guṭikā
lodhradhātryau ghṛtodbhṛṣṭau piṣṭvā datvā manaḥśilām
pramṛjyād guḍikāṃ kṛtvā kupitaṃ locanaṃ bahiḥ

26.199

akṣikopahara cūrṇayoga
vastrabaddhaśakṛdvāri-svinnāraṇyakulatthajam
cūrṇaṃ sadyo'kṣikopaghnaṃ niśīthe yojitaṃ sakṛt

26.200

akṣikopahara guṇṭhana (paṭṭī)
bhāgaḥ syācchigrubījasya lodhrasyāṣṭau śilātrayam
vicūrṇya vastrasambaddhaṃ guṇṭhanaṃ kupitākṣiṇi

26.201

sarvanetrahara yoga
rasāñjanābhayādārvīgairikaiḥ saindhavānvitaiḥ
jalapiṣṭairbahirlepaḥ sarvanetrāmayāpahaḥ

26.22

adhimantha meṃ sirāvedhana
adhimantheṣu sarveṣu lalāṭe vyadhayet sirāḥ
yathoktā ca prayoktavyā sābhiṣyandocitā kriyā

26.23

śukranāmaka netraroga kā svarūpa
kṛṣṇābhāge sitabinduṃ śukraṃ vidyātkaphānvayam
raktaṃ ca śuklabhāgasthamarjunaṃ śoṇitodbhavam

26.24

śukrarogahara yoga
tāpyaṃ madhūkasāro vā bījaṃ vākṣasya saindhavam
madhunāñjanayogāḥ syuścatvāraḥ śukraśāntaye

26.25

sphaṭikoṣaṇayaṣṭyāhva-śaṅkhagodantasaindhavaiḥ
saśilācandanairvartiḥ śukraghnī śigruvāriṇā

26.26

śukrādi-netrarogahara anya yoga
samudraphenadakṣāṇḍatvaksindhūtthaiḥ saśaṅkhakaiḥ
śigrubījayutairvartiḥ śukrādīn śastravallikhet

26.27

dakṣāṇḍatvakśilāśaṅkakācacandanasaindhavaiḥ
tulyairañjanayogo'yaṃ puṣpārarmādiviśodhanaḥ

26.28

candanaṃ saindhavaṃ pathyā palāśataruśoṇitam
kramavṛddhamidaṃ cūrṇaṃ śukrārmādivilekhanam

26.29

kṣataśukraharī varti
mālatīkalikālākṣāgirimṛccandanaiḥ samaiḥ
kṣataśukraharī vartiḥ śoṇitasya prasādanī

26.30

śukrahara añjana
śaṅkhaṃ kṣaudreṇa saṃyuktaṃ katakaṃ saindhavena vā
sitayārṇavapheno vā pṛthagañjanamarjune

26.31

naktāndhya (ratauṃdhī) nāśaka yoga
jātīpatrarasa-kṣaudra-niśādvaya-rasāñjanaiḥ
naktāndhyamañjanaṃ hanyāt kṛṣṇā vā gośakṛcchṛtā

26.32

pillaropahara yoga
śilārasāñjanavyoṣagopittairvartirañjanam
pillaghnaṃ chāgamūtreṇa bhāvitaṃ devadāru vā

26.33

klinnavartmaharī varti
aladāruvacāḥ piṣṭvā surasāpatravāriṇā
chāyāśuṣka kṛtā vartiḥ klinnavartmanivāraṇī

26.34

pillarogahara yoga
alasauvīrayostāmraṃ dviguṇaṃ ślakṣṇacūrṇitam
añjanaṃ pillarogaghnaṃ savyoṣaṃ vā rasāñjanam

26.35

timiraroga kā sāmānya lakṣaṇa
sarveṣāṃ timirāṇāṃ ca dṛṣṭerākulatā bhṛśam
sāmānyalakṣaṇaṃ jñeyaṃ vaiśeṣikamataḥ param

26.36

vātaja va pittaja timiraroga ke lakṣaṇa
calāvilāruṇābhāsaṃ rūpaṃ paśyennabhasvatā
nīlaṃ pītaṃ ca pittena śikhikhadyotavidyutaḥ

26.37

snigdhaśvetāni rūpāṇi stimitāni balāsata :
atiraktāni raktena sarvaiḥ sarvāṇi cekṣate

26.38

timirāṇāṃ svarūpaiśca kācā jñeyāstadanvayāḥ
kaphajasteṣu sādhyaḥ syād vyadhanaṃ tasya śasyate

26.39

akṣāsthi-madhuyaṣṭyāhna-dhātrī-marica-tutthakaiḥ
jalapiṣṭaiḥ kṛtā varttistimirāṇi vyapohati

26.40

vyoṣāyaścūrṇasindhūtthatriphalāñjanasaṃskṛtā
guḍikā jalapiṣṭeyaṃ kokilā timirāpahā

26.41

sarvanetrarogaharī vartti- 1.
haridrāmalakī-kṛṣṇā-kataka-śvetasarṣapaiḥ
vyomavāriyutairvartiḥ sarvanetrāmayāpahā

26.42

sarvanetrarogaharī vartti- 2.
vyāghrīyuktāmrayaṣṭyāhvapippalīsaindhavairyutaiḥ
ajākṣīroṣitaistāmre vartiḥ sarvākṣirogajit

26.43

timirādiharī dantavartti
catuṣpadadvijā lākṣā karañjagṛhatīphalaiḥ
plavoṣṭramatsyakāsthīni viḍaṅgaṃ vyoṣamāmayam

26.44

jalapiṣṭairimaistulyairdantavarttiriti śrutā
timīrārbudakācārmavraṇaśukrādināśanī

26.45

kācādiharī rasakriyā
śilāsaindhavakāsīsaśaṅkhavyoṣarasāñjanaiḥ
sakṣaudraiḥ kācaśukrārmatimiraghnī rasakriyā

26.46

timirahara añjana- 1.
kapittharasasaṃghṛṣṭaṃ gandhakaṃ dviguṇaṃ rasāt
añjanaṃ timiradhvaṃsi sauvīraṃ vābdapādikam

26.47

timirahara añjana- 2.
nāgaśulvālavaṃgāḍhyagandhakāñjanajairbhavet
triṃśad dvidhaikapañcatribhāgaiḥ pakvaiḥ sadāñjanam

26.48

timirahara añjana- 3.
sauvīramājyamadhvaktaṃ dhātrīdigdhābhayodare
bādarānalasampakvaṃ paraṃ timiranāśanam

26.49

saugata añjana
niśādvayābhayāmāṃsīkuṣṭhakṛṣṇā vicūrṇitāḥ
sarvanetrāmayān hanyādetatsaugatamañjanam

26.50

maṣī añjana
vadane kṛṣṇasarpasya saghṛtaṃ dagdhamañjanam
māṃsī-patrakasaṃyuktaṃ cūrṇitaṃ timirāpaham

26.51

netratarpaṇa rasa
vaṭapatrapuṭe kḷptaṃ kuliṅgaṃ saghṛtaṃ pacet
tadrasastarpaṇaṃ cākṣṇorevaṃ syurjāṅgalāṇḍajāḥ

26.52

sarvānetrarogahara triphalā yoga
triphalāyorajo-yaṣṭī sarpiḥkṣaudrasamanvitā
dinānte śīlilā vṛṣyā sarvanetragadān jayet

26.53

timirānāśaka triphalāghṛta
triphalākvāthakalkena sapayaskaṃ ghṛtaṃ śṛtam
timirāṇyucirāddhanyāt pītametanniśāmukhe

26.54

timirānāśaka rāsnādighṛta
rāsnāphalatrayakvāthe daśamūlasya ca śṛtam
kalkena jīvanīyānāṃ ghṛtaṃ timiranāśanam

26.55

karṇayoḥ śūlabādhiryanādasrāvāḥ samīraṇāt
pittoṣma-kapha-saṃśoṣājjāyate karṇagūthakaḥ

26.56

karṇaśūlahara rasa- 1.
muruṅgī-kadalī-śigru-mūlakārdrakajaḥ pṛthak
rasaḥ sasaindhavaḥ koṣṇaḥ pūraṇaṃ karṇaśūlanut

26.57

karṇaśūlahara rasa- 2.
lavaṇābaddhapītārkapatraṃ tatsaptakāvṛtam
paktvā lavaṇamuddhūya tadrasaḥ karṇaśūlahā

26.58

karṇaśūlahara rasa- 3.
bilvāddevairdevakāṣṭhād vā kāṇḍaṃ vā saralaṃ pṛthak
pradīpya cailatailāḍhyaṃ tatsrāvaḥ karṇaśūlahat

26.59

karṇaśūlahara taila
kuṣṭhaśuṇṭhīvacādāruśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ
bastamūtre śṛtaṃ tailaṃ pūraṇaṃ śravaṇārtijit

26.60

gadakvāthena yaṣṭyāhvakākolīmāṣadhānyakaiḥ
sūkarasya vasā pakvā karṇanādārtināśanī

26.61

karṇasrāvahara yoga- 1.
tīvraśūlāture karṇe saśabde kledavāhini
bastamūtraṃ kṣipet koṣṇaṃ saindhavena samanvitam

26.62

karṇasrāvahara yoga- 2.
varuṇāhvakapitthāmrajambū pallavasādhitam
pūtikarṇāpahaṃ tailaṃ jātīpatraraso'thavā

26.63

svedasnehopapannaṃ ca nirharetkarṇagūthakam
anulomaṃ śanairlekhyaḥ kuñcitāsyaśalākayā

26.64

tanu-pīta-ghanastrāvā vātapittakaphātmakāḥ
pratiśyāyāḥ samākhyātāstridoṣaḥ sarvalakṣaṇaḥ

26.65

śiraso'bhyañjanasvedanasyakaṭvamlabhojanaiḥ
vamanairghṛtapānaiśca tān bhiṣak samupakramet

26.66

pratiśyāyī pibed dhūmaṃ sarvagandhasamutthitam
cāturjātakacūrṇaṃ vā ghreyaṃ vā kṛṣṇajīrakam

26.67

śaṭītāmalakīvyoṣacūrṇaiḥ sarpirguṃḍaṃ śṛtam
uroghātapratiśyāyapārśvahṛtkukṣiśūlanut

26.68

vyāghrīdantīvacāśigrusurasavyoṣasaindhavaiḥ
pācitaṃ nāvanaṃ tailaṃ pūtināsāgadaṃ haret

26.69

vātena sphuṭitā suptā jihvāśākadalopamā
sadāhaiḥ kaṇṭakaiḥ pittād bahalaiśca citā kaphāt

26.70

nilikhya kaṇṭakān samyag vigate duṣṭaśoṇite
yathādoṣaṃ gaṇā yojyā nasyagaṇḍūṣalepanaiḥ

26.71

dantānāṃ todaharṣau ca jāyete vātatastayoḥ
uṣṇatailājyavātaghnā niryūhāḥ kavalagrahāḥ

26.72

tiktābdatejanīpāṭhāniśāyuglodhrakuṣṭhajam
sasamaṅgaṃ rajo gharṣād dantakaṇḍvasratodajit

26.73

mukhapāko'srapittotthastatrāsṛṅmuktirecane
ghṛtatailamadhukṣīramūtraiśca kavalagrahaḥ

26.74

jātīpatrāmṛtā-drākṣāyāsadārvīphalatrikaiḥ
kvāthaḥ kṣaudrayutaḥ śīto gaṇḍūṣo mukhapākanut

26.75

galaśuṇḍikā-cikitsā
tālumūle kaphāsṛgbhyāṃ jāyate galaśuṇḍikā
chitvā tāṃ vyoṣasindhūtthavacākṣaudraiḥ prasādhayet

26.76

kaṇṭhaśālūka-cikitsā
gale syātkaṇṭhaśālūkaḥ kolāsthipratimā kaphāt
karmāsyāṅguliśastreṇa pūrvavat pratisāraṇam

26.77

rohiṇī-lakṣaṇa
pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca śoṇitenāṅkurātmikā
svarūpe rohiṇī kaṇṭhe pravṛddhā hanti jīvitam

26.78

rohiṇī-cikitsā
sarvāsāṃ śoṇitastrāvo yathāsvaṃ kavalagrahāḥ
vātikāṃ lavaṇairmukhyaiḥ sakṣaudraiḥ pratisārayet

26.79

sārayed pittaraktotthe sitāpattaṅgamākṣikaiḥ
veśmadhūma-madhu-vyoṣairbalāsaprabhavāmapi

26.80

sarvakaṇṭharogahara yoga
rāsnāsauvarcalavyoṣadhūmamustāyavāgrajaiḥ
sakṣaudrairvidhṛtairyānti vyayaṃ sarve galāmayāḥ

26.81

mukhakaṇṭharogahara yoga
saindhavālaśilākṣāra-dārvīcūrṇaṃ sa mākṣikam
dhārayet kaṇṭharogeṣu mukharogeṣu cottamam

26.82

kaṇṭharogaharī guḍikā
trijātakoṣaṇakṣāraghaṇṭākiṃśukabhasmabhiḥ
pañcakolaguḍairdhāryā guḍikā kaṇṭharogajit

26.83

kaṇṭharoga-mukhapākaharī guḍikā
dārvītvaktejanī-kṛṣṇātākṣryaśailaguḍaiḥ kṛtām
guḍikāṃ galarogeṣu mukhapāke ca dhārayet

26.84

kaṇṭharogahara kvātha
vatsakātiviṣādārupāṭhā-tiktāmbudāḥ samāḥ
gomūtrakvathitāḥ peyā galaroge samākṣikāḥ

26.85

vātācchūnyaṃ saśūlaṃ syāt pittād dāhi kaphād guru
śiraḥ sarvaistridoṣaṃ ca kaṇḍūtodārttimatkṛmeḥ

26.86

vātapittabhavau jñeyau sūryāvartārdhabhedakau
tīvrarukśaṃkhakastyājyo vātaraktakaphānvayaḥ

26.87

kāryaṃ vātaśiroroge vātavyādhicikitsitam
svedo vātaghnasaṃsiddhaiḥ kṛsarāpāyasādibhiḥ

26.88

tailaṃ pakvaṃ kaṇākuṣṭhaśatāhnotpalacandanaiḥ
rase karkoṭaje nasyaṃ lepo vā saghṛtairimaiḥ

26.89

yaṣṭīmadhubalārāsnā-daśamūlāmbusādhitam
mādhuraiśca ghṛtaṃ sarvān ūrdhvajatrugadān jayet

26.90

jīvakarṣabhakadrākṣā-sitāyaṣṭībalotpalaiḥ
tailaṃ nasyaṃ payaḥpakvaṃ vātapittaśirogade

26.91

balā-vyāghranakhośīra-madhukotpala-candanaiḥ
kṣīrapiṣṭaiḥ pralepaḥ syāttaitte kṣīrādisecanam

26.92

tvakpatraśarkarāḥ piṣṭvā nāvanaṃ taṇḍulāmbunā
ghṛtaṃ vā śarkarādrākṣā-yaṣṭīkṣīraprasādhitam

26.93

svinnaṃ madhūkasāreṇa kaphārte recayecchiraḥ
dāru-rohiṣa-śāraṃga-sindhūttha-saralairdihet

26.94

śatāhvairaṇḍamūlogrā-vakravyāghrīphalaiḥ śṛtam
tailaṃ nasyaṃ marucchleṣmatimirordhvagadāpaham

26.95

purāṇasarpiṣaḥ pānaṃ tridoṣe tacchamo vidhiḥ
kṛmije vyoṣanaktāhvaśigrubījaiśca nāvanam

26.96

apāmārgaphalavyoṣa-niśākṣavakarāmaṭhaiḥ
saviḍaṅgaiḥ śṛtaṃ mūtre tailaṃ nasyaṃ kṛmīn haret

26.97

sārivotpalayaṣṭyāhvakuṣṭhairlepo'mlasaṃyutaiḥ
ghṛtapūrādisevā ca sūryāvarttārdhabhedayoḥ

26.98

jātīkṣāreṇa mustatvak-karpāsāsthikṛtaṃ jale
nasyaṃ sarvaśiro'rttighnaṃ madhukaṃ vā ghṛtānvitam

26.199-2

śuṇṭhīviḍaṅgayaṣṭyāhvairbhṛṅgatoye śṛtaṃ ghṛtam
nasyaṃ ṣaḍbindudānena sarvamūrdhāgadāpaham

26.200-2

prapauṇḍarīkāyaṣṭyāhvapippalyutpalacandanaiḥ
dhātryambusādhitaṃ tailaṃ nāvanaṃ palitādijit

26.101

rāmāśailutilākṣāṇāṃ tailaṃ nāvanato jarām
bhṛṅganīlīkuruṇṭāhvaśirīṣāmbujuṣāṃ haret

26.102

śikhipittabisāsthimadayantyañjanotpalaiḥ
sanelībhṛṅgakāsīsairṛkṣatailaṃ samaiḥ pacet

26.103

lohabhāṇḍe sthitaṃ māsamakālapalitaṃ haret
etadabhyaṅgamātreṇa nāvanena ca kālajam

26.104

lohacūrṇāmla-sindhūttha-taṇḍulaiḥ sādhitairdihet
śiro rātristhitaṃ prātaḥ kṛṣṇaṃ syāttriphalokṣitam

26.105

indraluptāpaho lepo madhunā bṛhatīrasaḥ
guñjāmūlaphalaṃ vāpi bhallātakaraso'thavā

26.106

vaṭāvarohakeśinyoścūrṇenādityapācitam
guḍūcīsvarase tailamabhyaṅgāt keśarohaṇam

26.107

sarpistriphalayoḥ sevā raktasrāvo virecanam
śālayo jāṅgalaṃ mudgā yavā dṛṣṭerhitā sadā

26.107.p1

iti śālākyādhyāyaḥ ṣaḍviṃśatitamaḥ samāptaḥ|| saptaviṃśa adhyāya

Linked texts (16)