Siddhisara 32
Siddhisāra 32
- Language
- Sanskrit
32.1
iti pañcakarmādhyāyastriṃśattamaḥ samāptaḥ
amlavarjyā rasāḥ pañca rasone sampratiṣṭhitāḥ
vātaśleṣmaharaṃ tat syād dravyayogāt tridoṣahṛt
32.2
caitramāse prayojyaṃ tat svasthena balamicchatā
rogiṇāṃ ca sadā sevyaṃ jātasāraṃ guṇānvitam
32.3
saṃyataḥ svarasaṃ tasya pibet karṣābhivṛddhitaḥ
dvicatuḥṣaṭpalā mātrā hīnāmadhyottamā matā
32.4
kaphamārutayoramlairanupānaṃ surādibhiḥ
kalpayet payasā pitte madhuraiśca rasairbhiṣak
32.5
godhūmavikṛtiryojyā rasā jāṅgalajāśca ye
krodha-maithuna-khedādīnajīrṇaṃ ca vivarjayet
32.6
kanīyānekaptāhaṃ madhyamo dviguṇaṃ tu tat
uttamaśca trisaptāhameṣa jñeyaḥ kriyāvidhiḥ
32.7
pittaghnaṃ sarpiṣā yuktaṃ tailena kaphavātanut
वसामज्जBorder-anvitan drstam kshatakshinaprabrnhanam
vasāmajjānvitaṃ dṛṣṭaṃ kṣatakṣīṇaprabṛṃhaṇam
32.8
kṣīreṇa sādhitaṃ kṣuṇṇaṃ pibeccharkarayā yutam
raktapittātturaḥ kṣīṇo jīrṇe kṣīrarasāśanaḥ
32.9
vātarogagaronmāda-śvāsāpasmāra-kāsinām
bhagnaśūlakṛmiklība-vandhyānāṃ tat praśasyate
32.10
arśaḥpravāhikāttaina na sevyaṃ gaṇḍamālinā
atidurbaladehena garbhiṇyā bālavatsayā
32.91
palāṇḍu-kalpa
kiñcid vīryeṇa hīnaśca palāṇḍuḥ syādrasonataḥ
anenaiva vidhānena tasya kāryaṃ niṣevaṇam
32.92
eraṇḍataila-kalpa
madyāmlapañcamūlāmbu-jāṅgalaiśca rasaiḥ pṛthak
yathābalaṃ pibet tailameraṇḍaṃ mārutāmayī
32.93
triphalākvāthasaṃyuktaṃ śleṣmapittavināśanam
vātaśleṣmavikāraghnaṃ daśamūlāmbusaṅgatam
32.94
ajākṣīreṇa saṃyuktaṃ pītaṃ drākṣārasena vā
aśmarīmūtrakṛcchraghnaṃ kṣīreṇānilagulmajit
32.195
kāmalāpāṇḍvatīsāra-chardikuṣṭhajvarāturaiḥ
na sevyaṃ kevalaṃ śleṣmapittaraktagadāturaiḥ
32.196
pañca bhallātakān chitvā sādhayed vidhivajjale
kaṣāyaṃ taṃ pibecchītaṃ ghṛtenāktauṣṭhatālukaḥ
32.197
jīrṇe'dyādodanaṃ śītaṃ ghṛtakṣīropasaṃhitam
etadrasāyanaṃ medhyaṃ valipa lita-nāśanam
kuṣṭhārśaḥkṛmidoṣaghnaṃ duṣṭaśukraviśodhanam
32.18
tailaṃ bhallātakānāṃ vā pibenmāsaṃ yathābalam
sarvopatāvanirmukto jīved varṣaśataṃ dṛḍhaḥ
32.19
agnyātapadivāsvapna-tailagurvamlasevanam
varjayet parihāraśca dviguṇaḥ syāt kriyāpathāt
32.20
pittādhikasya jāyante pākaśophajvarādayaḥ
tasya śītā kriyā kāryā pānālepanasecanaiḥ
32.21
kṣīreṇa pippalīḥ pañca pibet kṣīrānnabhugyataḥ
daśāhaṃ pañcavṛddhiḥ syād apakarṣastathaiva ca
32.22
vātāsṛk-pāṇḍugulmārśaḥ-śvāsaśophodarāpaham
viṣamajvarahṛd vṛṣyaṃ pippalīvardhamānakam
32.23
atha khalu trīṇi dravyāṇi nātyupayuñjītādhikamanyebhyo dravyebhyaḥ,
tadyathā- pippalī, kṣāraḥ, lavaṇamiti| pippalyo hi kaṭukāḥ satyo
madhuravipākā gurvyo nātyarthaṃ snigdhoṣṇāḥ prakledinyo bheṣajābhimatāśca, tāḥ
sadyaḥ śubhāśubhakāriṇyo bhavantiḥ āpātabhadrāḥ, prayogasama-sādaguṇyāt,
doṣasañcayānubandhāḥ satatamupa-yujyamānā hi guruprakleditvācchleṣmāṇamutkla
eśayanti, auṣṇyāt pittaṃ, na ca vātapraśamanāyopakalpante'lpasnehoṣṇabhāvāt,
yogavāhinyastu khalu bhavanti, tasmāt pippalīrnātyupayuñjīta
śilājatu-kalpa
hemādilohasambhūtaṃ tadvīryābhaṃ śilājatu
gomūtragandhi susnigdhaṃ guru niḥśarkaraṃ śubham
32.24
yathādoṣaṃ gaṇakvāthairbhāvitaṃ cūrṇitaṃ muhuḥ
yathāsvaṃ prapibetkvāthaiḥ sarvavyādhivināśanam
32.25
evaṃ mākṣikadhātuśca niṣevyaḥ sarvarogahā
kapotakaṃ kulatthaṃ ca tanniṣevī vivarjayet
32.26
harītakī-kalpa
vātaghnā lavaṇaiḥ pathyā pittaghnā ghṛtasaṃyutā
nāgareṇa kaphaṃ hanti sarvarogān guḍānvitā
32.27
dhātrīrasāḍhakaṃ dhūtaṃ madhvakte sthāpayed ghaṭe
hemante śiśire vāsmānmātrāṃ prāvṛṣi vā pibet
32.28
añjanakṣīrasaṃyukto hyūrdhvāsṛk-pittanāśanaḥ
sitayā pāṇḍurogaghno gopyāsṛgdaravāraṇaḥ
32.29
śleṣmāṇaṃ madhunā hanti tryūṣaṇenāgnimandatām
somarājiyutaṃ kuṣṭhamarśasi ca savatsakam
32.30
iti dhanvantarervīkṣya matamatrisutasya ca
āyurvedārṇavākīrṇaścikitsāmbulavo mayā
32.31
ekatriṃśadime'dhyāyā nibaddhāstantrapaddhatau
anuṣṭupchandasā ślokatrayodaśaśatānvitāḥ
32.32
niyogād devaguptasya bhrāturjyeṣṭhasya saṃhitām
pāṇḍunāgaṃ samuddiśya ravigupto'karodimām
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit