Pramāṇa · Search · About · API

Siddhisara 8

Siddhisāra 8

Language
Sanskrit

Contents

8.1

iti raktapittādhyāyaḥ saptamaḥ samāptaḥ
tridoṣājjāyate yakṣmagado hetucatuṣṭayāt
sāhasāt kṣayato vegadhāraṇād viṣamāśanāt

8.2

tasya rūpāṇi vaisvaryaṃ kāsaḥ śvāso'rucirjvaraḥ
śiroṃ'sapārśvarūk kukṣirogo'sṛkkaphacchardanam

8.3

kṣayaroga kī sādhyāsādhyatā
kṣīṇamāṃsabalaṃ jahyād etairliṅgaiairupadrutam
pratyākhyāyetaraṃ cāśu dravyavantamupakramet

8.4

pūyābhamaruṇaṃ śyāvaṃ haritaṃ nīla-pītakam
niṣṭhīvan śvāsakāsārto na jīvati hatasvaraḥ

8.5

prāyo'nnaṃ hi malā yasya śoṣiṇo dhātusaṃkṣaye
śakṛdeva balaṃ tasya tat saṃrakṣyaṃ mataṃ sadā

8.6

balīyasi prayoktavyaṃ pañcakarma kṣayā Pere
kṣīṇadehe bhavenyastametadeva viṣopamam

8.7

śāliṣaṣṭikagodhūmayavamudgādayaḥ śubhāḥ
madyāni jāṃgalāḥ pakṣimṛgāḥ śastā viśuṣyataḥ

8.8

kṛṣṇādrākṣāsitālehaḥ kṣayahā kṣaudratailavān
madhusarpiryuto vāśvagandhākṛṣṇāsitānvitaḥ

8.9

śṛṅgī drākṣā kaṇā pathyā kharjūraṃ sadurālabham
gaurāmalakalājāgni-pippalī-viśvabheṣajam

8.10

puṣkarāhvaṃ śaṭī vīrā śarkarā surasānvitā
kāsaśvāsaharāḥ svaryā lehā madhvājyatastrayaḥ

8.91

tālīsaṃ maricaṃ śuṇṭhī kṛṣṇā bhāgottaraiḥ dhṛtāḥ
ardhāṃśike tvagele ca syāt kṛṣṇāṣṭaguṇā sitā

8.92

kāsaśvāsāruciplīhajvara-śoṣāgnimāndyanut
hṛdyaṃ cūrṇamatīsāragulmārśaśchardināśanam

8.93

śuṇṭhīkṛṣṇoṣaṇebhatvaktuṭayo'ntyāṃgavardhitāḥ
cūrṇaṃ kaṇṭhyaṃ sitātulyaṃ hṛd-gulmārśo'rttināśanam

8.94

tvagelā pippalī vāṃśī śarkarā dviguṇottarāḥ
pārśvarūk-śvāsakāsaghnāḥ samadhvājyā rucipradāḥ

8.195

kṣayahara leha
śatāvarī vidāryaśvagandhā pathyā punarnavā
balātrayaṃ śvadaṃṣṭrājyaṃ madhu lehaḥ kṣayāpahaḥ

8.196

śilājatu-madhu-vyoṣa-tāpya-loharajāṃsi yaḥ
kṣīrabhug lehitasyāśu kṣayaḥ kṣayamavāpnuyāt

8.197

ugra kṣaya kā nāśaka yoga
madhu-tāpya-viḍaṅgāśmajatu-loha-ghṛtābhayāḥ
ghnanti yakṣmāṇamatyugraṃ sevyamānā hitāśinaḥ

8.198

kṣayarogī ke lie puṣṭikara yoga
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ navanītaṃ lihan kṣayī
kṣīrāśī labhate puṣṭimatulye cājyamākṣike

8.199

kṣaya-nāśaka nirguṇḍīsiddha ghṛta
samūlapatranirguṇḍīrasa-pakvaṃ ghṛtaṃ piban
yakṣmakṣīṇo bhavecchuṣmī sarvātiṅkavivarjitaḥ

8.20

gyāraha prakāra ke kṣaya kā nāśaka viśiṣṭa ghṛta
puṣkarāhva-śaṭī-drākṣā-balotpala-kaṇā-jhaṭāḥ
jīvantī-madhuka-vyāghrī-trāyantī-yāsa-vatsakāḥ

8.21

śvadaṃṣṭrā ceti tulyāṃśaiḥ piṣṭaiḥ pakvaṃ ghṛtaṃ jayet
ekādaśavidharūpaṃ prayogād rājayakṣmaṇaḥ

8.22

kṣayaroga-nāśaka viśeṣa yoga
ājamājyamajākṣīradadhimūtraśakṛdrasaiḥ
sapañcalavaṇaiḥ pakvamanukṣīraṃ kṣayāpaham

8.23

yavānnabhug ajāmadhyaśāyī tatkṣīrapāyanaḥ
tadviṇmūtrakṛtodvarttaḥ so'nena jayati kṣayam

8.24

śoṣaghna-stanyasātmya-raktasāṃgrāhika-raktapitta-praśamanānām
kṣayaroga-nāśaka taila
kṣīre caturguṇe tailaṃ prasthaṃ śuddhaṃ tilodbhavam
śataśaḥ pācitaṃ yaṣṭī-palakalkena yatnataḥ

8.25

pāna-nasyādibhiryakṣmahṛdvātāmayapāṇḍujit
ūrdhvajatrugadonmāda-raktapittavisarpahṛt

8.26

kṣayaroga meṃ upayogī laghu cyavanaprāśa
bilvādipañcamūlābda-balāparṇīcatuṣṭayam
ṛddhikṛṣṇāśaṭīpathyājīvakarṣabhakāmṛtāḥ

8.27

drākṣā punarnavā medā jīvantī kākanāsikāḥ
utpalailājhaṭā-śṛṅgī-kākolī-vṛṣacandanāḥ

8.28

vidārīgokṣuravyāghrīpauṣkaraṃ ca palonmitāḥ
śatāni pañca dhātryāśca jaladroṇe vipācayet

8.29

paladvādaśake bhṛṣṭvā tā dhātrīstailasarpiṣoḥ
sitārddhatulayā yuktāḥ kvāthe lehaṃ punaḥ pacet

8.30

dve pippalyāḥ pale vāṃśyāḥ catvāraḥ ṣaṭ ca mākṣikāt
cāturjātapalaṃ siddhe śīte tasmin niyojayet

8.31

hṛdroga-śvāsatṛṭkāsavātarakta-kṣayārttijit
medhyo'yaṃ cyavanaprāśaḥ svaryo vṛṣyo rasāyanaḥ

8.32

kapitthasya viśālāyā daśa pañca palāni ca
dhātrīprasthaṃ tadarddhena pathyā ca dvipalāṃśikam

8.33

kṛṣṣṇailavālukaṃ lodhraṃ viḍaṅgaṃ maricaṃ jale
caturdroṇe vipācyaitat pādasthaṃ pūtaśītalam

8.34

ghṛtabhāṇḍe sthitaṃ pakvaṃ guḍadviśatasaṅgatam
yuktyāyamabhayāriṣṭaḥ peyo'rśoyakṣmakuṣṭhanut

8.35

śophapāṇḍujvaraplīha-hṛdrogodaragulmahā
grahaṇīkāmalāśvitra-kṛmyarocakanāśanaḥ

8.36

kṣayaroga ke ānuṣaṅgika upadravoṃ kī cikitsāvidhi
upadravā jvarādyā ye te sādhyāḥ svaiścikitsitaiḥ
puṣṭaye śoṣiṇaḥ kāryamabhyaṅgodvarttanādikam

8.36.p1

iti yakṣmādhyāyo'ṣṭamaḥ samāptaḥ || navama adhyāya

Linked texts (14)