Pramāṇa · Search · About · API

Napumsakamritarnava 3

Napuṃsakāmṛtārṇava 3

Language
Sanskrit

3.2

iti vai0 paṃ0 paṃ0 rāmaprasādaupādhyāyapraṇītanapuṃsakāmṛtārṇave
napuṃsakacikitsitaṃ nāma dvitīyastaraṃgaḥ

3.1

atha tṛtīyastaraṃgaḥ
vājīkaraṇādicūrṇavarṇanam
śiṣya uvāca
atha cūrṇaprakāraṃ hi khaṃḍādidoṣanāśanam
vīryavṛddhikaraṃ brūhi vājīkaraṇamuttamam

3.2-2

gururuvāca
śṛṇu cūrṇavidhānaṃ hi vīryavṛddhikaraṃ param
kṣīṇamehādiśamanamāyurārogyadaṃ yathā

3.3

atyaṃtaśuṣkaṃ yaddravyaṃ supiṣṭaṃ vastragālitam
tatsyāccūrṇaṃ rajaḥ kṣodastanmātrākarṣasammilā

3.4

1 gokṣurādicūrṇam
gokṣurakaḥkṣurakaḥśatamūlī vānarī nāgabalā'tibalā ca
cūrṇamidaṃ payasā niśi pītaṃ vājikaraṃ paramaṃ manujām

3.5

2 athavā
trikaṃṭakātmaguptānāṃ bījacūrṇe saśarkaram
kṣīreṇa yaḥ pibedgacchedaśavāraṃ niraṃtaram

3.6

3 nārasiṃhacūrṇam
śatāvarīrajaḥ prasthaṃ prasthaṃ gokṣurakasya ca
vārāhyā viṃśatipalaṃ guḍūcyāḥ paṃcaviṃśatiḥ

3.7

bhallātakānāṃ dvātriṃśaccitrakasya daśaiva tu
tilānāṃ śodhitānāṃ ca prasthaṃ dadyātsucūrṇitam

3.8

tryūṣaṇasya palānyaṣṭau śarkarāyāśca saptati
mākṣikaṃ śarkarārdhena mākṣikārdhena vai ghṛtam

3.9

śatāvarīsamaṃ deyaṃ vidārīkaṃdajaṃ rajaḥ
etadekīkṛtaṃ cūrṇaṃ snigdhe bhāṃḍe nidhāpayet

3.10

palārdhamupayuṃjīta yatheṣṭaṃ cāpi bhojanam
māsaikamupayogena jarāṃ haṃti rujāmapi

3.11

valīpalitakhālityaṃ mehapāṃḍvādapīnasān
haṃtyaṣṭādaśakuṣṭhāni tathāṣṭāvudarāṇi ca

3.12

bhagaṃdaraṃ mūtrakṛcchraṃ gṛdhrasīṃ sahalīmakam
kṣayaṃ caiva mahāśvāsānpaṃcakāsānsudāruṇān

3.13

aśītivātajānrogānścatvāriṃśacca pittajān
viṃśatiśleṣmakāṃścaiva saṃsṛṣṭānsānnipātikān

3.14

sarvānarśogadānhaṃti vṛkṣamaṃdrāśaniryathā
vīryavānramate nāryyā daśavāraṃ niraṃtaram

3.15

putrān saṃjanayeddhīrān narasiṃhanibhāṃstathā
nārasiṃhamidaṃ cūrṇaṃ sarvarogaharaṃ param

3.16

4 musalīcūrṇam
musalīkaṃdacūrṇaṃ ca guḍūcīsattvasaṃyuktam
vānarīgokṣurābhyāṃ ca śālmalīśarkarāmalaiḥ
āloḍya ghṛtadugdhābhyāṃ bhakṣayetkāmavṛddhaye

3.17

5 vārahīkaṃdacūrṇam
vārāhīkaṃdabhṛṃgābhyāṃ palaṃ ṣoḍaśacūrṇitam
kiṃcidājyena bhṛṣṭaṃ ca sitāyuktaṃ ca kārayet

3.18

tvakpatranāgapuṣpābhyāṃ keśaraṃ madhuyaṣṭikā
etāni palamātrāṇi śarkarāsamameva ca

3.19

āloḍya ghṛtadugdhābhyāṃ pibetkāmaṃ niśāmukhe
vīryavṛddhikaraṃ pusāṃ bahurāmāsu ramyate

3.20

6 anyaccūrṇam
svayaṃguptekṣurakayorbījacūrṇa saARKrakam
dhāroṣṇena naraḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet

3.21

7-8 uccaṭādicūrṇam
uccaṭācūrṇamapyevaṃ kṣīreṇottamamucyate
śatāvaryuccaṭācūrṇaṃ peyameva sukhārthinā

3.22

9 madhupaṣṭīcūrṇam
karṣaṃ madhūkacūrṇasya ghṛte kṣaudrasamanvite
prayuṃkte yaḥ payaścānu nityavegaḥ sa nā bhavet

3.23

10 vidārīkaṃdacūrṇam
cūrṇaṃ vidāryāḥ sukṛtaṃ svarasenaiva bhāvitam
sarpiḥ kṣaudrayutaṃ līḍhvā uṣṇadugdhaṃ tataḥ pibet

3.24

11 āmalakīcūrṇam
evamāmalakaṃ cūrṇaṃ svarasenaiva bhāvitam
śarkarāmadhusarpirbhiryuktaṃ līḍhvā payaḥ pibet
etenāśītivarṣopi yuveva parihṛṣyate

3.25

12 śatāvaryādicūrṇam
śatāvarīnāgabalāvidārītrikaṃṭakairāmalakīphalānvitaiḥ
vicūrṇitaiḥpaṃcabhirekaśaḥpṛthak prakalpitairvāghṛtamākṣikaplutaiḥ

3.26

iti prayogāḥ ṣaḍime bhiṣagvarairudīritāḥśarkarayā samanvitāḥ
nṛṇāṃ madāṃdhapramadopasarpiṇāṃ pradhānadhātoratireka kāraṇam

3.27

13 gokharūcūrṇa
śamayati gokṣuracūrṇaṃ chāgīkṣīreṇa sādhitaṃ samadhu
bhuktaṃ kṣapayati ṣāṃḍhayaṃ yajjanitaṃ kuprayogeṇa

3.28

14 musalyādicūrṇam
musalikokilagokṣuracūrṇakaṃ śaśivilocanarāmamitaṃ pacet
payasi prātaridaṃ yadi koṣṇake susitayā khalu ṭaṃkakaṣaṭkayā

3.29

triguṇasaptadinaṃ paribhakṣayan śatavayā api kāṃkṣati kāminīm
kimiha citramuditvarayauvanaḥśaśimukhīṃ śayanānna jahāti saḥ

3.30

15 anya śatāvaryādi cūrṇa
śatāvarīgokṣurakā'śvagaṃdhāpunarnavānāgabalāmusalyaḥ
ghṛtena khaṃḍenutu bhakṣaṇīyā kṣīṇā narā nāgabalā bhavaṃti

3.31

16 aśvagandhādicūrṇam
aśvagaṃdhā daśapalā tanmātro vṛddhadārakaḥ
karṣaikaṃ payasā pītvā nārībhirnaiva tṛṣyati

3.32

17 karavīrādicūrṇam
karavīraśālmalijaṭāstathā vānarikaṃ samam
sūkṣmacūrṇa kṛtaṃ sarvaṃ śāṇamātraṃ pibenniśi
āloḍya ghṛtadugdhena māninīmānabhedanam

3.33

kāmadevacūrṇam
palaṃ gokṣurabījasya dvipalaṃ kapikacchurā
palaṃ nāgabalābījaṃ palamekaṃ śatāvarī

3.34

vidārīkaṃdacūrṇasya paladvayamathāpi vā
palaṃ trapuṣabījaṃ ca vājigaṃdhāpalatrayam

3.35

vāsā ca tālamūlī ca guḍūcī raktacaṃdanam
trisugaṃdhikaṇā dhātrī lavaṃgaṃ nāgakeśaram

3.36

etāni karṣamātrāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet
balā śālmalimūlaṃ ca bhavedekaikaviṃśatiḥ

3.37

kuśakāśaśiphāsaptaśarkarāsaptayojitam
duṣṭaśukraṃ vīryahāniṃ mūtrakṛcchrāṇi yāni ca

3.38

mūtrāghātaṃ mūtradoṣāṃñjayecchukravivarddhanam
daśakaṃ gacchati strīṇāṃ hyatulyaparākramaḥ
kāmadevābhidhaṃ cūrṇaṃ dhanvantarinirūpitam

3.39

mānasollāsacūrṇam
tvak pippalī lavaṃgailā caṃdanaṃ ca śivāpalam

3.40

sārasārddhapalaṃ bhaṃgā sārddhadvipalasaṃmitā
karpūro mṛganābhiśca daśamāṣamitaḥ pṛthak

3.41

sarvaṃ tulyasitācūrṇaṃ mānasollāsasaṃjñakam
vṛṣyaṃ vahnipradaṃ caitatkāmoddīpanakārakam

3.42

bṛhadvarāhīkaṃdacūrṇam
vārāhīkaṃdaṃ śṛṃgāṭaṃ kaṃdaṃ mārjārameva ca
cūrṇaṃ sūkṣmaṃ kṛtaṃ sarvaṃ palamānaṃ pṛthak pṛthak

3.43

ghṛtabhṛṣṭaṃ tu taccūrṇaṃ paścādetanmahauṣadham
caturjātaṃ lavaṃgaṃ ca pippalī nāgaraṃ tugā

3.44

etāndrikarṣakānbhāgānsitā sarvasamānikā
palārddhaṃ bhakṣayennityaṃ sasitaṃ mahiṣīpayaḥ

3.45

dināṃte ca pibennityaṃ klībatvanāśanaṃ param
pramehavyādhiśamanaṃ vīryastaṃbhanakārakam

3.46

madanaprakāśacūrṇam
kokilākṣasya bījāni musalīkaṃdanāgaram
vājigaṃdhā kapibījaṃ śālmalīpuṣpameva ca

3.47

balā śatāvarīmūlaṃ mocāhvaṃ ca trikaṃṭakam
jātīphalaṃ ca māṣānnaṃ mātulānī tugā tathā

3.48

etāni samabhāgāni sitā sarvasamānikā
payasā hi pibedrātrau karṣayugmaṃ ca nityaśaḥ

3.49

balavīryakaraṃ puṃsāṃ pramehavyādhināśanam
madanaprakāśacūrṇa hi prauḍhānāṃ drāvaṇaṃ param

3.50

aśvagaṃdhācūrṇam
aśvagaṃdhā tilāḥ kṛṣṇāḥ samānaṃ sūkṣmacūrṇitam
palārddhamadhusarpirbhyāṃ bhuktvā cānu payaḥ pibet
vīryavṛddhikaraṃ caiva klībatvanāśanaṃ param

3.51

māṣacūrṇam
tripalaṃ māṣacūrṇaṃ tu tatsamā śvetaśarkarā

3.52

āloḍya madhusarpirbhyāṃ palārddhaṃ bhakṣayennaraḥ
balavīryakaraṃ śaśvadvalīpalitanāśanam

3.53

vṛddhadārukacūrṇam
vṛddhadārasya mūlāni sūkṣmacūrṇīkṛtāni ca
śatamūlīrasenaiva saptavāraṃ vibhāvayet

3.54

taccūrṇaṃ sarpiṣā lihyātkarṣamātrapramāṇataḥ
triṃśaddinaprayogeṇa jāyate dhātuvarddhanam

3.55

akarakarācūrṇam
akārakarabhaḥ śuṃṭhī lavaṃgaṃ kuṃkumaṃ kaṇā
jātīphalaṃ jātipuṣpaṃ caṃdanaṃ kārṣikaṃ pṛthak

3.56

cūrṇayedahiphenaṃ ca tatra dadyātpalonmitam
sarvamekīkṛtaṃ māṣamātraṃ kṣaudreṇa bhakṣayet

3.57

śukrastaṃbhakaraṃ puṃsāmidamānaṃdakārakam
nārīṇāṃ prītijananaṃ seveta niśi kāmukaḥ

3.58

gandhakādicūrṇam
gaṃdhakāmalakaṃ cūrṇaṃ dhātrīrasavibhāvitam
saptadhā śālmalītoyaiḥ śarkarāmadhuyojitam

3.59

līḍhvā cānu payaḥ pānaṃ pratyahaṃ kurute tu yaḥ
etenāśītivarṣopi vegena ramate striyam

3.60

lakṣmaṇādicūrṇam
lakṣmaṇāhastikarṇābhyāṃ trikatrayasamanvitam
aśvagaṃdhāsamāyogāllauhaṃ puṃsavanaṃ smṛtam

3.61

putrotpattikaraṃ vṛṣyaṃ kanyāsūtinivartakam
kṛśasya baladaṃ śreṣṭhaṃ sarvāmayaharaṃ param

3.62

madhuyaṣṭyādicūrṇam
madhuyaṣṭī tugākṣīrī dhātrī gokṣurakaṃ tathā
vaṃgamabhraṃ kapibījaṃ dhātrīrasavibhāvitam

3.63

bhakṣayenmadhusarpirbhyāṃ tataścānu payaḥ pibet
vīryavṛddhikaraṃ puṃsāṃ klībatvanāśanaṃ param

3.64

vīryavṛddhikarānyogānṣaṃḍhādidoṣanāśakān
deśakālabalaṃ jñātvā yojayenmatimānnaraḥ

3.65

kucha eka auṣadhi ke yoga
śatāvarī hyaccaṭā ca kapikacchuvidārikā
madhuyaṣṭī ca māṣātraṃ tathaivāmalakī smṛtā

3.66

eṣāṃ pṛthakpṛthak cūrṇaṃ sahitaṃ bhakṣayetpumān
tataḥ payonupānena vājīkaraṇamuttamam

3.67

upasaṃhāra
iti cūrṇavidhānaṃ ca taraṃge'sminhi varṇitam
balavṛddhikaraṃ śaśvat ṣaṇḍhādidoṣanāśakam

3.3-2

iti śrīvaidyapaṃcānanapaṃḍitarāmaprasādopādhyāyapraṇītanapuṃsakāmṛtārṇave
cūrṇavarṇanaṃnāma tṛtīyastaraṃga

3.1-2

atha caturthastaraṃgaḥ
kāmoddīpakapākavarṇanam
gururuvāca
atha pākānpravakṣyehaṃ klībatvanāśakān
vīryavṛddhikarāṃcaiva balakāṃtivivarddhakān

3.2-3

kauṃcapāka
nistuṣaṃ vānarībījaṃ kṛtvā viṃśatpalāni ca
triṃśatpalāṃ sitāṃ dattvā ghṛtaṃ dattvā palāṣṭakam

3.3-3

dugdhāḍhakaṃ samāyuktaṃ mṛdunā vahninā pacet
yāvaddarvīpralepaḥ syāttanmadhye cūrṇitaṃ kṣipet

3.4-2

jātīphalaṃ trikaṭukaṃ trigaṃdhaṃ devapuṣpakam
ākalla kaṃ jātipatrī kokilābījakeśaram

3.5-2

punarnavā bale dve ca musalī sāhiphenakam
pāradaṃ lohacūrṇaṃ ca abhrakaṃ ca palārddhakam

3.6-2

caṃdanāgarukastūrīkarpūraṃ śāṇamātrakam
palārddhaṃ bhakṣayedetatkramādvīryabalapradam

3.7-2

āmrapāka
pakvāmrasya rase droṇe rasāḍhakamitāṃ sitām
ghṛtaprasthamitaṃ dadyānnāgarasya palāṣṭakam

3.8-2

maricaṃ kuḍavonmānaṃ pippalīdvipalonmitā
salilasyāḍhakaṃ dattvā sarvamekatra kārayet

3.9-2

pacettanmṛṇmaye pātre dārudarvyā pracālayet
cūrṇānyeṣāṃ kṣipettatra ghanībhūte'vatārite

3.10-2

dhānyakaṃ jīrakaṃ patraṃ citrakaṃ mustakaṃ tvacam
bṛhajjīrakamapyatra graṃthikaṃ nāgakeśaram

3.11-2

elābījaṃ lavaṃgaṃ ca pṛthakjātīphalaṃ palam
siddhe śīte pradātavyaṃ madhunaḥ kuḍavadvayam

3.12-2

bhakṣayedbhojanādarvāk palamātramidaṃ naraḥ
athavā niyamo nātra mātrāṃ khādedyathābalam

3.13-2

mānavaḥ sevanādasya vājīva surate bhavet
samartho balavānpuṣṭo hṛdyo nityaṃ nirāmayaḥ

3.14-2

kāmasundarapāka
śatāvarī ca musalī gokṣurastvaglavaṃgakam
kharjūramelā kṛṣṇā ca śivā kamalacaṃdanam

3.15-2

kapikacchūbhavaṃ bījaṃ patraṃ mustā ca nāgaram
kokilākṣaśca dhanikā śuktipūgaṃ paladvayam

3.16-2

viṃśatpalāsitā darpakapūraścārddhakārṣikaḥ
vijayā sārdhapalikā pramehaghno rasāyanaḥ
jvaraghnaḥ puṣṭijananaḥ pākoyaṃ kāmasuṃdaraḥ

3.18-2

rativallabha pūgapāka
pūga dakṣiṇadeśajaṃ daśapalonmānaṃ bhṛśaṃ kartayet
tacchinnaṃ jalayogato mṛdutaraṃ saṃkuṭya cūrṇīkṛtam
taccūrṇa paṭaśodhitaṃ vasuguṇe gośuddhadugdhe pacet
gavyāṃjalisaṃyute'tinibiḍe dadyāttulāddhāṃrnitām
pakvaṃ tajjvalanātkṣitiṃ pratinayettasminpunaḥ prakṣipet
yadyadyattattadudāharāmi bahulā dṛṣṭvādarātsaṃhitāḥ
elā nāgabalā tathā sacapalā jātīphalāliṃgitā
jātīpatrakamatrapatrakayutaṃ tacca tvacā saṃyutam

3.19-2

viśvā vīraṇavāri vāridavarā vāṃśīvarī vānarī
drākṣā sekṣuragokṣurātimahatī kharjūrikā kṣīrikā
dhānyākaṃ sakaserukaṃ samadhukaṃ śṛṃgāṭakaṃ jīrakaṃ
pṛthvīkātha yavānikā varaṭikā māṃsī misī methikā

3.20-2

kaṃdeṣvatra vidārikātha musalī gaṃdharvagaṃdhā tathā
karcūraṃ karikeśaraṃ ca maricaṃ cārasya bījaṃ navam
bījaṃ śālmalisaṃbhavaṃ karikaṇābījaṃ ca rājīvajam
śvetaṃ caṃdanamatra raktamapi ca śrīsaṃjñapuṣpaiḥ samam

3.21-2

sarvaṃ ceti pṛthak pṛthak palamitaṃ saṃcūrṇya tatra kṣipet
sūtaṃ vaṃgabhujaṃgalohagaganaṃ sanmāritaṃ svecchayā
kastūrīghanasāracūrṇamapi ca prāptaṃ yathā prakṣipet
paścādasya tu modakānviracayedvilvapramāṇānatha

3.22-2

tānbhoktātisadā yathānalabalaṃ bhuṃjīta nāmlaṃ rasaṃ
pūrvasminnaśite gate pariṇate prāgbhojanādbhakṣayet
nityaṃ śrīrativallabhākhyakamimaṃ yaḥ pūgapākaṃ bhajet
sasyādvīryavivṛddhavṛddhamadano vājīva sakto ratau

3.23-2

dīptāgnirbalavānbalī viratiho hṛṣṭaḥ sa puṣṭaḥ sadā
vṛddho yopi yuveva sopi ruciraḥ pūrṇenduvatsuṃdaraḥ

3.24-2

mahākāmeśvara pāka
etasminnativallabhe yadi punaḥ samyak khurāsānikā
dhattūrasya ca bījamarkakarabhā pāthodhioṣastathā
sanmājūphalakaṃ tathā khasaphalaṃ tvak cāpi nikṣipyate
cūrṇāddharddhā vijayā tadā sa hi bhavetkāmeśvarākhyānakaḥ

3.25-2

gokṣurekṣurabījāni vājigaṃdhā śatāvarī
musalīvānarībījaṃ yaṣṭī nāgabalā balā

3.26-2

eṣāṃ cūrṇaṃ dugdhasiddhaṃ gavyenājyena bharjitam
sitayā modakaṃ kṛtvā bhakṣyaṃ vājīkaraṃ param

3.27-2

cūrṇādaṣṭaguṇaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ cūrṇasamaṃ smṛtam
sarvato dviguṇaṃ khaṃḍaṃ khādedagnibalaṃ yathā

3.28-2

śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca balā cātibalā tathā
markaṭīkṣurabījaṃ ca vidārīkaṃdajaṃ rajaḥ

3.29-2

etāni samabhāgāni palikāni vicūrṇayet
cūrṇāccaturguṇaṃ caiva trailokyavijayārajaḥ

3.30-2

etadekīkṛtaṃ yāvattadardhaṃ māhiṣaṃ payaḥ
tāvanmātreṇa dātavyaṃ śatāvaryā rasaṃ tathā

3.31-2

vidāryāḥ svarasaṃ prasthaṃ sitāpalaśatadvayam
golayitvā sitāṃ caiva pātre tāmramaye dṛḍhe

3.32-2

pācayetpākavidvaidyo modakaḥ paramo hitaḥ
tryūṣaṇaṃ triphalā śṛṃgī trijātaṃ saiṃdhava śaṭhī

3.33-2

dhānyaka bālakaṃ mustaṃ dvijīraṃ kuṃdarurmuurā
kākolī kṣīrakākolī kastūrī mṛdvikā tugā

3.34-2

jātīkoṣaphalaṃ māṃsī patraṃ vāreṃdragranthiborder widthm
śatapuṣpā ca vīdāru priyaṃguḥ salavaṃgakam

3.35-2

sarala śailajaṃ kuṣṭhaṃ jātīpuṣpaṃ yavānikām
kaṭphalaṃ keśaraṃ methī madhukaṃ devatāḍakam

3.36-2

miṣā tālīsapatraṃ ca kharjūrarasagandhakam
trisugaṃdhisamāyuktaṃ karpūreṇādhivāsayet

3.37-2

kolapramāṇaṃ kartavyaṃ kṣīraṃ cāpi pibennaraḥ
pramadādaśakaṃ gacchenna ca śukrakṣayo bhavet

3.38-2

rativallabhavijayāpāka
samūlapatraśākhāyāstulāṃ śakrāśanasya ca
saṃrupyolūkhale chittvā'pāṃ droṇe hi tathā ca vai

3.39-2

kvāthaṃ pādāvaśiṣṭaṃ tu vastrapūtaṃ ca kārayet
kṣīraprasthaṃ samādāya khaḍasyārddhaṃ śataṃ nyaset

3.40-2

śatāvarī rasasyāṣṭau pippalyāḥ kuḍavastathā
sarvametatsamāloḍya ghṛtaprasthena melayet

3.41-2

oṣadhīnāṃ tataścūrṇaṃ dāpayetkalikaṃ pṛthak
trikaṭu triphalā cavyamelātvakpatrakeśaram

3.42-2

citrakaṃ piplīmūlaṃ dhānyakājājimethikā
kuṣṭhābdareṇukāvyoṣaṃ bhārṅgīṃ tālīśakeśarā

3.43-2

tālamūlī trivṛhaṃtī śreyasī hiṃgu pauṣkaram
lavaṃgajātikoṣaṃ ca yamānī kāravī tathā

3.44-2

śubhā jātiphalaṃ caṃdraṃ śṛṃgī caiva vidārikā
aṣṭavargaṃ ca kākolaṃ ślakṣṇacūrṇaṃ ca kārayet

3.45-2

guḍavadvipacedvaidyo modakaṃ kārayettataḥ
akṣamātraṃ ca jagdhvaiṣāṃ śītalaṃ pāyayejjalam

3.46-2

nāśayecchukradoṣaṃ ca ṣaṇḍhaṃ caivātidāruṇam
śrīkaraṃ lāghavakaraṃ medhābuddhipravarddhakam

3.47-2

khaṇḍakūṣmāṇḍūka
purāṇaṃ pīnamānīya kūṣmāṇḍasya phalaṃ mahat
tadbījādhārabījatvak śirāśūnyaṃ samācaret

3.48-2

tatastasya tulāṃ nītvā pacejjalatulādvaye
tasminnīre'rdhaśiṣṭe tu yatnataḥ śītalīkṛte

3.49-2

tāni kūṣmāṇḍakhaṇḍāni pīḍayeddṛḍhavāsasā
yatnatastajjalaṃ nītvā punaḥ pākāya dhārayet

3.50-2

kūṣmāṇḍaṃ śoṣayeddharme tāmrapātre tataḥ kṣipet
kṣiptvā tatra ghṛtaṃ prasthaṃ kūṣmāṃḍaṃ tena bharjayet

3.51-2

madhuvarṇaṃ tadālokya tajjalaṃ tatra nikṣipet
sitāyāśca tulāṃ tatra kṣiptvā tallehavatpacet

3.52-2

supakke pippalīśuṃṭhījīrāṇāṃ dvipale pṛthak
pṛthak palārddhaṃ dhānyākaṃ patrailāmaricaṃ tvacam

3.53-2

cūrṇamiṣāṃ kṣipettatra ghṛtārthaṃ kṣaudramāvapet
etatpalamitaṃ khādedathavāgnibalaṃ yathā

3.54-2

khaṇḍakūṣmāṃḍaraktapittaṃ ca nāśayet
hanti kāsakṣayādīṃśca balavīryavivarddhanaḥ

3.55-2

vyoṣaṃ caturjātaphalatrikaṃ ca lavaṃgakṛṣṇāgarucaṃdanaṃ ca
kāṃḍekṣubījaṃ karahāṭakaṃ ca jātīphalaṃ markaṭikāphalaṃ ca

3.56-2

śālmalthaniryāsabalāśvagaṃdhāgokṣūrabījaṃbhusalī kṛmighnam
samudraśoṣaṃ viṣapaṃjaraṃ ca puṣpaṃ sajātyuddhavakaṃkabījam

3.57-2

sarvaiḥ samaṃyojya sakuṃkumaṃ ca sucūrṇitaṃ viṃśatibhāgayuktam
kastūrikāṣoḍaśabhāgacūrṇaṃ khaṃḍaṃ caturbhāgayutaṃ vipakvam

3.58-2

dalāni hemno dviśatāni dattvā tathaiva deyāni ca rājatāni
ekatra sarvaṃvinidhāya vaidyo jayāṣṭabhāgaṃ vidadhīta leham

3.59-2

jātīphalapramāṇena
bhakṣayetprātarutthitaḥ
vīryavṛddhiṃ karotyeṣa
sarvavyādhivināśanaḥ

3.60-2

daśakaṃ ramate strīṇāṃ
vṛddhopi taruṇāyate
sarvānvātāmayānhaṃti
pravṛddhaṃ vātaśoṇitam
kāśmīrakāvalehoyaṃ
balakāṃtivivarddhanaḥ

3.61-2

amṛtabhallātakapāka
bhallātakānāṃ pavanotthitānāṃ tarucyutānāṃ ca yadāḍhakaṃ
syāt || ghṛṣṭveṣṭikācūrṇakaṇairjalaiśca prakṣālya
saṃśoṣya ca mārutena

3.62-2

śuṣkāṇitānidvidalīkṛtāni vipācayedapsu caturguṇāsu || tatpādaśeṣaṃ punareva
śītaṃ kṣīreṇa tulyena vipācayettat

3.63-2

tadarddhayā
śarkarayā vimiśrya- paścātkhajenonmathanaṃ vidhāya
satryūṣaṇaṃtraiphalacaṃdramāsītrivṛccavāsī khadirāmṛtaṃ ca

3.64-2

sacaṃdanākallakaṇākabāvaṃ sadevapuṣpaṃ musalīdvayaṃ
ca || kaṃkolamovāhvayadīpyayugma nataṃ samātaṃkakaṇāvidārī

3.65-2

jātīphalaṃ mustakajātipatrī kuberajīrāgarusābdhiśoṣam || medādvayaṃ loharaseṃdravaṃgamabhraṃ
tathā kuṅkumakaṃ ca karṣam

3.66-2

tatsaptarātrādatijātavīryaṃ sudhārasādapyadhikaṃ vadaṃti || prātaḥ prabuddhaḥ
kṛtadevakāryomātrāṃbhajetsātmyaśarīrayogyām

3.67-2

na
cānupāne parihāryamasti nacātape nādhvani maithune ca
yatheṣṭaceṣṭo vicaretprayogānnaro bhavetkāṃcanarāśigauraḥ

3.68

anena medhānarasiṃhavīryo dṛḍheṃdriyo vyādhigataḥ
subuddhiḥ || daṃtāviśīrṇāḥ punareva divyāḥ keśāścaśubhrāḥ
punarevakṛṣṇāḥ

3.69

nīlāṃjanālipratimā bhavaṃtti
tvaco viśīrṇāḥ punareva bhavyā || viśīrṇakarṇāṃgulināsikopikṛmyardito bhinnagalo'pi kuṣṭhī

3.70

śuṣkaḥ
punaḥ syādgatamūlaśākhastaruryathā bhāti navāṃbusiktaḥ
bṛhaspaterapyadhiko hi buddhyā graṃthaṃ viśālaṃ ca navaṃ
karoti

3.71

gṛhṇāti sadyo na ca vismṛtiṃ ca karoti
kalpāyuranalpavīryam || kurvannimaṃ kalpamanalpabuddhirjīvannaro varṣaśataṃ sukhī syāt

3.72

khopar̤āpāka
golakaṃ nārikelasya pācayecca vidhānataḥ
palārddhamikṣurabījāṃstasmindattvā vibhāvayet

3.73

vaṭadugdhena saṃpūrya dugdhe vasuguṇe pacet
caturpale ghṛte bhṛṣṭvā site prasthe ca melayet

3.74

saṃskṛtya vidhivatpākaṃ cūrṇāni tān kṣipettataḥ
jātipatraṃ lavaṃgaṃ ca vaṃgaṃ jātīphalaṃ tathā

3.75

gokṣurākarabhau suṃṭhī kapikacchuṃ balāṃ tvacam
madhuyaṣṭīṃ coccaṭāṃ ca cūrṇaṃ kṛtvā ca prakṣipet

3.76

śīte madhu pradātavyaṃ kuḍavaikapramāṇataḥ
snigdhe bhāṃḍe nidhāyātha mātrā palamitā bhavet

3.77

athavāgnibalaṃ dṛṣṭvā'nupānaṃ payasaścaret
nārikelasya pākoyaṃ vājīkaraṇamuttamam

3.78

methīpāka
methīprasthamitā paladvayamitaṃ cūrṇaṃ varīsambhavaṃ
tvakpatrā'nalaviśvajīramagadhādrākṣāśivāgokṣuram
dhātrīnāgakaṇāpriyaṃgumusalīkīnāśabījaiḥ samaiḥ
piṣṭaiḥ sūkṣmataraṃ palaikatulitaiḥ sarvaiḥ pṛthakpācayet

3.79

godagdhena caturguṇena vidhinā maṃdāgninā vaidyarāṭ
yāvattadghanatāmiyādatha tataḥ sarvadvibhāgā sitā
pācyāpācyasuśītametadakhilaṃ dṛṣṭvātadelādvayaṃ
majjācārubhavārtha devakusumaṃ khārjūravātādakam

3.80

jātīpatrasamaṃ vidalyadalitaṃ prāggodhṛtairbharjite
yuktāṃśairavadhūlyameva sakalaṃ tanmodakānkalpayet
vaṃgābhreṇa palārddhakena sahitānsaṃbhakṣya yāvadvalaṃ
kāṃtāsaṃgavilāsabhogacapalo vṛddho yuvā vai bhavet

3.81

supakvadhātrīphalaśuṣkacūrṇaṃ punaḥ punastadrasabhāvitaṃ
ca || śataikavārānpariśoṣya paścāddhṛtena tulyena
sitādvayena

3.82

ghṛtārddhabhāgena ca mākṣikeṇa
vidhāya pākaṃ saha dugdhapānaiḥ || bhuṃjīta yastvāśu ca
kāminīnāṃ daśaṃ tu vidrāvayate purastāt

3.83

kharjūraprasthaṃ magadhāpalaikaṃ dugdhena saṃpācya caturguṇena
ghṛtena saṃbharjya palāṣṭakena drākṣāśvagaṃdhāmusalīdvayena

3.84

lavaṃgajātīphalajātipatrīpatrābalākeśarakaiḥ samāṃśaiḥ
sarvadvibhāgāsusitāsametaṃ vaṃgābhralohaistupalārddhamānaiḥ

3.85

majjātrayākṣoṭakakāśmarībhiḥ sākaṃ vidhāyāsyaca
modakānyaḥ || puṣṭastuhṛṣṭaḥ pramadāmadaghnobhuṃjītavairogagaṇapramuktaḥ

3.86

muśalīpāka
sutālamūlīdvayacūrṇameva suvastrapūtaṃ vinigṛhya prastham
godugdhaprasthairvasubhiśca pācyaṃ yāvaddhanaṃ tatprasamīkṣya sarvam

3.87

palāṣṭakenātha ghṛtena bhṛṣṭvā palaikamānāni
tathauṣadhāni || saṃvakṣyamāṇānigurūktayuktyā khaṃḍaṃ dvimānaṃ
sakalauṣadhībhyaḥ

3.88

gokaṃṭakaṃ cekṣuśatāvarībhyāṃ śiāvākaḥ
ṇāvānarabījapatraiḥ || laṃvagakhājūrasujātapatrīmajjatrayaiścadanagostanībhyām

3.89

jātīphalailānatavaṃgayuktaṃ grāhyaṃ yathoktaṃ
sakalaṃ palaikam || paladvayaṃ modakamasya prātaḥ sāyaṃ samaśnāti
samākṣikājyam

3.90

vṛddhopi tāruṇyayutastaruṇyā yuktopi
cānyāstaruṇīriraṃsuḥ || vīryapramodairbalapauruṣābhyāṃ yuktaḥsudṛgrogagaṇairvimuktaḥ

3.91

bādāmapāka
majjāṃ vātādajaṃ piṣṭvā prasthārdhaṃ mānato budhaḥ
prasthaikaṃ ca sitāṃ paktvā vidhinā melayettataḥ

3.92

paladvayaṃ ghṛtaṃ dattvā cūrṇāniāṃtāṃśca saṃkṣipet
elādvayaṃ jātiphalaṃ lavaṃgaṃ keśaraṃ tvacam

3.93

karṣakarṣapramāṇeena cūrṇayitvā vimelayet

3.94

majjādvayaṃ palaikaikaṃ dalāṃścātha suvarṇajān
rājatāñchatamānena saṃmelya vidhinā tataḥ
paṃcakarṣapramāṇene modakānkārayedbudhaḥ

3.95

dhanināṃ puravāsānāṃ bhakṣaṇārthaṃ hi śobhanam
balavṛddhikaraṃ śaśvadvājīkaraṇamuktam

3.96

satānikāhyarddhaprasthaṃ sitāṃ prasthāṃ ca saṃpacet
caturpalaṃ ghṛtaṃ dattvā kuryātpākaṃ vidhānataḥ

3.97

elādvayaṃ jātipatrīṃ kāśmīraṃ ca lavaṃgakam
pratyekakarṣamācūrṇya dalāṃścaiva suvarṇajān

3.98

rājatānmelayitvā ca modakānpalasammitan
kārayitvā vidhānena bhakṣayeddhanavāṃstataḥ
vīryavṛddhikaraṃ śaśvadvājīkaraṇamuttamam

3.99

piṭṭhīpāka
prasthaikaṃ māṣajāṃ piṣṭiṃ prasthārddhaṃ mudgajaṃ tathā
godugdhena ca vai cūrṇamarddhaprasthapramāṇataḥ

3.100

ghṛte same vibhajyātha sarvāṃścaiva pṛthakpṛthak
pākaṃ caiva vidhāyātha śarkarāprasthakatrayam

3.101

pākaṃ kṛtvā vidhānena paścāccūrṇāṃśca melayet
muśalīdvayabhikṣuṃ ca aśvagaṃdhāṃ śatāvarīm

3.102

vṛddhadāraṃ kapīkacchu palaikāṃścūrṇayetpṛthak
jātīphalaṃ jātikośaṃ ākārakarabhaṃ tvacam

3.103

lavaṃgaṃ caiva kāśmīraṃ tathaiva nāgakeśaram
vaṃgamabhraṃ ca saṃmelya karṣakarṣapramāṇataḥ

3.104

kārayitvā vidhānena dvipasikāṃśca modakān
prātarnityaṃ bhakṣaṇīyaṃ pākoyaṃ piṣṭisaṃbhavaḥ

3.105

kaṭīśūlaṃ ca kāryaṃ ca nāśayennātra saṃśayaḥ
balavṛddhikaraṃ śaśvadvājīkaraṇamuttamam

3.106

evaṃ pākavidhānaṃ ca taraṃge'sminhi varṇitam
jñātavyaṃ tāta vidhinā balavṛddhikaraṃ mahat

Linked texts (14)

Discussed in (1)