Napumsakamritarnava 8
Napuṃsakāmṛtārṇava 8
- Language
- Sanskrit
8.1
atha navamastaraṃgaḥ
athottamavājīkaraṇarasāyanayogavarṇanam
gururuvāca
yadyattāta tvayā pṛṣṭaṃ tattatsarvaṃ hi varṇitam
uttamānadhunā yogānvājīkaraṇarasāyanān
8.2
tava buddhiprabhāveṇa vinayāvanateratha
prasannohamattastāta vakṣye tadapi śrūyatām
8.3
daśamalāriṣṭa
parṇyau bṛhatyo gokaṃṭabilvāgnimaṃthanoralūḥ
pāṭalā kāśmarī ceti daśamūlamihocyate
8.4
daśamūlāni kurvīta bhāgaiḥ paṃcapalaiḥ pṛthak
paṃcaviṃśapalaṃ kuryāccitrakaṃ pauṣkaraṃ tathā
8.5
kuryādviṃśatpalaṃ lodhraṃ guḍūcī tatsamā bhavet
palaiṣṣoḍaśabhirdhātrī ravisaṃkhyairdurālabhāḥ
8.6
khadiro bījasāraśca pathyā ceti pṛthak palaiḥ
aṣṭābhirguṇitaiḥ kuṣṭhaṃ maṃjiṣṭhā devadāru ca
8.7
viḍaṃgaṃ madhukaṃ bhārgī kapitthyokṣaḥ punarnavā
cavyamāṃsī priyaṃguśca sārivā kṛṣṇajīrakam
8.88
trivṛtā reṇukā rāstrā pippalī kramukaḥ saṭī
haridrā śatapuṣpā ca padmakaṃ nāgakeśaram
8.89
mustamiṃdrayavā śrṛṃgī jīvakarṣabhakau tathā
medāśvānyā mahāmedā kākolyā ṛddhivṛddhi ca
8.110
kuryātpṛthak dvipalikānyacedaṣṭaguṇe jale
caturthāṃśabhṛtaṃ nītvā mṛdbhāṃḍe saṃnidhāpayet
8.111
tataṣṣaṣṭipalāṃ drākṣāṃ pacennīre caturguṇe
tripādaśeṣaṃ śītaṃ ca pūrvakvāthe bhṛtaṃ kṣipet
8.112
dvātriṃśatpalakaṃ kṣaudraṃ guḍaṃ dadyāccatuḥ śatam
triṃśatpalāni dhātakyāḥ kaṃkolaṃ jalacaṃdanam
8.113
jātīphalaṃ lavaṃgaṃ ca tvagelāpatrakeśaram
pippalī ceti saṃpūrṇabhāgairdvipalikaiḥ pṛthak
8.114
śāṇamātrāṃ ca kastūrīṃ sarvamekatra nikṣipet
bhūmau nikhanayedbhāṃḍaṃ tato jāte rase pibet
8.115
katakasya phalaṃ kṣiptvā rasaṃ nirmalatāṃ nayet
grahaṇīmaruciṃ śūlaṃ śvāsakāsabhagaṃdarān
8.116
vātavyādhiṃ kṣayaṃ chardiṃ pāṇḍurogaṃ sakāmalam
kuṣṭhānyarśāṃsi mehāṃśca maṃdāgnimādairāṇica
8.117
śarkarāmaśmarīṃ caiva mūtrakṛcchraṃ kṣayaṃ nayet
kṛśānāṃ puṣṭijanano vaṃdhyānāṃ putradaḥ paraḥ
ariṣṭo daśamūlākhyastejaḥ śukrabalapradaḥ
8.18
mṛtasaṃjīvanīsurā
navaṃ guḍaṃ ca saṃgṛhya śatamekapālaṃ tathā
barburītvacaṃ ca saṃgṛhya badarītvacameva ca
8.19
prasthaṃprasthaṃ pradātavyaṃ pūgaṃ deyaṃ yathocitam
dattvā lodhraṃ ca kuḍavamārdrakaṃ ca paladvayam
8.20
toyamaṣṭaguṇaṃ dattvā guḍaṃ saṃgholayetsudhīḥ
prathame cāṃdvakaṃ dadyāddvitīye barburītvacam
8.21
tṛtīye badarīṃ dattvā golayitvā bhiṣagvaraḥ
mukhe śarāvakaṃ dattvā yatnātkṛtvā ca baṃdhanam
8.22
mukhaṃ saṃbaṃdhanaṃ kṛtvā sthāpayeddinaviṃśatim
mṛṇmaye mocikāyaṃtre mayūrākhyepi yaṃtrake
8.23
yathāvidhi prakāreṇa maṃdamaṃdena vahninā
cullīmadhye vidhātavya mṛttikādṛḍhabhājane
8.24
tadauṣadhaṃ ca tanmadhye samuddhṛtya vinikṣipet
nale ca yugalaṃ dattvā kuṃbhau ca gajakuṃbhavat
8.25
kuṃbhamadhye nidhātavyaṃ pūgaṃ ca tailavālukam
devadāruṃ lavaṃgaṃ ca padmakośīracaṃdanam
8.26
śatapuṣpā yavanīkā maricaṃ jīrakadvayam
śaṭhī māṃsī tvagelā ca jātīphalasamustakam
8.27
graṃthiparṇī tathā śuṃṭhī methī meṣī ca caṃdanam
eṣāṃ cārddhapalānbhāgānkuṭṭayitvā vinikṣipet
8.28
yathāvidhiprakāreṇa cālanaṃ dāpayetsudhīḥ
buddhimānsoṃjanaṃ kṛtvā uddharedvidhivatsurām
8.29
etanmadyaṃ pibennityaṃ yathādhātuvayaḥ kramam
ārogyajananaṃ dehadāḍharcakṛddalavarddhanam
8.30
medhyāgnisamṛtikṛdvīryyaśukrakṛdvātanāśanam
balapuṣṭikaraṃ caivaṃ kāmadaṃ dīpanaṃ param
8.31
daśa strī ramayennityamānaṃda upajāyate
raṇe tejomayaḥ sadyo yathā bhīmaḥ parākramī
8.32
anubhūtaṃ śubhaṃ yogaṃ prāptamāptasakāśataḥ
tadahaṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu tāta vidhānataḥ
8.33
pakvānbhallātakāṃścaiva mṛduvātena pātitān
ānīya vidhinā kuṭadya taddūrīkṛtamūrddhajān
8.34
ghṛtena pāṇiṃ saṃlipya sagur̤aṃ mṛdu peṣayet
māṣamātrapramāṇeṇa vaṭī kāryā prayatnataḥ
8.35
śuddhaṃ ghṛtaṃ samānīya mukhe saṃlipya pāyayet
vaṭikāṃ bhakṣayitvātha ghṛtānupānamācaret
8.36
sāyaṃ prātaśca saṃbhujya lavaṇādīnparityajet
nīrogo balavāndhīmānmāsaikena bhaviṣyati
8.37
ghṛtena bhakṣayedannaṃ vātāmapaṃ parityajet
upadaṃśapramehārśaḥ phiraṃgāścaiva dāruṇāḥ
8.38
vātavyādhistathā caivaṃ naśyaṃti nātra saṃśayaḥ
virecanaṃ purā kṛtvā paścādenaṃ prabhakṣayet
8.39
mahākalkanāmaka rasa
mahākalkaṃ pravakṣyāmi śrūyatāṃ śiṣyasattama
dhānyābhrakaṃ vinikṣipya musalīrasamarditam
8.40
sthālyāṃ kṣiptvā nirudhyātha pidhānyā madhyaraṃdhrayā
sthālyadho jvālayedvahniṃ yāmaparyantamuddhatam
8.41
tataḥ kṣipetpidhānyāṃ hi vyomnastvaṣṭaguṇaṃ payaḥ
jīrṇe payasi piṣṭvā tattālamūlīrasaiḥ punaḥ
8.42
itthaṃ hi sādhayedvyoma trivāraṃmatiyatnataḥ
ajādugdhapuṭaiḥ paścādvāriṇā viṃśatiṃ khale
8.43
kaṃpillena rasenāpi viṣṇukrāṃtārasena ca
kadalīkaṃdatoyena tālamūlīrasena ca
8.44
śatavāraṃ puṭaṃ deyaṃ bhavedvyomarasāyanam
tadvyomabhasmitaṃ tāpya bhasmatānrasya bhasma ca
8.45
śulbabhasma ca tatsarvaṃ samāṃśaṃ parikalpayet
bhāvayetsaptadhā niṃbarasailaudhrarasena ca
8.46
triphalāyāḥ kadalyāśca ketakyāmārkavasya ca
korakasyāpi sāreṇa tāvadvārāṇi yatnataḥ
8.47
iti niṣpannakalke'smiṃstatsamāṃ triphalāṃ kṣipet
bhasmasūtaṃ sitā vyoṣaṃ citrakaṃ ca pṛthak pṛthak
8.48
madhunā guṭikāḥ kāryāḥ śāṇena pramitāḥ khalu
mahākalka itikhyāto hyaśvibhyāṃ parikīrtitaḥ
8.49
vidhinā varṣaparyantaṃ bhakṣayenmatimānnaraḥ
balavṛddhikaraḥ śaśvatsarvaroganivārakaḥ
8.50
mehānarśāṃstathā pāṃḍukāsaśvāsahalīmakān
upadaṃśaṃ phiraṃgaṃ ca kuṣṭhaṃ vāpi nihantyasau
8.51
divālamuśka
navamāṣakaṃ colaṃ ca māṣakaṃ dalaraupyajam
pravālaṃ mauktikaṃ caiva bhedakharparamuttamam
8.52
maṇiṃ yākūtanābhaṃ ca mṛganābhiṃ tathāṃbaram
uttamasvarṇapatrāṇi sārddhamāṣapramāṇataḥ
8.53
kāśmīrakaṃ laghu elā dvimāṣaṃ ca pṛthakpṛthak
āmapaṭṭasya cūrṇaṃ tu ṭaṃkamātrapramāṇataḥ
8.54
caṃdanaṃ śatapatrī ca gojihvā patrapuṣpakam
jātipatrī tathā caiva śāṇamātrapramāṇataḥ
8.55
nistuṣaṃ dhānyakaṃ caiva tugākṣīrī tathaiva ca
karṣārdhikapramāṇe yojayenmatimānnaraḥ
8.56
vaikrāṃtamāphukaṃ caiva kharparaṃ ca pṛthaksamam
dviraktikottara caiva ṭaṃkadvayapramāṇakam
8.57
triṭaṃkaṃ nistuṣaṃ śuddhaṃ bījaṃ kulphakasaṃbhavam
mṛdudāḍimasāraṃ ca sāraṃ muṣṭibadarajam
8.58
sārāmṛtaphalābhedaṃ sapādyugmamāṣakam
ardhakuḍavapramāṇe gaṃdhaśatapatrījalam
8.59
dvibhāgā ca sitā śuddhā bhāgaikaṃ mākṣikaṃ smṛtam
saṃmelya vidhinā sarvamavalehaṃ ca kārayet
8.60
kastūrikāvalehoyaṃ bhakṣaṇīyaḥ sadānaraiḥ
vātarogadiśamanaṃ balakāṃtivivarddhanam
8.61
yathāpi uttamā yogā hyasmātpūrvaṃ prakāśitāḥ
loke prathādhunā cāsya ata atra udāhṛtam
8.62
gururuvāca
navabhiśca taraṃgaiśca klībānāṃ hitakāmyayā
sarvaṃ hi kathitaṃ yuktyā tvayā pṛṣṭo yathātatham
8.63
īśvaraṃ ca guruṃ caiva āyurvedaratāṃstathā
praṇamya yatkaroṣi tvaṃ sarvaṃ tacca bhaviṣyati
8.64
evaṃ gurumukhācchrutvā napuṃsakāmṛtārṇavam
premṇā sāśrunetroyaṃ pādayoḥ patatisma tam
8.65
paṃcaṣaḍnavacaṃdre'bde śukle bhādrapade śubhe
kuje caiva trayodaśyāṃ graṃthapūrtiḥ kṛtā mayā
8.66
soyaṃ sadbhiḥ samādheyaḥ paśyadbhirlokasaṃsthitim
mukharāṇāṃtruṭidagdhairvākyairhānirna me kvacit
Linked texts (3)
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Bṛhadāsavāriṣṭasaṃgraha — Kavirāj Devasīṃha Viṭṭhal, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit