Paribhashasamgraha 3
Paribhāṣāsaṃgraha 3
- Language
- Sanskrit
3.1
) ityādayaḥ
paritaḥ sarvato bhāṣyante'rthā ābhiriti paribhāṣāḥ || nanu tarhi yuktisiddhānāmapi ṭīkākṛtā tatra tatra śāstre prastāvātsayuktikaṃ prayojanamuktameva | kiṃ yatneneti | satyam | ekatra
piṇḍīkṛtānāṃ saṃkṣepeṇa kramaśo vispaṣṭatayā cārtho'bhidhīyata ityasti yatnaphalamiti
ekadeśavikṛtamananyavat
3.2
nāsvaśabdoktatvāt
3.3
yena vidhistadantasya
3.4
arthavadgrahaṇe anarthakasya grahaṇaṃ na bhavati
3.5
varṇāntasya vidhiḥ
3.6
anekavarṇaḥ sarvasya
3.7
nirdiśyamānānāmādeśināmādeśāḥ
3.8
sthānivadādeśo'varṇavidhau
3.9
svarādeśaḥ paranimittakaḥ pūrvavidhiṃ prati sthānivat
3.10
na padāntadvirvacanavargāntānusvāraprathama tṛtīyadīrghalugvidhiṣu
3.11
yonādiṣṭātsvarātpūrvastaṃ prati sthānivat
3.12
prakṛtigrahaṇe cekīyitalugantasyāpi grahaṇam
3.13
na śtibanubandhagaṇasaṃrūpaikasvarokteṣu
3.14
āgamā yadguṇībhūtāstadgrahaṇena gṛhyante
3.15
yathāsaṃkhyamanudeśaḥ samānām
3.16
sthānentaratamaḥ
3.17
liṅgagrahaṇe liṅgaviśiṣṭasyāpi grahaṇam
3.18
anantarasya vidhiḥ pratiṣedho vā
3.19
viśeṣeṇātidiṣṭaḥ prakṛtaṃ na bādhate
3.20
ādyantavadekasmin
3.21
saptamyā nirdiṣṭe pūrvasya
3.22
pañcamyā nirdiṣṭe parasya
3.23
ṣaṣṭhyā nirdiṣṭe svasya
3.24
prathmayā ca
3.25
arthavaśādvibhaktivipariṇāmaḥ
3.26
bhāvini bhūtavadupacāraḥ
3.27
nimittābhāve naimittikasyāpyabhāvaḥ
3.28
svaṃ rūpaṃ śabdasyāśabdasaṃjñā
3.29
gaṇakṛtamanityam
3.30
saṃjñāpūrvako vidhiranityaḥ
3.31
saṃnipātalakṣaṇo vidhiranimittaṃ tadvighātasya
3.32
varṇagrahaṇe nimittatvāt
3.33
asiddhaṃ bahiraṅgamantaraṅge
3.34
sarvavidhibhyo lopavidhirbalavān
3.35
lopasvarādeśayoḥ svarādeśo vidhirbalavān
3.36
sakṛd bādhito vidhirbādhita eva
3.37
apavādaviṣaye kvacidutsargasyāpi samāveśaḥ
3.38
pradhānānvācayaśiṣṭayoḥ pradhānaśiṣṭastu nityaḥ
3.39
antyābhāventyasadeśasyāpi grahaṇam
3.40
āgamādeśayorāgamo vidhirbalavān
3.41
āgamātsarvādeśo vidhirbalavān
3.42
aupadeśikaprāyogikayoraupadeśikasyāpi grahaṇam
3.43
saṃdhyakṣarāṇāmidutau hrasvādeśe
3.44
paranimittādeśaḥ pūrvasmin sa eva
3.45
niranubandhagrahaṇe sāmānyagrahaṇam
3.46
uktārthānāmaprayogaḥ
3.47
yaṃ vidhiṃ pratyupadeśonarthakaḥ sa vidhirbādhyate
3.48
yasya tu vidhernimittamasti nāsau bādhyate
3.49
nañivayuktamanyasadṛśādhikaraṇe tathā hyarthagatiḥ
3.49-2
nañyuktamivayuktaṃ ca yaddhi kāryaṃ pratīyate
tulyādhikaraṇetyatra lokepyarthagatistathā
3.50
bhūtapūrvastadvadupacāraḥ
3.51
adarśanaṃ lopaḥ
3.51-2
āgamo'nupaghātena vikāraścopamardanāt
ādeśastu prasaṅgena lopaḥ sarvāpakarṣaṇāt || iti
3.52
pratyayalope pratyayalakṣaṇam
3.53
sarvāpahārī lopaḥ pratyayasya
3.54
yāvatsaṃbhavastāvadvidhiḥ
3.55
uccaritapradhvaṃsino hyanubandhāḥ
3.56
kāryā nimittaṃ kāryamityeṣa nirdeśakramaḥ
3.57
tadbhede vidherbhedaḥ
3.58
ikāroktaḥ savibhaktirādeśo'svaraḥ
3.59
siddhe satyārambho niyamāya
3.60
jñāpakajñāpitā vidhayo hyanityāḥ
3.61
vakturvivakṣitapūrvikā śabdārthapratipattiḥ
3.62
padayoḥ saṃdhirvivakṣito na samāsāntaraṅgayoḥ
3.63
utsargāpavādayorapavādavidhirbalavān
3.64
abhyāsāvikāreṣvapavādo notsargān bādhate
3.65
vyākhyānato viśeṣapratipattirnahi saṃdehādalakṣaṇam
Linked texts (3)
- Paribhāṣā (Vyāḍi) — Vyāḍi, Sanskrit
- Kātantraparibhāṣā — Sanskrit
- Paribhāṣāsūtra (Bhoja) — Bhoja, Sanskrit