Paribhashasamgraha 33
Paribhāṣāsaṃgraha 33
- Language
- Sanskrit
33.2
) iti ṇelopaḥ syādeva | evaṃ tarhi
“ iṇbhivatibhyāṃ ca ” ( 1|2
33.8
) iti nirdeśadeva śap | kathaṃ tarhīkṣatiriti dhātunirdeśo vaktavya iti nyāsakāreṇa nyāsakṛtoktaṃ śitkaraṇasāmarthyācchabiti | ucyate | śitaḥ
karaṇaṃ yasyeti bahuvrīhiṇā śitkaraṇaśabdena bhavatinirdeśa evocyate | tadayamarthaḥ | bhavatīti
nirdeśakaraṇasāmarthyācchabiti | anyastvāha | śtipi dvau śakārāvuktau “ chaśaṣatadvite ”
( 1|3
33.68
) ityatropadeśānadhikārāditsaṃjñā | etaccānunyāsakṛnmatamekayoganirdiṣṭaparibhāṣānanuktam | tadevaṃ dvitīyaśitkaraṇasāmarthyācchap
33.69
asiddhaṃ bahiraṅgamantaraṅge
33.70
nājānantarye bahiṣṭvapraklṛptiḥ
33.86
nantarye sati yatrobhayamantaraṅgaṃ bahiraṅgaṃ ca tatreyaṃ pratiṣidhyate yathā khaṭvaḥ ṛśyuriti | tathāhyatra bahiraṅge pravṛtte vidyamāna eva guṇa ūṭhi cāntaraṅgāccavaṇādeśau kartavyatayā vidyete | paccāvedamityatra bahiraṅga ekādeśe kṛte'corānantaryaṃ nivṛttamityacorānantarye dvayaṃ na vidyate
tasmādasyāḥ pratiṣedhaḥ | yadyevamadhītya pretyetyatrāpyekādeśe kṛte acorānantarye dvayaṃ nāsti
kathaṃ tadā “ ṣatvatukorasiddhaḥ ” ( 6|1
33.86-2
) ityasya jñāpakatopapattiḥ | tathā hyatra
‘ pūrvaṃ dhāturupasargeṇa yujyate ’ ( pari0 128 ) ityatra darśane dīrghāduttarakālamantaraṅge
tuki kartavye'corānantaryaṃ nāsti | evaṃ tarhi ‘pūrva dhātuḥ sādhanena yujyate’ (pari0127)
ityasmin darśane'dhītya pretyetyatra ‘ nājānantarye0 ’ ityucyate | etaddarśane hyekādeśāt
prāg lyapi kṛte'corānantarye'ntaraṅgaṃ bahiraṅgaṃ ca dvayaṃ vidyata eva | na cāsmin darśane'
ntaraṅgatvāttuki kṛte “ ṣatvatukorasiddhaḥ” ( 6|1
33.86-3
) ityasyānarthakyam | yathāntaraṅgastaṃ tukstathā nityatvaṃ dīrghasya, tadetayornityāntaraṅgayoḥ paratvādīrghatvaṃ syāt | atha vā
‘pūrva dhāturupasargeṇa yujyate’ ityatrāpyakṛtavyūhāḥ iti pratibandhānnākhyāne'corānantaryamasti
kiṃ ca “ ṣatvatukorasiddhaḥ” ( 6|1
Linked texts (2)
- Śabdakaustubha — Bhaṭṭoji Dīkṣita 1547, Sanskrit
- Bṛhatparibhāṣāvṛtti — Sīradeva, Sanskrit