Paribhashasamgraha 39
Paribhāṣāsaṃgraha 39
- Language
- Sanskrit
39.1
vyākhyānato viśeṣapratipattirnahi saṃdehādalakṣaṇam
39.2
na hi kāryā nimittatathāśrīyate
39.3
itaretarāśrayāṇi kāryāṇi na prakalpante
39.4
āgamā guṇībhūtāstadgrahaṇena gṛhyante
39.5
nirdiśyamānasyādeśā bhavanti
39.6
nānubandhakṛtamanekāltvam
39.7
varṇāśraye pratyayalakṣaṇaṃ nāsti
39.8
kvacidekadeśopyanuvartate
39.9
arthavadgrahaṇe nānarthakasya
39.10
na varṇagrahaṇeṣu
39.11
bhāvyamānoṇ savarṇān na gṛhṇāti
39.12
yasmin vidhistadādāvalgrahaṇe
39.13
vidhividhānavidhibhājāṃ trayāṇāṃ saṃnidhāne tadantavidhirbhavati
39.14
ekayoganirdiṣṭānāṃ saha vā pravṛttiḥ saha vā nivṛttiḥ
39.15
uṇādayo'vyutpannāni prātipadikāni
39.16
sarvo dvandvo vibhāṣayaikavadbhavati
39.17
udit savarṇaṃ gṛhṇāti na savarṇamātram
39.18
prakṛtivadanukaraṇaṃ bhavati
39.19
vikaraṇebhyo niyamo balīyān
39.22
sakṛdgatau vipratiṣedhe yad bādhitaṃ tad bādhitameva
punaḥ prasaṅgavijñānāt siddham || 20, 21
antaraṅgabahiraṅgayorantaraṅgaṃ balavat
39.23
ubhayanirdeśe pañcamīnirdeśo balīyān
39.25
pratyayagrahaṇe yasmātsa vihitastadādestadantasya grahaṇam
39.26
na strīpratyaye cānupasarjane
39.27
saṃjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantavidhirnāsti
39.28
prātipadikagrahaṇe liṅgaviśiṣṭasyāpi grahaṇam
39.29
vibhaktau liṅgaviśiṣṭāgrahaṇam
39.30
sūtre liṅgavacanamatantram
39.31
nañivayuktamanyasadṛśādhikaraṇe tathā hyarthaḥ
39.32
gatikārakopapadānāṃ kṛdbhiḥ sahasamāsavacanaṃ prāksubutpatteḥ
39.33
kvacidapavādaviṣayepyutsargobhiniviśate
39.34
antaraṅgānapi vidhīn bahiraṅgo lyap bādhate
39.35
asati saṃbhave bādhanaṃ bhavati asti ca saṃbhavo yadubhayaṃ syāt
39.36
klyuṭtumunkhalartheṣu vā'sarūpavidhirnāsti
39.38
nānubandhakṛtamasārūpyam
39.39
lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasyaiva grahaṇaṃ na tu lākṣaṇikasya
39.40
ekadeśavikṛtamananyavat
39.41
kācidvikṛtirapi prakṛtiṃ gṛhṇāti
39.42
bahuvrīhau tadguṇasaṃvijñānamapi
39.44
purastādapavādā anantarān vidhīn bādhante nottarān
39.45
nānubandhakṛtamanejantatvam
39.46
cānukraṣṭaṃ nottaratra
39.47
madhye'pavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante nottarān
39.49
akṛtavyūhāḥ pāṇinīyāḥ kṛtamapi śāstraṃ nivartayanti
39.50
niranubandhakagrahaṇe na sānubandhakasya
39.51
ekānubandhakagrahaṇe na dvyanubandhakasya
39.52
tadanubandhakagrahaṇe nātadanubandhakasya
39.53
svaravidhau vyañjanamavidyamānavat
39.54
kriyāviśeṣaṇānāṃ karmatvaṃ napuṃsakaliṅgatā ca
39.58
grahaṇavatā prātipadikena tadantavidhirnāsti
vyapadeśivadbhāvo'prātipadikena || 55, 56
svārthikāḥ prakṛtito liṅgavacanānyativartantepi
39.59
saṃprasāraṇaṃ saṃprasāraṇāśrayaṃ ca kāryaṃ balīyo bhavati
39.60
ubhayata āśraye nāntādivat
39.64
saṃnipātalakṣaṇo vidhiranimittaṃ tadvighātasya
39.65
aninsmangrahaṇānyarthavatā cānarthakena ca tadantavidhiṃ prayojayanti
39.66
varṇādāṅgaṃ balīyaḥ
39.67
yo hyanādiṣṭādacaḥ pūrvastasya vidhiṃ prati sthānivat
39.68
prakṛtigrahaṇe yaṅlugantasyāpi grahaṇam
39.69
asiddhaṃ bahiraṅgamantaraṅge
39.70
nājānantarye bahiṣṭvapraklṛptiḥ
39.72
saṃniyogaśiṣṭānāmanyatarāpāye ubhayorapyapāyaḥ
39.74
dhātoḥ kāryamucyamānaṃ tatpratyaya eva bhavati
39.75
tanmadhyapatitastadgrahaṇena gṛhyate
39.76
abādhakānyapi nipātanāni bhavanti
39.79
kvacitsamudāyena vākyaparisamāptiḥ
39.80
abhedakā iha śāstre guṇāḥ
39.82
pūrvavidhiśceṣṭavidharbalīyān
39.83
lumbikaraṇālumbikaraṇayoralumbikaraṇasyaiva grahaṇam
39.84
vatsyatpravṛttyeha kāryāṇi kriyante
39.85
antaraṅgānapi vidhīn bahiraṅgo lugbādhate
39.87
parjanyavallakṣaṇapravṛttiḥ
39.88
garbhapaṭṭāvādayo bhavanti
39.89
vidhau paribhāṣopatiṣṭhate nānuvāde
39.90
prakṛtigrahaṇe vyadhikasyāpi grahaṇaṃ bhavati
39.91
aṅgavṛtteḥ punaraṅgavṛttāvavidhirniṣṭhitasya
39.92
pūrvatrāsiddhīye na sthānivat
39.95
upajātanimittopyutsarga upajaniṣyamāṇanimittenāpavādena bādhyate
parihṛtyāpavādaviṣayamutsargo'bhiniviśate || 93, 94
ṇau kṛtaṃ sthānivat
39.96
abhyāsavikāreṣvapavādā notsargān vidhīn bādhante
39.97
pūrvatrāsiddhīyamadvirvacane
39.98
āgamaśāsanamanityam
39.100
gauṇamukhyayormukhye kāryasaṃpratyayaḥ
39.102
pradhānāpradhānayoḥ pradhāne kāryasaṃpratyayaḥ
39.105
gāmādāgrahaṇeṣvaviśeṣaḥ
39.106
sāmānyasyātideśe viśeṣasyānatideśaḥ
39.107
śrutānumitayoḥ śrautaḥ saṃbandho balīyān
39.109
vidhiniyamasaṃbhave vidhireva jyāyān
39.110
pratipadavidhānādyogavibhāgo garīyān
39.112
anantyavikāre'ntyasadeśasya
39.113
nānarthakelontyavidhiḥ
39.115
sahacaritāsahacaritayoḥ sahacaritasyaiva grahaṇam
39.118
gaṇakāryamanityam
39.125
anirdiṣṭāthāḥ pratyayāḥ svārthe bhavanti
39.128
pūrvaṃ dhātuḥ sādhanena yujyate paścādupasargeṇa
Linked texts (1)
- Bṛhatparibhāṣāvṛtti — Sīradeva, Sanskrit