Pramāṇa · Search · About · API

Paribhashasamgraha 40

Paribhāṣāsaṃgraha 40

Language
Sanskrit

40.1

nyāsasmākakuputrātastravirā sā nirāmayā
etāstu mama ṭippaṇyo vijayā vijayāvahā

40.2

anugyāsādihāstya katrāṃ śrīmānaśarmatā
śrīlakṣmīpatiputreṇa vijayeyaṃ vinirmitā

40.1-2

nīlakaṇṭhadīkṣitaviracitā
paribhāṣāvṛttiḥ
varadeśvarayajvānaṃ nīlakaṇṭhena yajvanā
namaskṛtya satāṃ prītyai śabdanyāyo vivicyate
vyākhyānato viśeṣapratipattirna hi saṃdehādalakṣaṇam

40.2-2

na hi kāryā nimittatvenāśrīyate

40.3

itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi prakalpante

40.4

yadāgamāstadguṇībhūtāstadgrahaṇena gṛhyante

40.5

nirdiśyamānasyādeśā bhavanti

40.6

nānubandhakṛtamanekāltvam

40.7

nānubandhakṛtamanejantatvam

40.8

nānubandhakṛtamasārūpyam

40.9

varṇāśraye nāsti pratyayalakṣaṇam

40.10

kacidekadeśopyanuvartate

40.11

arthavadgrahaṇe nānarthakasya

40.12

na varṇagrahaṇeṣu

40.13

alaivānarthakena tadantavidhiḥ

40.14

gauṇamukhyayormukhye kāryasaṃpratyayaḥ

40.15

aninsmangrahaṇānyarthavatā cānarthakena ca tadantavidhiṃ prayojayanti

40.16

bhāvyamāno'ṇ savarṇānna gṛhṇāti

40.17

yasminvidhistadādāvalgrahaṇe

40.18

vidhividhānavidhibhājāṃ trayāṇāṃ saṃnidhāne tadantavidhirbhavati

40.19

ekayoganirdiṣṭānāṃ saha vā pravṛttiḥ saha vā nivṛttiḥ

40.20

uṇādayo'vyutpannāni prātipadikāni

40.21

uṇādayo vyutpannānyapi

40.22

sarvo dvandvo vibhāṣayaikavad bhavati

40.23

prakṛtivadanukaraṇaṃ bhavati

40.24

vikaraṇebhyo niyamo balīyān

40.25

sakṛdgatau vipratiṣedhe yad bādhitaṃ tad bādhitameva

40.26

punaḥprasaṅgavijñānātsiddham

40.27

antaraṅgabahiraṅgayorantaraṅgaṃ balīyaḥ

40.28

pūrvaṃ dhāturupasargeṇa yujyate paścātsādhanena

40.29

pūrvaṃ dhātuḥ sādhanena yujyate paścādupasargeṇa

40.30

sarve vidhayaśchandasi vikalpyante

40.31

pratyayagrahaṇe yasmātsa vihitastadādestadantasya grahaṇam

40.32

pratyayagrahaṇe cāpañcamyāḥ

40.33

strīpratyaye cānupasarjane na

40.34

saṃjñāvidhau pratyayagrahaṇe tadantagrahaṇaṃ nāsti

40.35

kṛdgrahaṇe gatikārakapūrvasyāpi grahaṇam

40.36

padāṅgādhikāre tasya ca tadantasya ca

40.37

ubhayanirdeśe pañcamīnirdeśo balīyān

40.38

prātipadikagrahaṇe liṅgaviśiṣṭasyāpi grahaṇam

40.39

vibhaktau liṅgaviśiṣṭāgrahaṇam

40.40

liṅgavacanamatantram

40.41

nañivayuktamanyasadṛśādhikaraṇe tathā hyarthagatiḥ

40.42

gatikārakopapadānāṃ kṛdbhiḥ saha samāsatracanaṃ prāksubutpatteḥ

40.43

parihṛtyāpavādaviṣayamutsargo'bhiniviśate

40.44

kvacidapavādaviṣayepyutsargobhiniviśate

40.45

asati saṃbhave bādhanaṃ bhavati

40.46

asti ca saṃbhavo yadubhayaṃ syāt

40.47

satyapi saṃbhave bādhanaṃ bhavati

40.48

yena nāprāpte yo vidhirārabhyate sa tasya bādhako bhavati

40.49

purastādapavādā anantarān vidhīn bādhante nottarān

40.50

madhye'pavādāḥ pūrvān vidhīn bādhante nottarān

40.51

anantarasya vidhirvā bhavati pratiṣedho vā

40.52

abhyāsavikāreṣu bādhyabādhakabhāvo nāsti

40.53

tācchīlikeṣu vāsarūpavidhirnāsti

40.54

kṛtyalyuṭtumunkhalartheṣu vāsarūpavidhirnāsti

40.55

sāṃpratikābhāve bhūtapūrvagatiḥ

40.56

bhavati hi bahuvrīhau tadguṇasaṃvijñānamapi

40.57

cānukṛṣṭaṃ nottaratra

40.58

asiddhaṃ bahiraṅgamantaraṅge

40.59

nājānantarye bahiraṅgapraklṛptiḥ

40.60

vārṇādāṅgaṃ balīyaḥ

40.61

akṛtavyūhāḥ pāṇinīyāḥ

40.62

antaraṅgānapi vidhīn bahiraṅgo lyab bādhate

40.63

antaraṅgānapi vidhīn bahiraṅgo lug bādhate

40.64

nimittāpāye naimittikasyāpyapāyaḥ

40.65

kṛtamapi nivartayanti

40.66

upajaniṣyamāṇanimittopyapavāda upajātanimittamapyutsargaṃ bādhate

40.67

svaravidhau vyañjanamavidyamānavat

40.68

hrasvasvaraprāptau vyañjanamavidyamānavat

40.69

niranubandhakagrahaṇe na sānubandhakasya

40.70

tadanubandhakagrahaṇe nātadanubandhakasya

40.71

grahaṇavatā prātipadikena tadantavidhirnāsti

40.72

vyapadeśivadbhāvo'prātipadikena

40.73

svārthikāḥ pratyayāḥ prakṛtito liṅgavacanānyativartante

40.74

samāsāntavidhirnānityaḥ

40.75

saṃnipātalakṣaṇo vidhiranimittaṃ tadvighātasya

40.76

prakṛtigrahaṇe yaṅlugantasya grahaṇam

40.77

saṃniyogaśiṣṭānāmanyatarāpāye ubhayorapyapāyaḥ

40.78

saṃjñāpūrvako vidhiranityaḥ

40.79

tācchīlikeṣvākṛtaṃ bhavati

40.80

dhātoḥ svarūpagrahaṇe tatpratyaye kāryavijñānam

40.81

tanmadhyapatitastadgrahaṇena gṛhyate

40.82

tadekadeśastadgrahaṇena gṛhyate

40.83

lumvikaraṇālumvikaraṇayoralumvikaraṇasyaiva grahaṇam

40.84

vidhau paribhāṣopatiṣṭhate nānuvāde

40.85

prakṛtigrahaṇe yadhikasya grahaṇam

40.86

aṅgavṛtte punarvṛttāvavidhiḥ

40.87

āgamaśāstramanityam

40.88

kṛtrimākṛtrimayoḥ kṛtrime kāryasaṃpratyayaḥ

40.89

pradhānāpradhānayoḥ pradhāne kāryasaṃpratyayaḥ

40.90

upapadavibhakteḥ kārakavibhaktirbalīyasī

40.91

avayavaprasiddheḥ samudāyaprasiddhirbalīyasī

40.92

gaṇakāryamanityam

40.93

vyavasthitavibhāṣayāpi kāryāṇi kriyante

40.94

anantyavikāre'ntyasadeśasya

40.95

nānarthake'lontyavidhiranabhyāsavikāre

40.96

vidhiniyamasaṃbhave vidhireva jyāyān

40.97

sāmānyātideśe viśeṣānatideśaḥ

40.98

pratyayāpratyayayoḥ pratyayasyaiva grahaṇam

40.99

sahacaritāsahacaritayoḥ sahacaritasyaiva grahaṇam

40.100

śrutānumitayoḥ śrutasaṃbandho balīyān

40.101

śrutānumitayoḥ śrutenaiva saṃbandhaḥ

40.102

lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasyaiva grahaṇam

40.103

grāmādāgrahaṇeṣvaviśeṣaḥ

40.104

pratyekaṃ vākyaparisamāptiḥ

40.105

kvacit samudāyepi

40.106

ubhaya [pi vākyaparisamāptiḥ

40.107

abhedakā guṇāḥ

40.108

padāṅgādhikāre tasya ca tadantasya ca

40.109

bādhakānyeva nipātanāni

40.110

abādhakānyapi nipātanāni

40.111

parjanyavallakṣaṇapravṛttiḥ

40.112

lakṣye lakṣaṇasya sakṛdeva pravṛttiḥ

40.113

niṣedhāśca balīyāṃso bhavanti

40.114

anirdiṣṭārthāḥ pratyayāḥ svārthe

40.115

yogavibhāgādiṣṭasiddhiḥ

40.116

paryāyaśabdānāṃ gurulāghavacarcā nādriyate

40.117

yathoddeśaṃ saṃjñāparibhāṣam

40.118

kāryakālaṃ saṃjñāparibhāṣam

40.119

jñāpakasiddhaṃ na sarvatra

40.120

ubhayata āśrayaṇe nāntādivat

40.121

samāsapratyayavidhau pratiṣedhaḥ

40.122

ugidvarṇagrahaṇavarjam

40.123

varṇāśraye nāntādivat

40.124

yo hyanādiṣṭādacaḥ pūrvastasya vidhiṃ prati sthānivadbhāvaḥ

40.125

ekadeśavikṛtamananyavad bhavati

40.126

pūrvatrāsiddhīyamadvitve

40.127

ṇau kṛtaṃ dvitve na sthānivat

40.128

pūrvatrāsiddhīye na sthānivat

40.129

saṃdehe bahuvacanaṃ prayoktavyam

40.130

pitsvarāccitsvaro balīyān

40.131

udit savarṇaṃ gṛhṇāti

40.132

kvacidvikṛtirapi prakṛtiṃ gṛhṇāti

40.133

saṃprasāraṇaṃ tadāśrayaṃ ca kāryaṃ balavat

40.134

kriyāviśeṣaṇānāṃ karmatvamekatvaṃ klībatvaṃ ca

40.135

aupadeśikaprāyogikayoraupadeśikasyaiva grahaṇam

40.136

sarvavidhibhya iḍvidhirbalīyān

40.137

sarvavidhibhyo lopavidhirbalīyān

40.138

pratipadavidhānād yogavibhāgo garīyān

40.139

garbhabadābādyo bhavanti

40.140

vatsyatpravṛttyeha kāryāṇi kriyante

Linked texts (1)