Pramāṇa · Search · About · API

Paribhashasamgraha 48

Paribhāṣāsaṃgraha 48

Language
Sanskrit

Contents

48.1

) iti sūtre'taevopadhoktāmiti vārtikabhāṣyakaiyaṭaiḥparyālocanayā yaṅluki dīrgho bhavatyeveti spaṣṭaṃ labhyate | evaṃ ca “ ekāco
dve ” ( 6|1

48.89

) iti sūtre yaduktaṃ haradattena graho'liṭītyatraikājgrahaṇamanuvartate iti
taccādadetyam | anyathā hi—
“ śtipā śapānubandhena nirdiṣṭaṃ yad gaṇena ca
yatraikājgrahaṇaṃ caiva pañcaitāni na yaṅluki |”
iti smaraṇādyaṅluki dīrgho na syāt | astu vā haradattamate jāgrahiteti rūpam
tathāpi mādhavācāryodāhṛte jāgrahīteti rūpe bhāṣyavirodhodbhāvanamasaṃgatamevetyanyatra vistaraḥ
paribhāṣāyā jñāpakam “ ūdupadhāyā gohaḥ ” ( 6|4

48.83

) ityatropadhāgrahaṇam
taddhi ūdgohaḥ iti vaktavye joguhītītyatrāpi abhyāsasya ūdādeśaḥ prāpnotīti tannivṛttyarthaṃ
kriyate na tu hakārasya tannivṛttyartham | “ oḥ supi ” ( 6|4

48.98

) ityata orityanuvartyata tatsiddheḥ | yattvāha sīradevaḥ—nanu cottarārthamupadhāgrahaṇaṃ kartavyaṃ “ gamahanajanakhanaghasām ” ( 6|4

48.70

) iti | anyathā alontyasya lopaḥ syāt | ucyate | jñāpakavādino mate tatra ‘ ataḥ ’ iti sthānī pratipādayitavyaḥ iti tadayuktam | uttarārthasyānupadhāgrahaṇasyeha kiṃcit prayojanaṃ śaṅkayamiti nyāyena ihakaraṇasya sāphalyaucityāduktajñāpakopapatterukta iti sthānipratipādanasya vyarthatvāt | uktaṃ hi yaṅlugantaśiromaṇau ‘ uttarārthamupadhāgrahaṇaṃ ceduttaratraivākariṣyat ’ iti | anunyāse tu dviḥprayogo dvivacanaṃ prāptamiti
siddhāntitatvādyaṅlugantepi sarve vidhayo bhaviṣyantīti nyāyasiddhārthānuvādikeyamityuktam

48.71

asiddhaṃ bahiraṅgamantaraṅge

48.93

tena ‘ pacatvedam ’ ityatra guṇasyāsiddhatvāt ‘ eta ai ’ ( 3|4

48.132

) na bhavati
jñāpakaṃmatra “ vāha ūṭh ” ( 6|4

48.131

) ityuṭhvidhānam | tathā hi | ūṭhgrahaṇaṃ māstu
“ vasoḥ saṃprasāraṇam ” ( 6|4

48.88

) ityato'nuvṛttaṃ saṃprasāraṇameva vidhīyatāṃ tasya
prabhṛtyapraguṇe kṛte “ vṛddhireci ” ( 6|1

48.71-2

) iti siddhe viśvauha iti | evaṃ sthite
bahiraṅgaparibhāṣāṃ jñāpayati | satyāṃ hyetasyāṃ bahiraṅgasaṃprasāraṇasyāsiddhatvādantaraṅgo guṇo
na syādityūṭhgrahaṇaṃ sārthakam | nanvakārāntekārāntopasarge ca rūpe viśeṣaḥ syāditi cenmaivam | bhāṣyoktijñāpakabalenaitādṛśasthale vipratyayābhāvasyānumānāditi nirbandhakṛtaḥ

48.72

nājānantarye bahiraṅgapraklṛptiḥ

48.78

acorānantarye bahiraṅgaparibhāṣā nāsti | tena ‘paṭṭyaḥ’ ityatra “eco'yavāyāvaḥ”
( 6|1

48.93-2

) iti bhavati | na ca ‘ pacatvedam ’ ityatra “ eta ai ” ( 3|4

48.73

) iti
saṃjñāpūrvako vidhiranityaḥ

48.74

saṃniyogaśiṣṭānāmanyatarāpāye ubhayorapyapāyaḥ

48.75

tācchīlike ṇepyaṇukṛtaṃ kāryaṃ bhavati

48.76

dhātoḥ kāryamucyamānaṃ tatpratyaya eva bhavati

48.77

tanmadhyapatitastadgrahaṇena gṛhyate

48.78-2

abādhakānyapi nipātanāni bhavanti

48.79

aṅgādhikāre tasya taduttarapadasya ca

48.80

pratyekaṃ vākyaparisamāptiḥ

48.81

kvacitsamudāye vākyaparisamāptiḥ

48.82

kvacidubhayathā vākyaparisamāptiḥ

48.83-2

abhedakā iha guṇāḥ

48.84

aupadeśikaprāyogikayoraupadeśikasyaiva grahaṇam

48.85

sarvavidhibhya iḍvidhirbalīyān

48.86

lumbikaraṇālumbikaraṇayoralumbikaraṇasyaiva grahaṇam

48.87

bhāvinyapyarthepravṛttimabhisṛtya kāryāṇi kriyante

48.88-2

antaraṅgānapi vidhīn bahiraṅgo lug bādhate

48.89-2

satyāpi saṃbhave bādhanaṃ bhavati

48.90

parjanyavallakṣaṇapravṛttiḥ

48.91

garbhadṛṣṭāvādayo bhavanti

48.92

vidhau paribhāṣopatiṣṭhate nānuvāde

48.93-3

prakṛtigrahaṇe yadhikasyāpi grahaṇam

48.94

aṅgavṛtte punarvṛttāvavidhiḥ

48.95

pūrvatrāsiddhīye na sthānivat

48.96

upajātanimittopyutsarga upajaniṣyamāṇanimittenāpavādena bādhyate

48.97

ṇau kṛtaṃ sthānivat

48.98-2

abhyāsavikāreṣvapavādā notsargān vidhīn bādhante

48.99

pūrvatrāsiddhīyamadvirvacane

48.100

anityamāgamaśāsanam

48.101

nimittāpāye naimittikasyāpyapāyaḥ

48.101.p1

ityaṣṭame caturthaḥ aṣṭamādhyāyaśca

Linked texts (1)