Paribhashasamgraha 49
Paribhāṣāsaṃgraha 49
- Language
- Sanskrit
49.102
gauṇamukhyayormukhye kāryasaṃpratyayaḥ
49.103
kṛtrimākṛtrimayoḥ kṛtrime kāryasaṃpratyayaḥ
49.104
pradhānāpradhānayoḥ pradhāne kāryasaṃpratyayaḥ
49.105
upapadavibhakteḥ kārakavibhaktirbalīyasī
49.106
avayavaprasiddheḥ samudāyaprasiddhirbalīyasī
49.107
gāmādāgrahaṇeṣvāviśeṣaḥ
49.108
sāmānyātideśe viśeṣasyānatideśaḥ
49.109
śrutānumitayoḥ śrutasaṃbandho balīyān
49.110
pitsvarāccitsvaro balīyān
49.111
vidhiniyamasaṃbhave vidhireva jyāyān
49.112
pratipadavidhānādyogavibhāgo garīyān
49.113
sarvavidhibhyo lopavidhirbalavān
49.114
anantyavikāre antyasadeśasya
49.115
nānarthakelontyavidhiranabhyāsavikāre
49.116
pratyayāpratyayayoḥ pratyayasyaiva grahaṇam
49.117
sahacaritāsahacaritayoḥ sahacaritasyaiva grahaṇam
49.118
yathoddeśaṃ saṃjñāparibhāṣam
49.119
kāryakālaṃ saṃjñāparibhāṣam
49.120
gaṇakāryamanityam
49.121
saṃdehe bahuvacanaṃ prayoktavyam
49.122
arthavaśādvipariṇāmaḥ
49.123
yogavibhāgādiṣṭasiddhiḥ
49.124
paryāyaśabdānāṃ gurulāghavacarcā nādriyate
49.125
vyavasthitavibhāṣayāpi kāryāṇi kriyante
49.126
bhāvābhāvātmako hi vikalpaḥ[6]
49.127
anirdiṣṭāthīḥ pratyayāḥ svārthe bhavanti
49.128
anvarthā hi pratyayasaṃjñā
49.129
jñāpakasiddhaṃ na sarvatra
49.130
yugapadadhikaraṇavacane dvandvaḥ
49.131
pūrvaṃ dhātuḥ sādhanena yujyate paścādupasargeṇa
49.132
samāsakṛttaddhiteṣu saṃbandhābhidhānaṃ bhāvapratyayena anyatra
rūḍhyābhinnarūpāvyabhicārisaṃbandhebhyaḥ
49.94
“ guṇavacanebhyo matupo lugiṣṭaḥ ” ( 5|2
49.132-2
vā. 3 ) iti lubasyātadvitāntatve'pi
tata utpannena tvapratyayena saṃbandho nābhidhīyate, api tu guṇaḥ | ghaṭaḥ śukla iti pratītyā
guṇaguṇinorbhedasaṃbandhasya tirodhānāt | avyabhicāriṇaḥ | sattā | atrotpattiprastāve
padārtheṣu sacchabdaḥ saṃbandhaṃ na vyabhicaratīti tata utpanno bhāvapratyayaḥ kriyāsaṃbandhaṃ nāha,
api tu sāmānyam | idaṃ ca bhartṛharervacanamityuktam
yattu mathurānāthabhaṭṭācāryā vadanti pāṇinivacanamidamiti tadatirabhasāditi dhyeyam
ata eva vārtikakāravacanamidamiti vadanto mīmāṃsakā api pratyuktāḥ | kecittu vyākhyānato viśeṣapratipattirityādisarvaparibhāṣā vyāḍimuninā viracitā ityāhuḥ | vastutastu
nānācāryāṇāmimāni vacanāni pūrvodāhṛtalyapsūtrādigataṇakārādyupādānatātparyajñāpakebhya
iṣṭasiddhaye kevalaṃ pāṇinyādimunitrayeṇa urarīkṛtāni | ata evāniṣṭaprasaktau naiṣāmabhyupagama
iti jñāpakasiddhaṃ na sarvatra iti paribhāṣayā nyāyasiddhārthānuvādakatvamiti na paribhāṣāvaśādaniṣṭāpādanaṃ sāṃpratamiti sakaleṣṭasiddhiḥ
Linked texts (1)
- Dube1887 — Sanskrit