Paribhashasamgraha 54
Paribhāṣāsaṃgraha 54
- Language
- Sanskrit
54.1
) iti sūtrasthatvadudāhṛtabhāṣyagranthoppattiḥ
" ākḍārādhikārasthabhādisaṃjñāsu yathoddeśapakṣa eva " ( paribhāṣenduśekhara paribhāṣā 2,3 ) ityapyayuktam | tripādīsthasūtrāṇāṃ yathoddeśapakṣe bhādisaṃjñāṃ prati asiddhatvena
tatratyabhādipadaśaktigrāhakatvāsaṃbhavāt | kāryakālapakṣasyāvaśyaṃ tāsu svīkaraṇīyatvāt,
saṃjñākaraṇasya ca siddhakāṇḍasthakārye caritārthatvāt, itarasaṃjñāsvapi tathātvasya vaktuṃ śakyatayā
' ākḍārādhikārasthasaṃjñāsu ' iti viśeṣābhidhānasya niryuktikatvāt | tasmāttatra parasparaṃ
pūrvatvaparatvābhyāṃ bādhyabādhakabhāve yathoddeśapakṣaḥ, tripādīsthakāryasaṃbandhe tu kāryakālapakṣa
eveti yuktam
' pūrvatrāsiddham ' ( 8|2
54.23
) iti sūtre tripādyāṃ paribhāṣāṇāmapravṛttimāśaṅkya
kāryakālapakṣāśrayaṇena tatsamādhānaparaṃ bhāṣyaṃ saṃjñānāmapyupalakṣaṇaṃ vyākhyeyam | anyathā
' saṃyogāntasya lopaḥ ' ( 8|2
54.23-2
) ityasya sūtrasya saṃyogādisaṃjñāṃ pratyasiddhatayā
tatratyasaṃyogādipadaśaktyagrāhakatvāpatteḥ | na ca ' saṃyogāntasya lopaḥ ' ( 8|2
54.68
)
ityasya bodhakatvānupapattiḥ| saṃyogāntaśabdasya padaśabdasya ca sthāne lopaśabda ādeśo bhavatītyevamarthakatvopapatteḥ | na ca ' svaṃ rūpam0' ( 1|1
54.68-2
) iti saṃjñāṃ pratyapyasiddhatvena
nedṛgarthakalpanaṃ yuktamiti vācyam | tasyāpyasiddhatve'pi tadvyākhyānāya 'na vā śabdapūrvako
hyarthe saṃpratyayastasmādarthanivṛttiḥ ' ( 1|1