Pramāṇa · Search · About · API

Tantrayukti 1.p1

Tantrayukti 1.p1

Language
Sanskrit

1.p1.1

tantryate -dhāryate śarīramaneneti tantram tasya guṇāstantraguṇāḥ yaistantramalaṃkriyate tantrayuktyādayaḥ tairevaṃ prakārairyuktam. tathā coktaṃ saṅgrahe u a 50- alaṅkṛtaṃ yuktipadaiḥ sadratnairiva kāñcanam.ṣaṭtriṃśatā'rthadurgeṣu bhiṣajāṃ saṅkramairiva. tatrādhikaraṇaṃ yogo hetvartho'rthaḥ padasya ca. pradeśoddeśanirdeśavākyaśeṣāḥ prayojanam.. upadeśāpadeśātideśārthāpattinirṇayāḥ. praṅgaikāntanaikāntāḥ sāpavargo viparyayaḥ.. pūrvapakṣavidhānānumatavyākhyānasaṃśayāḥ. atītānāgatāpekṣāsvasaṃjñohyasamuccayāḥ.. nidarśanaṃ nirvacanaṃ niyogo'tha vikalpanam. pratyutsārastathoddhāraḥ sambhavastantrayuktayaḥ.. iti . 1)tatra adhikaraṇaṃ nāma- yadadhikṛktya pravartate śāstraṃ sthānamadhyāyaḥ prakaraṇaṃ vākyaṃ vā. tatra śāstrādhikaraṇaṃ - yadadhikṛtya śāstraṃ pravartate . yathā- aṣṭāvaṅgānyadhikṛtya hṛdayākhyaṃ sarvaṃ śāstraṃ pravṛttaṃ. yathoktaṃ kāyabāla 1 5 ityādi. sthānādhikaraṇaṃ yathā- atrārthāḥ sūtritāḥ sūkṣmāḥ pratanyante hi sarvataḥ.30 53 iti . adhyāyo'pi yadadhikṛtya pravartate tat prakaraṇādhikaraṇam. yathā- athāto dinacaryādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ. iti prakaraṇaṃ yadadhikṛtya pravartate tat prakaraṇādhikaraṇam. yathā- daśamūlasirā hṛtsthāstāḥ sarvaṃ sarvato vapuḥ. ityādi yāvat ityavedhyavibhāgārthaṃ pratyaṅgaṃ varṇitāḥ sirāḥ. ityādi. evaṃ vākyamapi yadadhikṛtya pravartate tadvākyādhikaraṇaṃ vedyam ..

1.p1.2

2)yogo nāma yojanā uddeśanirdeśayoḥ sūtrabhāṣyayorvā. yathā - athato'ṅgavibhāgaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ . hṛ śā 3 ityuddiśyāṅgāni vibhajate- śiro'ntarādhirdvau bāhū sakthinī ca samāsataḥ. ṣaḍaṅgam ityādi . yuktirvā yogaḥ pratijñāheturdṛṣṭānta upanayo nigamanamiti pañcavidhaḥ. yathā- agniḥ śarīrasthitermūlamiti pratijñā . agnipakvāhāre sati tatsthiteriti hetuḥ . tatrāgnirheturāhārānnahyapakvādrasādayaḥ. hṛ śā 3 55 iti vacanāt. yathā śālyaṅkurasya bījamiti dṛṣṭāntaḥ. upanayo yathā- cikitsāśāstrasya prayojanatvasādhanāya bahudhā dṛṣṭāntopanayaṃ kṛtavāṃstantrakṛt kasyāsiddho'gnitoyādiḥ u 40 68 ityādayaḥ. tasmāt saprayoganameva cikitsāśāstraṃ pratyakṣaphalatvādityupanayaḥ. tasmādārambhaṇīyamiti pramāṇapadopadarśanamukhena nigamanam . yathoktaṃ catuṣpād daguṇasampanne samyagālocya yojite . mā kṛthā vyādhinirghātaṃ vicikitsāṃ cikitsite .. sādhyavyādhicikitsāyāṃ saṃśayānupapattyā pratipāditayā pramāṇaphalopasaṃharakaraṇam . 3-hetvartho nāma - yadanyaprastāvoktamanyatrāpi tathaivopapadyate . yathā- tatekaikaṃ ca śākhāyāṃ śataṃ tasminna vedhayet. sirāṃ jālandharāṃ nāma tisraścābhyantarāśritāḥ .. ityādi hṛ śā 3 20. tathā - avedhyāḥ saṅkīrṇā grathitā kṣudrāḥ ityādi . tadetebhyo viśeṣavacanebhyo'numīyate śeṣā vedhyā iti . anyathaitāni vacāṃsi nirarthakāni syuriti . 4-padārtho nāma - padenartho gamyate. yathā dravyamiti padaṃ tasyārtho bhūjalādiḥ. guṇa iti padaṃ tasyārtho gurvādiḥ.

1.p1.3

5) pradeśo nāma - yeṣāmarthānāmatibahutvāt sākalyenābhidhānasyāśakyatvāt stokamucyate. yathoktaṃ - iti dravaikadeśo'yaṃ yathāsthūlamudāhṛtaḥ.hṛ sū 5 84 iti . 6) uddeśo nāma - saṃṅkṣepābhidhānam. yathā - vāyuḥ pittaṃ kaphaśceti trayo doṣāḥ samāsataḥ. ityādi . 7) nirdeśo nāma - tasyaiva vistāroktiḥ. yathoktaṃ - tatra rūkṣo laghu śītaḥ kharaḥ sūkṣmaścalo'nilaḥ. iti 8) vākyaśeṣo nāma- yasmin sūtre lāghavikenārthādgamyamānamanuktapūraṇārthamadhyāhriyate. yathā- tatra khāt khāni dehe'smin bhavanti iti vākyaśeṣaḥ. āpyā jihvārasakledāḥ śā 3 4 ityuttaratra bhāvārtho taddhitaśravaṇāt. 9) prayojanaṃ nāma- yadarthaṃ śāstrādi pravartate. yathā - ātaṅkapaṅkamagnānāṃ hastālambo bhiṣagjitam . u 40 64 . anena prayojanena cikitsāśāstramadhyeyamityādi . 10) upadeśo nāma - āptavacanam. yathā - snehaklinnāḥ koṣṭhagā dhātugā vā strotolīnā ye ca śākhāsthisaṃsthāḥ. doṣāḥ svedaiste dravīkṛtya koṣṭhaṃ nītāḥ samyakśuddhirnirhriyante. itādi. 11) apadeśo nāma -yadācāryaḥ kiñcidarthaṃ pratijñāya hetumupadiśati. yathā- jīvitaṃ mriyamāṇānāṃ sarveṣāmevanaudhāt . iti pratijñāya hetumāha u 40 65 - na hyupāyamapekṣante sarve rogāḥ sarvarogāṇāmupāyāpekṣābhāvāt . 12) atideśo nāma - yat kiñcidevārthajātamuktārtha sādhanāya evamanyadapi pratyetavyamiti paribhāṣāyāṃ sthāpayati . yathoktaṃ karṇarogapratiṣedhe u 18 4- mahataḥ pañcamūlasya kāṣṭhāt kṣaumeṇa veṣṭitāt . tailasiktātpradīptāgrāt snehaḥ sadyo rujāpahaḥ.. yojyaścaivaṃ bhadrakāṣṭhātkuṣṭhāt kāṣṭhācca sāralāt . ityādi .