<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Theory and terminology](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa) › [Tantrayukti](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti) › 1.p16

# Tantrayukti 1.p16

Tantrayukti 1.p16

- **Language:** Sanskrit

### [1.p16](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p16)

5 viruddhaṃ nāma - yad dṛṣṭāntasiddhantasamayairviruddham. yathā kaścidvedennityaḥ puruṣo'kṛtakatvāditi hetuḥ ghaṭa iti dṛṣṭāntaviruddham. tathā -madhurāmlalavaṇāḥ kaphaṃ śamayanti. kaṭutiktakaṣāyāḥ vātaṃ jayanti iti vaidyakasiddhāntviruddhametat. samayaviruddhaṃ nāma - yathā - yaḥ samayaḥ pūrvācāryaistatvadarśibhiḥ kṛtastaṃ vyutkramyāgacchati. yathā - na loṣṭaṃ vimṛdnīyāt na tṛṇaṃ chindyāt iti. etat tatvadarśibhiruktatvālloṣṭamardanādi na kriyate. na tu heturatrāsti.  
6 ativistṛtaṃ nāma - yathā - madhurādiskandhaṃ bruvan yāvanti madhurāṇi jagati santi madhuraprāyāṇi madhuraprabhavāṇi tānyeśeṣāṇi yadyabhidadhāti tadā'tivistṛtatvaṃ syāt.  
7 atisaṃkṣiptaṃ nāma - yathā- yogaśatakaprāyam. yathā vā- hetuliṅgauṣadhoddeśa eva kriyate na tu tadavabodhakavākyānāmiti śeṣaḥ.  
8 aprayojanaṃ nāma- yathā- ityācāraḥ samāsena ityetāvadyadi vadet na tu brūyāt yaṃ prāpnoti samācaran. āyurārogyamaiśvaryam ityādi tadā kaścidanutiṣṭhediti.  
9 bhinnakramaṃ nāma- pūrvaṃ yenānukrameṇoktaṃ na tenaiva nirdiśyate prayojanāntarāsambhave'pi. yathā- vātapittakaphānuddiśya tatra rūkṣo laghuḥ ityādau vātaguṇanirdeśamakṛtvaiva pittasya vidadhita. evaṃ kramo bhinno bhavet.  
10 saṃdigdhaṃ nāma - yathā - kimakālamṛtyurasti uta nāsti ityubhayatra hetvābhāsaparigrahāt saṃśayaḥ.  
11 punaruktaṃ nāma- yo'rtha ukto'pi punarucyate.  
12 niḥpramāṇaṃ nāma yathā- pākyaṃ śītakaṣāyaṃ vā mustaparpaṭakam iti.

- [Previous: 1.p15](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p15)
- [Next: 1.p17](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p17)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p16](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p16) · Pramāṇa
