<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Theory and terminology](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa) › [Tantrayukti](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti) › 1.p4

# Tantrayukti 1.p4

Tantrayukti 1.p4

- **Language:** Sanskrit

### [1.p4](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p4)

29) samuccayo nāma yathā peyāṃ vilepīmakṛtaṃ kṛtaṃ ca yūṣaṃ rasaṃ ca samuccinoti tathā - trīnubhaya tathaikam . krameṇa seveta naro'nnakālān pradhānamadhyāvaraśuddhiśuddhaḥ.. iti.  
30) nidarśanaṃ nāma- yannidarśayitavyaṃ sūkṣmamapyarthaṃ svadharmasādṛśayāt . spaṣṭīkarotyādarśa iva mukhavidhum . yathoktaṃ- yathā kusumbhādiyutāttoyādrāgaṃ haretpaṭaḥ. tathā dravīkṛtāt dehād bastirnirharate malān .. ityādi .  
31) nirvacanaṃ nāma - nirṇayārthaṃ vacanaṃ niruktam. yathoktaṃ viṣavidhāne mathyamāne jalanidhāvamṛtārthaṃ surāsuraiḥ.. iti . yāvat viṣasya nirvacanaṃ jagadviṣamiti .  
32) niyogo nāma- yo yasyānuṣṭheyaḥ. yathā - uṣṇodakopacārī syāt ityādi .  
33) vikalpo nāma - vividhaṃ kalpanam idaṃ kāryamidaṃ vā kāryam. yathoktaṃ pūrvarūpadarśane jvarādau vā hitaṃ laghvaśanamapatarpaṇam vā .  
34) pratyutsāro nāma - yatropapattiṃ darśayantaḥ parasparamatāni nivārayanti . tadyathā - asthnāṃ śatāni ṣaṣṭhiśca trīṇi dantanakhaiḥ saha. dhanvantaristu trīṇyāha sandhīnāṃ ca śatadvayam..daśottaraṃ sahasre dve nijagādātrinandanaḥ. iti pūrvamatāt ṣaṣṭhiṃ pratyutsārayati. dhanvantarerapi mataṃ daśottaraṃ sandhiśatadvayamiti punarvasuḥ pratyutsārayati ṛ codyasya samādhanam. tadyathā- dṛśyante bhagavān kecidātmavanto'pi rogiṇaḥ. yāvat hitāhitāvibhāgasya phalaṃ tasmādaniścitam. iti kṛte codye- na cikitsā'cikitsā ca tulyā bhaviturmahati iti pariharaḥ..  
35) udvāro nāma śāstrārambhapratyākhyānādi codyasya samādhānam. tadyathā -dṛśyante bhagavan kecidātmavanto'pi rogiṇaḥ. yāvat hitāhitavibhāgasya phalaṃ tasmādaniścitam . iti kṛte codye- na cikitsā'cikitsā ca tulyā bhavitumarhati iti parihāraḥ .  
36- sambhavo nāma- upapattiryasminnupapadyate anupadiṣṭe. yathā - duṣṭaraktāpagamanāt sadyo rāgarujāṃ śamaḥ.ityuktam.pracchānālabujalaukāśṛṅgasirāvyadhairyathasambhavaṃ raktamapanīyate. yathoktaṃ- pracchānenaikadeśasthaṃ grathitaṃ jalajanmabhiḥ. harecchṛṅgādibhiḥ suptamasṛgvyāpi sirāvyadhaiḥ. iti evamanyatrāpi sambhavārtho yojyaḥ.

- [Previous: 1.p3](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p3)
- [Next: 1.p5](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p5)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1)

## Linked texts (2)

- [Carakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka.2.1.36) — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit
- [Aṣṭāṅgasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.astangasamgraha.27.22) — Vāgbhaṭa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p4](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p4) · Pramāṇa
