<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p8 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Theory and terminology](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa) › [Tantrayukti](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti) › 1.p8

# Tantrayukti 1.p8

Tantrayukti 1.p8

- **Language:** Sanskrit

### [1.p8](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p8)

1 tatra ādilopo nāma -yathā bṛṃhaṇaḥ prīṇano vṛṣyaścakṣaṣyo vraṇaharā rasaḥ. ityatra māṃsaśabdalopena. tathā ca- dhāraṇodīraṇaniśā ityādau dhāraṇaṃ vegadhāraṇam udīraṇaṃ vegodīraṇamiti.  
2 madhyalopo nāma -yathā dravadravyavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ. ityatra dravadravyasvarūpavijñānīyo dravadravyavijñānīya ityuktaḥ anantaraṃ anna svarūpavijñānīyaḥ ityatra svarūpaśabdaśravaṇāt.  
3 antalopo nāma - yathā - kaphaṃ punaḥ gauryaḥ snigdhāḥ śirāḥ śītāḥ vahante ityatrāsraśabdasya lopo draṣṭavyaḥ pūrvatrāsraśabdasya prakṛtatvāt. yathoktaṃ- tatra śyāvāruṇāḥ sūkṣmāḥ pūrṇariktāḥ kṣaṇāt sirāḥ.praspandinyaśca vātāsram iti. evamihāpi kaphāsra vahanta ityanumeyam tulyajātīyatvāt.  
4 ubhayapadalopo nāma - yathā- adau ṣaḍrasamapyannaṃ madhurībhūtamīrayet. iti vacane madhye vidāhādamlatāṃ tataḥ.. pittamāmāśayātkuryāccyavamānaṃ cyutaṃ punaḥ. ante agninā śoṣitaṃ pakvaṃ piḍitaṃ kaṭu mārutam.. iti. ādiśabdaśravaṇāt madhyāntaśabdāvatra luptanirdiṣṭo draṣṭavyau.  
5 -ādimadhyāntalopo nāma - yathā annāṃ kāle'bhyavṛtaṃ ādau koṣṭhaṃ prāṇānilāhṛtam. madhye ante ca dravyaiḥ ityādi.  
6 varṇopajananaṃ nāma - yatrānukto granthe varṇa ācāryeṇa paścād vyākhyānakāla upajanyārtho'bhidhīyate. yathā -tatra khātkhāni dehe'smin śrotraṃ śabdo viviktatā. tathā- vātātsparśatvagucchvāsā vahnerdṛgrūpaktayaḥ. bhavanti iti varṇatrayamupajanya vyākhyā karaṇīyā. āpyā jihvārasakledā ghrāṇagandhāsthi pārthivam. iti dvayorbhūtayorbhāvārthe taddhitapratyayaśravaṇāt. vākyaśeṣo'pyayamevaṃ prāya eva.  
7 ṛṣikliṣṭaṃ nāma - yadṛṣī ṛṣiputro vā'samāhitacittatayā'śaktyā vā kiñcitpadajātamajātaṃbhraṣṭamuccāritavān tathaiva talloke prayujyate. yathā -roma loma ityādi.  
8 tantraśīlaṃ nāma- yā tantrakāraṇaṃ prakṛtiḥ svabhāva ityarthaḥ. yathā- kiñcicchiṣyānugrahārthaṃ vistīrṇaṃ saṅkṣipanti yathā -asthnāṃ śatāni ṣaṣṭiśca trīṇi dantanakhaiḥ saha. iti na nānyaṅgulihastapādamaṇibandhādi vibhāgena vistāritāni. kiñcidvistārayanti yathā - tatraivāṅgavibhāgena vistāritāḥ ityavedhyavibhāgārthaṃ pratyaṅgaṃ varṇitāḥ sirāḥ. iti vacanāditi.

- [Previous: 1.p7](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p7)
- [Next: 1.p9](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p9)
- [Up: 1](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p8](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.1.p8) · Pramāṇa
