<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Theory and terminology](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa) › [Tantrayukti](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti) › 2.44\_1.4

# Tantrayukti 2.44\_1.4

Tantrayukti 2.44\_1.4

- **Language:** Sanskrit

### [2.44\_1.4](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.4)

vidhānaṃ nāma sūtrakāraśca vidhāya varṇayati; yathā- ‘malāyanāni bādhyante duṣṭairmātrādhikairmalaiḥ’ityatra duṣṭiśabdena malānāṃ hīnatvamadhikatvamācāryagṛhītamācāryo varṇayati- ‘malavṛddhiṃ gurutayā lāghavānmalasaṅkṣayam. malāyanānāṃ budhyeta saṅgotsargādatīva ca’(sū.a.7) iti; kecittu prakaraṇānupūrvyā'rthābhidhānaṃ vidhānamāhuḥ, yathā- rasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukrāṇāmutpādakramānurodhenābhidhānam. anumataṃ nāma ekīyamatasyānivāraṇenānumananaṃ; yathā- ‘garbhaśalyasya jarāyuḥprapātanaṃ karma saṃśamanamityeke’(śā.a.8) ityādyekīyamataṃ pratipādyāpratiṣedhādanumanyate. vyākhyānaṃ nāma yat sarvabuddhyaviṣayaṃ vyākriyate, yathā- ‘prathame māsi sammūrchitaḥ sarvadhātukaluṣīkṛtaḥ kheṭabhūto bhavatyavyaktavigrahaḥ’(śā.a.4) ityādinā'smadādyaviditārthavyākaraṇam. saṃśayo nāma viśeṣākāṅkṣānirdhāritobhayaviṣayajñānaṃ, yathā- ‘mātaraṃ pitaraṃ caike manyante janmakāraṇam. svabhāvaṃ paranirmāṇaṃ yadṛcchāṃ cāpare janāḥ..’(sū.a.11) ityādinoktaḥ saṃśayaḥ. atītāvekṣaṇaṃ nāma yadatītamevocyate; yathā- ‘sā kuṭī tacca śayanaṃ jvaraṃ saṃśamayatyapi’(ci.a.3) ityatra svedādhyāyavihitakuṭyādikamatītamavekṣate anāgatāvekṣaṇaṃ nāma yadanāgataṃ vidhiṃ pramāṇikṛtyārthasādhanaṃ; yathā- ‘athavā tiktasarpiṣaḥ’ityādyanāgatāvekṣaṇenocyate. svasaṃjñā nāma yā tantrakārairvyavahārārthaṃ saṃjñākriyate; yathā- jentākaholākādikā svasaṃjñā . ūhyaṃ nāma yadanibaddhaṃ granthe prajñayā tarkyatvenopadiśyate; yathā- ‘parisaṅkhyātamapi yadyad dravyamayaugikaṃ manyeta tattadapakarṣayet’(vi.a.8) iti.

- [Previous: 2.44\_1.3](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.3)
- [Next: 2.44\_1.5](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.5)
- [Up: 2.44\_1](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1)

## Linked texts (1)

- [Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing)](https://indike.org/pramana/in.med.samhita.caraka!cakrapani*jadavji.8.12.23.1.4) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.4](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.tantrayukti.2.44_1.4) · Pramāṇa
