<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.41 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Theory and terminology](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa) › [Vagbhatamandana](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana) › 2.41

# Vagbhatamandana 2.41

Vāgbhaṭamaṇḍana 2.41

- **Language:** Sanskrit

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.41)

) asyārthaḥ- yo rāgādi doṣān jaghānatasmai apūrvaṃ  
vaidyāya namostviti | ādi śabdāt dveṣādayaḥ | rāgādīnāṃ durnniścitastvadarśanāya satatetyādīni viśeṣāṇāni | tena durjayānapi  
vyādhīn jaghāneti namaskriyamāṇasya devasyādbhutaśaktitā nirūpitā  
bhavati | sa ca devaḥ sugata eva sugatatvāt | saugatatvaṃ ca bheṣajaprastāve  
sugatamantra lekhanāt spaṣṭameva vāgbhaṭasya | tathāthā- “oṃ namo bhagavate  
bhaiṣajya gurave vaiḍūryaprabharājāya | tathāgatāyārhate samyak sambuddhāya  
oṃ bhaiṣajye bhaiṣajye mahābhaiṣajye samudgate svāhā ||” (a. hṛ. sū.  
15|17-18) | tena saugatenasatā vāgbhaṭena sugata evātra namaskṛtyata  
iti tāvatsthitam | taccāsaṃgatam | vikalpānasahatvāt | tathā hinamaskāra śloke sambandhino'bhāvāt | kasyāyaṃ jaghāna rāgādīniti  
vācyam | kimātmana eva viśvasya vā | svamakānāṃ saugatānāṃ vā  
na tāvadādyaḥ, svagata rāgādihananāt pūrvakāle svasyaiva rāgādi rogāpātāt | kiṃ ca svasminprākvidyamānā rāgādayo yogabalonānenena  
vijitā ityucyamāne'pi yogarahita niḥśeṣa saṃsāraviśeṣiṇo sādhāraṇyena namaskriyamāṇasya sugatākhyasya devatāviśeṣasya na lābhaḥ  
tadviśeṣa vācaka sugatādipadasyābhāvāt | atha yat tacchabda sāmānyanirdeśādyo yoganihṛta rāgādi yo (ro) gaḥ tasmaiyogine namaskriyatetyucyate tadā apūrva vaidyāyetipadaṃ na ghaṭate | tatpadapratipādane namaskartuḥ  
sugato na lakṣyate | tenāpannoyaṃ tundilamaṃtranyāyaḥ | na dvitīyaḥ, sarvaprāṇiṣu rāgādīnāṃ pratyakṣeopalambhāt | nāpi tṛtīyaḥ, svabhaktānāmeva  
saugatānāṃ rāgādīn jaghānetyukte'pi adyāpādaghaṭe nāpareśāmiti (?)  
tataḥ svayameva dūṣito'pi | vivādātmani sugate saḥ rāgādirogayoga (?)  
ityāpadyate | tataśca devatāsvarūpamapahūtuvānenāropitaṃ svadarśanavyāsadarśana cūḍāmaṇitvam | tasmādasambaddha eva rāgādityādi vāgbhaṭa  
ślokaḥ iti vidyādharadūṣaṇa prapañcatātparyam  
(na) tadetadasundaram, pakṣatrayo'pi doṣābhāvāt | tathā hi-prathamapakṣaṃ svīkāre tāvat na kaścitsvalpopi doṣaḥ | na tvanantasarvajñabahirhitaḥ  
yatsugatasya svagatānāṃ rāgādiyogāṇāṃ pratīkāre tatpratīkārāt pūrva  
rāgādiroga yogitvaprasaṅga iti, tadasat | cikitsā hi nāma roganirharaṇam | tacca svastha rogidvaidhāt dvidhā, tatra svasthe rogā'nutpādanāparaparyāyaṃ rogāprādurbhāvaparipālanam | na tu rogopadhvaṃsaḥ  
prasakterabhāvāt | ata eva svasthavṛttānupakramaṇīyādi prakaraṇabhedaḥ  
prācāmācāryāṇāṃ | tathā ca svasthavṛttādhyāye suśrutaḥ- “samadoṣaḥ samāgniśca samadhātumalikriyaḥ | prasannātmendriya manāḥ svastha ityabhidhīyate || ( su. sū. 15

- [Previous: 2.1](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.1)
- [Next: 2.3](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.3)
- [Up: 2](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2)

## Linked texts (1)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.5.14) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.41](https://indike.org/pramana/in.med.paribhasa.vagbhatamandana.2.41) · Pramāṇa
