Pramāṇa · Search · About · API

Ashvayurveda 11

Aśvāyurveda 11

Language
Sanskrit

Contents

11.1

uttamā madhyamā nīcāḥ kanīyāṃsastathāpare
caturdhā vājino bhūmau jāyante deśasaṃśrayāt

11.2

tājikā khuraśāṇāśca uttarāścottamā1 hayāḥ
gojikāṇāśca kekāṇāḥ prauḍhāhārāśca2 madhyamāḥ

11.3

bhāṇḍajā uttamāśāśca rājaśūlāśca madhyamāḥ
gohvarāḥ śāvarāścaiva3 sindhupārāḥ kanīyasaḥ

11.4

anyadeśodbhavā ye ca nīca nīcāśca te smṛtāḥ
vājino jalajāḥ kecidvahnrijātāstathā pare

11.5

samīraprabhavāścānye ulūka mṛgajāstathā
jalodbhavā dvijātīyāḥ kṣatriyā vahnisambhavāḥ

11.6

samīraprabhavā1 vaiśyā eṇolūkāśca śūdrajāḥ
vivekī saghṛṇo viprastejasvī kṣatriyo balī

11.7

duṣṭabhāvastathā vaiśyaḥ śūdro niḥsatvakātaraḥ2
brāhmaṇaḥ sāmavāhī ca bhedavāhī ca kṣatriyaḥ

11.8

upādānena vaiśyaḥ syācchūdro daṇḍena tāḍitaḥ
puṣpagandhaḥ3 sadā vipraḥ kṣatriyo gurugandhakaḥ

11.6-2

ghṛtagandhaḥ sadā vaiśyo mīnāmodī ca śūdrakaḥ4
viprārhā vājinaḥ sarve kṣatriyo5 bhūpateḥ sadā

11.10

dvau vaiśyasyātha śūdrasya śūdraeva6 sukhāvahaḥ
kecidicchanti bhūpānāṃ sarve'śvā vāhanocitāḥ

11.11

tadarthaṃ bhūtale yasmācchāālihotreṇa nirmitāḥ
brāhmaṇāḥ kṣemakṛtyeṣu siddhiṃ gacchanti vājinaḥ

11.12

kṣatriyā yuddhakāryeṣu vaiśyā vittārjane1 sadā
śūdrāścānyeṣu kṛtyeṣu jñātvaivaṃ vājinaḥ sadā

11.13

ārohetsarva kāryeṣu yadīcchecchāśvatīṃ śriyam
sadā śubhā bhavantyete vājino yasya bhūtale

11.14

sadaiva nidrāvaśagā nidrācchedasya saṃbhavaḥ
jāyate saṃgare prāpte karkarasya ca bhakṣaṇe

11.15

prabuddhāḥ kathayantyaśvā śubhaṃ vā yadivāśubham
svasvāmino nijaiścihnastadvijñeyaṃvicakṣaṇaiḥ

11.16

yaḥ sannaddho hayo rāvamūrdhvamūrdhvaṃ karoti ca
khurāgreṇa likhan bhūmiṃ sa śaṃsati raṇe jayam

11.17

yaḥ karotyasakṛnmūtraṃ1 purīṣañcāśrumokṣaṇam
sa śaṃsati parābhūtiṃ yaścaivaṃ2 vartate hayaḥ

11.18

nirāmiṣaṃ niśīthe yo jāgarti nṛpaterhayaḥ
sa śaṃsati drutantasya sthirasyāpi3 prayāṇakam

11.19

yadā vyādhiṃ vinā vājī grāsantyati durmanāḥ
aśrupātañca kurute tadā bharturaśobhanam

11.20

pulakāṃkitapucchā ye jāyante bhūpaterhayāḥ
nirīkṣantaḥ4 prabhornāśaṃ te vadanti niśāgame

11.21

śaraṭaṃ rakṣayedyatnāt praviśantaṃ hayālaye
yadicchecchāśvatīṃ vṛddhiṃ teṣāñcaiva tathātmanaḥ

11.22

sphuliṃgā yasya dṛśyante pucchadeśe ca vanhijā
paracakrāgamāśaṃsī vijñeyo hayapaṇḍitaiḥ

11.23

aśvaśālāṃ samāsādya yadāntarmadhumakṣikāḥ1
madhujālaṃ prakurvvanti2 tadāśvān ghnanti kṛtsnaśaḥ

11.24

tasmātsarvaprayatnena vājiśālāṃ prarakṣayet
upāyebhyaśca3 sarvebhyo ya icchedbhūtibhātmanaḥ

11.25

brāhmaṇānvācayetsvasti nityaṃ vedavicakṣaṇān4
tilahomastathā kāryo japañca5 śatarudriyaḥ

11.26

mandurānte sadādhāryo raktavaktro mahākapiḥ
sarvapāpa vināśāya vājināñca vivṛddhaye

11.27

śaraghāṃ rakṣayed yatnāt praviśantīṃ hayālaye
yadīcchecchāśvatīmṛddhiṃ teṣāncaiva tathātmanaḥ

11.27.p1

iti śyonakulakṛte'śvacikitsite jātyadhikāre dvitīyo'dhyāyaḥ

Linked texts (3)