Ashvayurveda 12
Aśvāyurveda 12
- Language
- Sanskrit
12.1
varṇāḥ sapta bhavantīha sarveṣāṃ vājināṃ dhruvam
tānahaṃ kīrtayiṣyāmi bhedairjātānanekadhā
12.2
sito raktastathā pītaḥ sāraṃgaḥ piṃga eva ca
nīlo kṛṣṇo'tha sarveṣāṃ śvetaḥ śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ
12.3
paṭṭārho bhūpatervājī sarvaśvetaḥ praśasyate
tadabhāve yathā proktastathā śreṣṭhāḥ krameṇa ca
12.4
śvetaḥ prāleyasaṃkāśo raktaḥ kuṃkumasaṃnnibhaḥ
haridrāsadṛśaḥ pītaḥ sāraṃgaḥ karburaḥ smṛtaḥ
12.5
piṃga kapilakākāro nīlo dūrvāgrasannibhaḥ
kṛṣṇo jambūphalākāraḥ śāstrajñaiḥ samudāhṛtaḥ
12.6
pītābhaḥ śvetapādo yastathā syātsitalocanaḥ
cakravākaḥ sa vijñeyo rājārho vājisattamaḥ
12.7
sarvaśveto hayo yastu bhavenmecakakarṇakaḥ 1
sa vājī vājimedhārhaḥ śyāmakarṇaḥ prakīrtitaḥ
12.8
mukhe candrakasrvīto 2 jambūphalasamākṛtiḥ
śvetapādaḥ sa vijñeyo mallikākhyaḥ sa pūjitaḥ
12.6-2
catvāropyasitāḥ pādāḥ sarvaśvetasya vājinaḥ
bhavanti yasya sa tyājyo yamadūtaḥ sudūrataḥ
12.10
yasya pādāḥ sitāḥ sarve pucchaṃ vakṣo mukhaṃ tathā
mūrdhajāśca sitā yasya taṃ vidyādaṣṭamaṃgalam
12.11
bhasmābhaṃ vājinaṃ jahyāt sudūreṇa narādhipaḥ
yadi vāṃrcchāta' kalyāṇaṃ vāñchecca śrīsamudbhavam
12.12
yasya' romavibhedena jāyante roma vindavaḥ
puṣpākhyaḥ sa parityājyaḥ sarvavājībhayāvahaḥ
12.13
yasya pādāḥ sitāḥ sarve tathā vaktrañca madhyataḥ
kalyāṇapañcakaḥ proktaḥ sarvakalyāṇakṛcca1 saḥ
12.14
vimiśravarṇakāḥ sarve praśastā vājinaḥ smṛtāḥ
kṛṣṇanīlasya miśratvamekaṃ muktvā sudūrataḥ
12.15
yasyotkṛṣṭataro varṇo vṛddhiṃ yāti śanaiḥ śanaiḥ
nāśayaṃti2 tathā nīcān sa karoti bahūn hayān
12.16
yasyādhamena varṇena chādyate3 ca pradhānajaḥ
vivṛddhiṃ gacchatā so'tha karoti hayasaṃkṣayam
Linked texts (3)
- Aśvavaidyaka — Jayadatta Sūri, Sanskrit
- Nītikalpataru — Kṣemendra, Sanskrit
- Śārṅgadharapaddhati — Śārṅgadhara, Sanskrit