Ashvayurveda 16
Aśvāyurveda 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.13 — 1 part
16.1
ghoḍākā vega (pāin)
guṇānāmiha sarveṣāṃ guṇo vegamayo'dhikaḥ
aśvānāṃ śasyate tajjñairaśvajñānavicakṣaṇaiḥ
16.2
saṃvāhana vidhānena prakāśe yāntyasaṃśayam
tasmāt sarvaprayatnena vego jñeyaśca vājinām
16.3
avāhitā vinaśyanti vinaśyantyativāhitāḥ
aśvānāṃ vāhanaṃ pathyaṃ sānurāgañca mokṣaṇam
16.4
adhamā madhyamāste syurmadhyamāśca tathottamāḥ
uttamāścottamā bhūyo vāhyamānāsturaṃgamāḥ
16.5
rūḍhamaśvavidāṃ śreṣṭhaṃ rūḍhe sarvaṃ pratiṣṭhitam
rūḍhena tu vihīnasya lakṣaṇaṃ cāpyalakṣaṇam
16.6
rūpāvartagaticchāyā satvavarṇavayobalam
javahīnasya vāhasya sarvameva nirarthakam
16.7
gaterdhanyataro varṇo varṇāddhyanyataraḥ svaraḥ
svarāddhyanyataraṃ satvaṃ sarvaṃ satve pratiṣṭhitam
16.8
laghutvaṃ mātṛdoṣeṇa pitṛdoṣeṇa jāḍyatā
daurbalyaṃ svāmidoṣeṇa svadoṣo nāsti vājinām
16.6-2
javo hi sapteḥ prathamaṃ vibhūṣaṇam
trapāṃganāyāḥ kṛṣatā tapasvinaḥ
dvijasya vedo'tha munerapi kṣamā
parākramaḥ śastrabalopajīvinaḥ
16.10
ākarṣanniva gāṃ vamanniva khuraiḥ paścādarddhamudyanniva
svīkurvanniva khaṃ pivanniva diśo vāyuṃ samaśnanniva
sāṃgāraprakarān spṛśanniva mahīṃ chāyāmamarṣanniva
cañcaccāmaravījyamānavadanaḥ śrīmān hayo dhāvati
16.11
alakṣitagatāgatai mṛgadṛśāṃ kaṭākṣairiva
kṣaṇānunayaśītalaiḥ praṇayakelikopairiva
suvṛttamasṛṇottarairmṛgadaśāmurojairiva
tvadīyaṃturagairalaṃ dharaṇicakramākramyate
16.12
yeṣāṃ dīpaśikhopamāni nayanāntyuddhrānti ca śyenavad
grīvākrauñcanibhā vibhāti ca samā pādāḥ samaṃgopamāḥ
vego vāyurivātha vānarasamaṃ syādvāraṇaprekṣitam
śaṃkhakrauñcamṛgendradundubhighanavyāghrebhatulyasvanaḥ
16.13
vaktre ye hariṇādhipapratinibhā vyāghropamā vāhubhiḥ
āvartaiścaśubhaiḥ pradhānakulajāḥ susnigdhavarṇaprabhāḥ
uṣṭrākṣāḥ priyadarśanāśca subhagāḥ śvāsaiḥ sugandhāśca ye
dhanyāstai jayarājyavittasukhadā saṃvāhakā bhūpateḥ
16.13.p1
iti śrīnakulakṛte'śvacikitsite vegavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Aśvavaidyaka — Jayadatta Sūri, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit