Ashvayurveda 2
Aśvāyurveda 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.31 — 1 part
2.2
ye śālihotra suśruta gargestu maharṣibhiḥ purā gaditāḥ
sve sve turaṅgaśāstre doṣāḥ śāntyai vikārāṇām
2.3
teṣāṃmadhyādrājan sārataraṃ hayahitārthamuddhṛtya
racitastavayaṃ samāsena saṃgrahaḥ siddhayogānām
2.4
dharmārthakāmasiddhiryathā turaṃgairbhavati tathā pūrvvam
kathitaiva mahāmatibhiḥ stathāpi vakṣye samuddeśān
2.5
aśvairhastagatā pṛthvī aśvaiśca vipulaṃ yaśaḥ
vijayaśca bhavatyaśvairaśvā harmyavibhūṣaṇam
2.6
tasya rājye yaśolakṣmī dharmakāmārthasaṃpadaḥ
vājino yatra tiṣṭhanti sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ
2.7
ekāhamapi yasyāśvā nivasanti gṛhājire
viṣṇorvakṣasthalaṃ muktvā lakṣmīstasya gṛhājire
2.8
nivasatyaśvasaṅghātaissaṃpūrṇā yasya vāhinī
tasya sāgaraparyantā haste tiṣṭhati medinī
2.6-2
ta hastā¹ śatrulakṣmīṇāṃ haṭhādākarṣaṇakṣamāḥ
yairvājinaḥ² susaṃcāraiḥ savyāsavyaiḥ suśikṣitāḥ
te vipakṣakṣayaṃ kṛtvā prāpnuyuḥ śriyamuttamāṃ
2.10
ko'nyasturaṅgamaṃ hitvā praviśya³ ripuvāhinīm
śyenavat⁴ punarabhyeti kṛtvā para parābhavam
2.11
raṇe śastravibhinnāṃgā natrāṇānbhṛśavihvalān
svāmino vājinaṃ muktvā ko nirvāhayituṃ kṣamaḥ
2.12
( ⁵pavitraṃ paramaṃ sthānaṃ māṃgalyamapi cottamam
dūrādhvānaṃ gamayatāṃ tathā sandhānakarmaṇi
aśvebhyaḥ paramaṃ nāsti rājñāṃ vijayasādhanam )
yasyaikopi supuṣṭo'śvo baddhastiṣṭhati veśmani
tasyāpi vigatotsāhā bhītā stiṣṭhanti śatravaḥ
2.13
dūra deśāntarastho'pi ripustiṣṭhati śaṃkitaḥ
turaṃgo yasya rājendro 1 vicaranti mahītale
2.14
sukalpitopi sāroho2 gajo na ripuvāhinīm
tiṣṭhantīṃ vā skhalantīṃ vā praviśanti yathā hayāḥ
2.15
āśu kāryāṇi bhūpānāṃ yathā'śvāḥ pṛthivītale
kurvantīha tathā śīghraṃ 5 na gajā na padātayaḥ
2.16
padāti gajamukhyaiśca śataśo'tha sahasraśaḥ
vārito'pivrajatyaśvo yatheṣṭaṃ pakṣirāḍiva
2.17
raṇāhato'pi turago deśakāla vyapekṣayā
punaḥ pratinivṛtyāśu hanti śatrucamūraṇe
2.18
kṣaṇādekatvamāyānti kṣaṇādyānti sahasradhā
kṣaṇānmukhyaṃ ripuṃ vīkṣya nayanti yamasādanam
2.19
praveśenāpi yudhyanti tatra nirdhūnanaṃ tathā
ye vrajanti ripuvyūhaṃ dhārayanti turaṃgamān
2.20
śikṣitopi1 yathā tiṣṭhedvinā yavasakhādanaiḥ
tadāpyarri vijayate yadindreṇāpi rakṣitam
2.21
śatroḥ sahāyamāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrādapiplutam
gatvā ghnanti hayārohāḥ punaścāyānti tatkṣaṇāt
2.22
khādanaṃ yavasaṃ toyaṃ kāryaṃ śatrucamūkṣayaḥ
ayudhyamānā stiṣṭheyuḥ khañjatvādikamāpnuyuḥ2
2.23
jita1 śītātapālasyā jitatrāsāḥ sabhāsanāḥ
yudhyamānā hayārohā devānāmapi durjayāḥ
2.24
yudhyante hi ca mātaṃgā bhinnā nāgendrasannibhāḥ
durjjayā durnivārāste pārśvaṃrakṣai sturaṅgamaiḥ
2.25
aśvairhīnā na jīyante jayanti sa turaṃgamāḥ
tasmātturaṃgamā nityaṃ gajānāṃ parirakṣakāḥ
2.26
ye2 cāśvārūḍhā bhūpatayo mattamahāgaja ratha nikara varabhaṭajanitarūdhirajalanadītaraṃgasaṃkulamamitrajaladhimāmathya draviṇa lakṣmīmāhṛtya
nija bhujavaśamānīya veśyāmiva praṇayijanopabhogyāṃkurvanti, niṣkaṇṭakāvanitala rājyālābhādavāptadharmārthakāmā indutuhinasphaṭikamaṇimuktāphalaśaṅkhadhavalena yaśasātribhuvanamāpūrayanti
2.27
ye 1 cāśvāḥ dhṛtadhanuprāsāsatomarairārohairadhiṣṭhitāste
pravarasamīrāivaprabhūtadānādrīkṛtagaṇḍamaṇḍalalagnamadhupadhvanimukharita
mahāgajacayasaṃghaṭitasukaṭanikaṭa kaṇṭhakāghanagrathita vikaṭāṭopanivaddhasannāhasubhaṭasamūhakṛtamanavaratamuktavimalabāṇadhārāsahasrācchāditadinakaraṃ prasāritamahāndhakārāpūrṇadiṅmukhābhogaṃ sphurannistriṃśasaudāminīlatāprabhāpradyotitamatigarjitaṃ,
mahārijaladavyūhamacirācchataśaḥ khaṇḍakhaṇḍīkṛtaṃ vighaṭitavihataṃdiśidiśi pātayanti
2.28
tasyānuraktārpita dṛṣṭivigrahā mahārilakṣmīrapivāsameti
hṛṣṭānanāyātyabhisārikā yathā turaṃgamā yasya narādhipasya
2.26-2
sarvāmbhonidhimekhalāṃ surasaridromāvalībhūṣitāṃ
uttuṃgādripayodharāṃ puravaraprākārahārojvalām
niḥśeṣapratipakṣadoṣarahitāṃ vidvajjanoccānanām
pṛthvīṃ svāṃ varakāminīmiva ciraṃ pātyaśva senāpatiḥ
2.30
cirotkaṇṭhāḥpariṣvaṃge dīrghamārgāntare sthitāḥ
prāpnuvanti sukhaṃ rājan priyāsaṃgamajaṃ hayaiḥ 1
2.31
ete cānye ca rājan prakaṭa guṇagaṇā santi martye hayānāṃ
svarge'pyevaṃ guṇaughāḥ surapatisahitā sūrya candrādayaśca
devā jānantyathaiṣāṃ pravara guṇavatāṃ roganāśasya hetuṃ
siddhaiḥ svalpaiḥ suyogai munimukhagaditai vyāhṛtaiṣācikitsā
2.31.p1
itiśrī durlabhasuta gaṇakṛte'śvāyurvede aśvapraśaṃsānāmaḥ prathamodhyāyaḥ ||1
Linked texts (1)
- Aśvacikitsita (Aśvaśāstra) of Nakula — Nakula, Sanskrit