<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.49 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Veterinary Medicine and Animal Lore](https://indike.org/pramana/in.med.pasu) › [Shivattvaratnakara](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara) › 74.49

# Shivattvaratnakara 74.49

Śivattvaratnākara 74.49

- **Language:** Sanskrit

### [74.49](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.49)

ṣaḍdravyamāśritāste ca yathāpūrvaṃ balāvahāḥ  
tatrādyā mārutaṃ ghnanti trayastiktādayaḥ kapham  
kaṣāyatiktamadhurāḥ pittamanye tu kurvate  
madhuro bṛṃhaṇasnigdhastvamlo hṛdyaśca locakaḥ  
tiktastu śoṣaṇaśśodhī kaṣāyastvadhiropaṇaḥ  
lavaṇaḥ pācanaḥ kledī kaṭuśśoṣyo'nalāpahaḥ  
ādau ṣaḍrasamapyannaṃ mādhurībhūtamīrayet  
phenabhūtaṃ kaphaṃ yātaṃ vidāhādamlatāṃ tataḥ  
pittamāmāśayātkuryāccyavamānaṃ cyutaṃ punaḥ  
agninā śoṣitaṃ pakvaṃ piṇḍitaṃ kaṭu mārutam  
bhaumāpyāgneyavāyavyāḥ pañcoṣmāṇassanābhasāḥ  
pañcāhāraguṇān svān svān pārthivādīn pacantyanu  
cayaprakopapraśamā vāyugrīṣmādiṣu triṣu  
varṣādiṣu tu pittasya śleṣmaṇaśśiśirādiṣu  
rogākrāntaśarīrasya sthānānyaṣṭau parīkṣayet  
rogaparīkṣā.  
nāḍīmūtramalaṃ jihvā śabdasparśaśarīradṛk  
doṣe kope ghane cālpe pūrvaṃ nāḍīṃ parīkṣayet  
tavyatkūrmo dehināṃ nābhideśe vāme pucchaṃ tasya vaktraṃ tu yāmye  
ūrdhve bhāgau hastapādau ca vāmau tasyaivādhassaṃsthitau dakṣiṇau ca  
vaktre nāḍīdvayaṃ tasya pucche nāḍīdvayaṃ tathā  
pañca pañca kare pāde vāmadakṣiṇabhāgayoḥ  
nābheradhaḥ prasṛtayordaśa yāntyadhastā  
dūrdhvaṃ tathā prasṛtayordaśa tadvadeva .  
dve dve śire pravitate prasṛte ca tiryak  
yuktāścaturbhiriti viṃśatiratra kāye  
dvisaptatisahasrāṇi nāḍyo mukhyāstu ṣoḍaśa  
tāsāṃ sthānāni vakṣyāmi bāhvorhastinicittinī  
kuhuḥ kuce dakṣiṇe ca pūṣā vāmakuce tathā  
alambusā ca hṛdaye nasīḍā piṅgalā mate  
suṣumnā ca bhruvormadhye gajajihvā gale tathā  
guhyanābhipradeśe ca netrayossūkṣmarandhrake  
pādāṃguṣṭhe rudranāḍī brahmanāḍī ca guhyake  
ūrdhvanāḍī kapole ca gāndhārī brahmarandhrake  
puṃsāṃ ca dakṣiṇe haste vāmahaste ca yoṣitām  
karāgre maṇibandhe ca sphurannāḍīṃ parīkṣayet

- [Previous: 74.48](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.48)
- [Next: 74.66](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.66)
- [Up: 74](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74)

## Linked texts (3)

- [Bhāvaprakāśa (another edition)](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa*alt.1.6.171) — Sanskrit
- [Śivatattvaratnākara](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.rajadharma.sivatattvaratnakara.74.49) — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- [Nāḍīdarpaṇa](https://indike.org/pramana/in.med.nadi.kartr.nadidarpana.1.47) — Dattarāma 1800, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.49](https://indike.org/pramana/in.med.pasu.sivattvaratnakara.74.49) · Pramāṇa
