<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Diet and regimen](https://indike.org/pramana/in.med.pathya) › [Bhojanakutuhala](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala) › 12.p22

# Bhojanakutuhala 12.p22

Bhojanakutūhala 12.p22

- **Language:** Sanskrit

### [12.p22](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p22)

jīrṇajvare kaphe kṣīṇe kṣīraṃ syādamṛtopamam | tadeva taruṇe pītaṃ viṣavaddhanti mānavam || pittaghnaṃ śṛtaśītalaṃ kaphakaraṃ gharmaṃ taduṣṇaṃ bhavecchītaṃ tanna na pācitaṃ tadarilaṃ viṣṭambhadoṣapradam | dhāroṣṇaṃ tvamṛtaṃ payaḥ śramaharaṃ nidrākaraṃ kāntidaṃ vṛṣyaṃ bṛṃhaṇamagnivardhanamatisvādu tridoṣāpaham || kṣīraṃ na bhuñjīta kadāpyataptaṃ bhuñjīta cenno lavaṇena sārdham | piṣṭena sandhānakaṣāyamudgakośātakīkandaphalādikaiśca || kṣīraṃ gavājākādermadhuraṃ kṣīraṃ navaprasūtānām | rūkṣaṃ ca pittadāhaṃ karoti raktāmayaṃ kurute || madhuraṃ tridoṣaśamanaṃ kṣīraṃ madhyaprasūtānām | lavaṇaṃ madhuraṃ kṣīraṃ vidāhajananaṃ ciraprasūtānām || guṇahīnaṃ niḥsāraṃ kṣīraṃ prathamaprasūtānām | madhyavayasāṃ rasāyanamuktamidaṃ durbalaṃ tu vṛddhānām || tāsāṃ māsatrayādūrdhvaṃ gurviṇīnāṃ tu yat payaḥ | tadā hi lavaṇaṃ kṣīraṃ madhuraṃ pittadoṣakṛt || kṣīraṃ kāsaśvāsakopāya sarvaṃ gurvāmaṃ syāt prāyaśo doṣadāyi | taccet kvāthyāvārtitaṃ pathyamuktaṃ nārīkṣīraṃ tvāmamevāmayaghnam || ke'pyāvikaṃ pathyatamaṃ śṛtoṣṇaṃ kṣīraṃ tvajānāṃ śṛtaśītamāhuḥ | dohānuśītaṃ mahiṣīpayaśca gavyaṃ tu dhāroṣṇamidaṃ praśastam || tāmre vātaharaṃ pātre sauvarṇe pittanāśanam | raupye śleṣmaparīhāraṃ kāṃsye raktaprasādanam || āyase tu śṛtaṃ kṣīraṃ krimipittakaphapraṇut | kāntasāramaye śreṣṭhaṃ tridoṣaghnaṃ rasāyanam

- [Previous: 12.p21](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p21)
- [Next: 12.p23](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p23)
- [Up: 12](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12)

## Linked texts (3)

- [Rājanighaṇṭu (Nighaṇṭurāja, Abhidhānacūḍāmaṇi)](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.rajanighantu.15.36) — Narahari Paṇḍita, Sanskrit
- [Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogaratnakara-mayurapada-bhiksu.505.9) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit
- [Annapānavidhi](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.annapanavidhi.8.8) — Suṣeṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p22](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.12.p22) · Pramāṇa
