<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p28 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Diet and regimen](https://indike.org/pramana/in.med.pathya) › [Bhojanakutuhala](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala) › 23.p28

# Bhojanakutuhala 23.p28

Bhojanakutūhala 23.p28

- **Language:** Sanskrit

### [23.p28](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p28)

kaścidvāyuṃ śamayati rasaḥ ko'pi pittaṃ karoti kaścicchleṣmaṃ (?) śamayatitarāṃ kopi pittaprakopī | kaścitpittapracayaśamanaḥ kopi tatkopakārī nityaṃ tasmātsakalarasabhug bhūpatiḥ syāccirāyuḥ || yasminnṛtau ye ca rasā baliṣṭhāḥ sevyāstu te tatra viśeṣato'pi | annaṃ viśeṣānna ca sarvadaiva bhojyaṃ nṛpeṇaikarasaṃ budhena || pibejjalaṃ śītataraṃ hi hṛdyaṃ hṛtkaṇṭhaśuddhirbhavati svarāṇām | ekaṃ vyañjanamāsādya tataḥ prakṣālayed bhṛśam | karaṃ ca punaranyacca bhuñjīta nṛpatiḥ sukham || evamannaṃ hi bhuñjānaḥ svādutvaṃ janayed bhṛśam | puṣṭiṃ ca mahatīṃ kuryād vicitravidhinā kṛtam || pānīyapātrāṇi suśītalāni suvarṇarūpyādivinirmitāni | sudhṛtavastrairapi veṣṭitāni vāme nidheyānyapi dakṣiṇe ca || etad gṛhadvayaṃ kāryaṃ vāmadakṣiṇapārśvayoḥ | cakoraśikhihaṃsādīn pakṣiṇo viniveśayet || śṛṅgāravīrasambaddhāḥ śṛṇuyād yaḥ kathāḥ śubhāḥ | tena harṣo bhavettasya bhuñjānasya mahīpateḥ || bhuñjāno na bahu brūyādetannānyacca kiñcana | jugupsitāṃ kathāṃ caiva na brūyācchṛṇuyācca tām || lehyabhakṣyādikaṃ sarvaṃ bhuktvā'nnaṃ tu yathāsukham | śeṣaṃ māṃsarasaṃ pītvā kṣīraṃ vā takrameva vā || tato rukṣakavoṣṇena jalena kṣālanaṃ tathā | gaṇḍūṣān śītalān kuryāccandanāgarukalpitān || gaṇḍūṣairbahubhiḥ suśobhitamukhaṃ śrīcandanenonmitairdhūpenātha sugandhinā ca vadanaṃ ghrāṇaṃ karau dhūpayet | mṛdnīyāttadanu prasannasurabhiḥ śrīcandanenaiva tau pāṇī vaktramapi prasannavilasatkarpūragarbhaṃ mudā || tataḥ prasannendriyacittavṛttirutkrāmayitvā ca śataṃ padāni | sukomale kalpitacārutalpe sukhaṃ viśed vāmakaṭirnareṃdraḥ || vidagdhābhissaha strībhistiṣṭhed goṣṭhīḥ samācaran | nidrāsātmyo'thavā nidrāṃ nṛpaḥ kuryādyathāvidhi || amlena kecidvihitā manuṣyā mādhuryayogena bhavanti cānye | tathāmlayoge madhureṇa tṛptāsteṣāṃ yatheṣṭaṃ pravadanti pathyam || śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayorasānām | yasyānupānaṃ vihitaṃ bhavedyattasmai pradeyaṃ saha mātrayā tat || vyādhiṃ ca kālaṃ ca vibhāvya vaidyairdeyāni bhojyāni ca tāni tāni | sarvānupānyānurasaṃ vadanti medhyaṃ yadambhaḥ śucibhājanastham || lokasya janmaprabhṛti prasātmyaṃ ye yānti tānsarvarasāṃśca sṛṣṭān | saṃkṣepa eṣo vihito'nupānepyanyaiśca saṃvistaritaṃ samastam || iti | viṣṇupurāṇe - bhuñjīta hyavasārāṇi na kadācinnareśvaraḥ | iti

- [Previous: 23.p27](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p27)
- [Next: 23.p29](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p29)
- [Up: 23](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23)

## Linked texts (2)

- [Bhāvasvabhāva](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.dravyaguna.bhavasvabhava.28.1) — Mādhavadeva, Sanskrit
- [Dravyaguṇasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.dravyaguna.dravyagunasamgraha.16.1) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p28](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.23.p28) · Pramāṇa
