<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Diet and regimen](https://indike.org/pramana/in.med.pathya) › [Pathyapathyavinishcaya (Vishvanatha)](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya) › 3.43.p1

# Pathyapathyavinishcaya (Vishvanatha) 3.43.p1

Pathyāpathyaviniścaya (Viśvanātha) 3.43.p1

- **Language:** Sanskrit

### [3.43.p1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43.p1)

iti pathyāpathyavinirṇayasya dvitīyaṃ pariśiṣṭaṃ samāptam  
tṛtīya pariśiṣṭa  
dinacaryā  
śarīra ke sambandha meṃ vicāra kare, ki maiṃ svastha evaṃ sukhī kaise raha sakatā hūm̐| usake bāda sāvadhānī  
se mala-mūtra kā tyāga kara, mala māgoṃ ko sāpha karake dho ḍāleṃ| pratidina kucha dera ṭahaleṃ  
dantadhāvana  
dātūna kā niṣedha- ajīrṇa rogī, jise ulaṭiyām̐ ho rahī hoṃ, śvāsa, kāsa, jvara, tṛṣṇā, mukha  
añjana prayoga  
bāda vaha vyakti nasya, gaṇḍūṣa, kavala, dhūmapāna kā prayoga karane ke bāda dhūmapāna kā sevana kare  
dhūmapāna  
dhūmapāna ke ayogya vyakti-śrānta, bhīta, duḥkhī, dattabasti, virikta, rāta meṃ jāgā huā,  
pipāsita, dāhapīr̤ita, tāluśoṣī, udararogī, śirorogī, timirarogī, vamanarogī, ādhmānapīr̤ita,  
piyā ho, jisane roṭī-bhāta khāyā ho, dahī machalī kā bhojana kiyā ho, bālaka, vṛddha, kṛśa ye dhūmapāna  
na kareṃ| viśeṣa-inheṃ bīr̤ī, sigareṭa, hukkā ādi bhī na pīne deṃ  
vātādi meṃ pathya  
kaphaṃ durjanavattīkṣṇaṃ vātaṃ snehamamitravat  
pittaṃ jāmātaramiva madhuraiḥ śītalairjayet  
tarpaṇa  
āścyotanavidhi  
netratarpaṇa  
puṭapāka prayoga  
puṭapākavidhi  
sirāvedha paricaya  
ho to usakā sabase adhika pramāṇa 1 prasṛta (8 to0) hai  
uṣṇodaka vidhi  
kā jala hī doṣapācana karākara rogī ko rogamukta kara detā hai  
uṣṇodaka ke guṇa- yadi ukta uṣṇodaka rāta meṃ sote samaya pilāyā jāya to kaphadoṣa,  
āmavāta, medodoṣa ko naṣṭa karatā hai tathā basti, mūtrāśaya ko śuddha karatā hai, jaṭharāgni ko pradīpta  
karatā hai, khām̐sī, śvāsa tathā jvara rogoṃ ko naṣṭa karatā hai  
maṇḍa nirmāṇa vidhi  
jisa dravya (cāvala ādi) kā māṃḍa banānā ho usase caudaha gunā adhika jala meṃ banāyā  
yathāaṣṭaguṇamaṇḍa, yavamaṇḍa, lājamaṇḍa  
bhaktanirmāṇa vidhi  
16 tolā cāvaloṃ ko caudaha gune jala meṃ bhalī bhām̐ti pakāyeṃ, paka jāne para mām̐r̤a ko chānakara  
yavāgū nirmāṇa vidhi  
cāra pala (16 to.) auṣadha dravya ko 64pala (3sera 16to.) jala meṃ pakāyeṃ, isakā ādhā jala

- [Previous: 3.43](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43)
- [Up: 3.43](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43.p1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.pathyapathyaviniscaya.3.43.p1) · Pramāṇa
