[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Diet and regimen](https://indike.org/pramana/in.med.pathya) › [TAMBULAMANJARI](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari) › 3.7 # TAMBULAMANJARI 3.7 TĀMBŪLAMAÑJARĪ 3.7 - **Language:** Sanskrit ## Contents - [3.7.p1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1) — 12 parts - [3.7.p5](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5) — 5 parts ### [3.7](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7) atitarabalavati śīte pumbhiḥ sevyastakārasamudāyaḥ tāmbūlaṃ taruṇavadhūstūlaṃ tailaṃ tanūnapāt taraṇiḥ ### [3.7.p1.1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.1) 15 nityo. नित्योत्सवः By Umānandanātha. G. O. S. No. XXIII. 16 ni. si. translation. Nirṇaya Sāgar Press, Bombay, 1935. 17 pa. vi. 1 पथ्यापथ्यविवोधः By कैयदेव. Oriental Institute, Baroda. Ms. No. 648. Āyurveda No. 109. 2 पथ्यापथ्यविवोधः By कैयदेव. Oriental Institute, Baroda. Ms. No. 3558, Āyurveda No. 110. 3 pathyāpathyavivodhako granthaḥ—kaiyadevanighaṇṭuḥ—śrīkaiyadevaviracitaḥ—prathamo भागः—ओषधिवर्गः । Edited by Surendra Mohan, B.A. 18 pa. ka. paraśurāmakalpasūtram | rāmeśvarakṛtavṛttisahitam Sākarlāl Śāstrī Dave, Oriental Institute, Baroda 1950. 19 pa. dha. parāśaradharmasaṃhitā or parāśarasmṛtiḥ | mādhavācāryakṛtaṭīkāsahitā ācārākāṇḍam | prathamo'dhyāyaḥ | Edited by Pandit Vāman Śāstrī Islāmpurkar, Bombay, 1814. 20 bṛ. saṃ. 21 bṛ, yo. bṛhadyogataraṅgiṇī—trimalla bhaṭṭaviracitā. Ānandāśram, Poona, 1913. 22 bṛ. ni. बृहन्निघण्टुरत्नाकरः Part II. Text with Hindi translation. Khemarāja Śrīkṛṣṇadāsa, Bombay, Śaka 1818. 23 bhā. pra. bhāvaprakāśaḥ—pūrvakhaṇḍānta :—bhāṣāṭīkāsameta : Chowkhamba, 24 bhā. ni. bhāvaprakāśanighaṇṭu :—āmayikaprayogādivṛddhadvimarśopetaḥ | Chowkhamba, 25 bho. ku. भोजनकुतूहलम् by रघुनाथशर्मा. Oriental Institute, Baroda. 26 ma. ni. 1 madanapālanighaṇṭu :—madanapālannṛpatinā viracitaḥ | Published by Jīvānanda Vidyāsāgar, Calcutta, 1902. Śrīkṛṣṇadāsa, Bombay, Saṁvat 1966. Reading in Tāmbūlamañjarī ni. si. tṛtīyapariccheda pūrvārdha, P. 254. caṇḍeśvaraḥ vī. mi.—3. P. 250 dīpikāyām mūlārka citra harīndra tāmbūlabhakṣaṇavidhirmunibhiḥ pradiṣṭaḥ harīndra śubhāya ### [3.7.p1.2](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.2) mūlāśvi maitra harīndu tāmbūlanūtanadalādyaśanaṃ śivāya harīndu śivāya ā. bhū. P. 308 bhojanakutūhale bho. ku. Fo. 80 tāmbūlakrama uttama : tāmbūlakramamuttamam ācā. P. 341 pārijāte a. sa.—sūtrasthāna vṛ. yo. VII taraṅga su. vai. tāmbūlavarga vṛ. yo. VII taraṅga, su. vai. tāmbūlavargaḥ pa. vi. Fo. 166 su. vai. tāmbūlavarga —mekaṃ pūgaṃ ca yātyuccair daśakaṃ pūga sakhadira yogya samapatre phalādhike cūrṇādhike —patra rāgo phalādhike cūrṇādhike gandhi : —mekapūm̐gaṃ ca nātyuccair adhikaṃ pūgaṃ sakhadiraṃ yojya samapatraḥ phale'dhike cūrṇādhikye —patraḥ rāge phale'dhike cūrṇādhikye durgandhaḥ mañjarī 12 rā. ni. P. 132, V. 21 cūrṇādhikye sārādhikye khādire śoṣadātrī cūrṇādhikye pittakṛt pūtigandhā pūgādhikye cūrṇādhikye soṣṇādurgandhadātrī sādhikye ceta khādire śoṣadātrī V. 36 vigandha vigandhi dinacaryā P. 694 vigandha vigandhi L 1-2 pa. vi. 1 Fo. 166 rocanadīpanaṃ dīpanapācanaṃ L 3-4 bṛ. yo. P. 101, V. 47 khadiraṃ khādiraṃ 2 P. 55, V 182. pūgādhikaṃ prabhāte syāt madhyāhne khadirādhikam cūrṇādhikaṃ niśāyāṃ tu prabhāte pūgamadhikaṃ madhyāhne khādiraṃ tathā niśāyāṃ tu tathā cūrṇaṃ L 1-2 su. vai. tāmbūlavargaḥ P. 136, V. 10 rocanadīpanaṃ dīpanapācanaṃ 15 jyo. ni. P. 236, V. 21 khadirasāreṇa suśobhitam khadirasāreṇa khadirasāraṃ tu suśobhanam khadirasāraṃ tu L 1 jyo. ni. P. 236, V. 23 prātaḥkāle phalādhikyaṃ madhyata : prātaḥ pūgādhikaṃ kuryāt madhyame pa. vi. 1 Fo. 166 — — su. vai. tāmbūlavarga L 1 jyo. ni. P. 236, V. 23, L. 2 vivardhate vivardhayet L 2 bṛ. yo. VII taraṅga ### [3.7.p1.3](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.3) P. 101, V. 48, L. 1 etattāmbūlamucitaṃ tāmbūlamucyate caitat 18 bṛ. yo. taraṅga XVII, mañjarī 19 ā. bhū. P. 308 bhojanakutūhale daśajanma daridraḥ syānmaraṇe na hariṃ smaret | saptajanma daridratvamante na smarate harim ācā. P. 342 pārijāte vasiṣṭhaḥ | akṛtvā ca saptajanma daridrī syādante viṣṇuṃ na saṃsmaret | anidhāya saptajanma daridratvamante na smarate harim jyo. ni. P. 235, V. 16 viṣṇuṃ na vindati na smarate harim bho. ku. prathamapariccheda. Fo. 80. vinā cūrṇaṃ vinā parṇa daśajanma daridrastu maraṇe na hariṃ smaret | anidhāya mukhe parṇaṃ saptajanma daridratvamante na smarate harim bho. ku. dvitīyapariccheda. Fo. 67. viṣṇuṃ na saṃsmaret | na smarate harim rā. ni. P. 132, V. 19 matibhraṃśo daridrī syādante smarati no harim | saptajanma daridratvamante na smarate harim vī. mi. | P. 487 akṛtvā ca anidhāya vasiṣṭhaḥ daśajanma daridrastu maraṇe na harismṛtiḥ | saptajanma daridratvamante na smarate harim L. 2 आ. म. P. 84 vasiṣṭhaḥ pāpasambhavaḥ cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 2 jyo. ni. P. 235, V. 13 pāpasambhavaḥ cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 2 प. ध. P. 434 vasiṣṭhaḥ ,, L. 1-2 bṛ. yo. XVII taraṅga L. 2 bhā. ni. P. 173. pāpasañcaya : cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 2, V. 73, L. 2 pāpasambhava : cāyuṣa : kṣaya : yo. ra. 2. P. 56, L. 2 vī. mi. | P. 485 vasiṣṭhaḥ | pāpasambhava : cāyuṣaḥ kṣayaḥ mañjarī L. 2 ā. bhū. P. 308. pāpasambhavaḥ cāyuṣaḥ kṣayaḥ ,, ācā. P. 341 vasiṣṭhaḥ ,, ,, ,, bhā. pra. Ch. V. P. 135 ,, ,, L. 2 vī.2 mi. 4. P. 220 ,, ,, on tāmbūla. rājavallabhaḥ| nāyuragre viṣaṃ madhye'lakṣmīrvyavasthitā vased ### [3.7.p1.4](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.4) pāpasañcayaḥ āyuragre yaśo lakṣmīrmadhye vyavasthitā bhaved cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 1-2 śā. ni. P. 257 madhye lakṣmīrvyavasthitā pāpasañcayaḥ lakṣmīrmadhye vyavasthitā cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 2 ,, P. 1197 pāpasambhavaḥ cāyuṣaḥ kṣayaḥ L. 2 sa. smṛ.3 1 Fo. 173 ,, ,, L. 1 ,, 2 P. II Fo. 25 agrataḥ śrīryaśo madhye viṣṇuḥ pratiṣṭhitaḥ āyuragre yaśo lakṣmīrmadhye vyavasthitā 21 ā. bhū. P. 308 ā. ma. P. 84 vasiṣṭhaḥ ācā. P. 341 vasiṣṭhaḥ haredāyūḥ jīrṇaparṇaṃ kṣipedāyūḥ haredāyūḥ harellakṣmīṃ cūrṇaparṇaṃ harellakṣmīṃ harellakṣmīṃ Reading in Tāmbūlamañjarī jyo. ni. P. 235, haratyāyuḥ harellakṣmīṃ pa. dha. P. 434 vasiṣṭhaḥ śīrṇaparṇī haredāyuḥ cūrṇaparṇī harellakṣmīṃ bṛ. yo. XVII taraṅga lakṣmīḥ lakṣmīṃ tathā mūlaṃ madhyaṃ cāsya vivarjayet madhyaṃ parṇasya varjayet ca mūlaṃ ca śirāṃ caiva viśeṣataḥ bhā. ni. P. 173 haredāyuḥ harellakṣmīṃ quoted in विमर्श. haredāyuḥ tathā mūlaṃ harellakṣmīṃ ca mūlaṃ ca madhyaṃ parṇasya bhakṣayet śirāṃ caiva viśeṣataḥ yo. ra. 1 P. 36, V. 74 cūrṇapatraṃ haratyāyuḥ tathā mūlaṃ madhyaṃ parṇasya varjayet cūrṇaparṇī harellakṣmīṃ ca mūlaṃ ca śirāṃ caiva viśeṣataḥ vī. mi. 1 P. 485 vasiṣṭhaḥ haredāyuḥ harellakṣmīṃ haratyāyuḥ śā. ni. P. 257 haredāyuḥ madhyaṃ parṇasya varjayet śirāṃ caiva viśeṣataḥ sa. smṛ. 1 Fo. 173 haredāyuḥ śirāścaiva harellakṣmīṃ śirāṃ caiva. ā. bhū. P. 308 budhaḥ naraḥ ā. ma. P. 84 vasiṣṭhaḥ jīrṇaparṇī budhaḥ cūrṇaparṇī naraḥ ācā. P. 341 vasiṣṭhaḥ cūrṇapatraṃ bhakṣayet sudhīḥ cūrṇaparṇī khādayennaraḥ ,, ,, vyāsaḥ jyo. ni. P. 235 verses mañjarī ### [3.7.p1.5](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.5) L. 1 pa. dha. P. 434 vasiṣṭhaḥ śīrṇaparṇaṃ cūrṇaparṇaṃ budhaḥ naraḥ L. 1 vī. mi. 1 P. 485 vasiṣṭhaḥ budhaḥ naraḥ L. 2 ,, 4 P. 220 parṇamādāya cūrṇamādāya. L. 1 sa. smṛ. 1 Fo. 173 budhaḥ naraḥ L. 2 ,, 3 Fo. 78 tarjanyāṃ tarjanyā cūrṇalepena cūrṇamādāya 23 ācā. P. 341 vyāsaḥ vā khādayet khādyate jyo. ni. P. 235, vī. mi. 4 P. 220 śokaṃ ca rauravaṃ '' 24 sa. smṛ. 3 Fo. 78 pṛṣṭhe mūle mūle pṛṣṭhe cūrṇaparṇe ca cūrṇaparṇeṣu. 26 ācā. P. 341 patraṃ parṇaṃ smṛtyantare 27 ācā. P. 341 vyāsaḥ anaiśvaryāyuṣī tathā aiśvaryaṃ cauryameva ca jyo. ni. P. 236, ,, ,, bho. ku. P. II Fo. 67 mūlataḥ yogataḥ mṛtyu ranaiśvaryāyuṣī tathā mṛtyu raiśvaryaṃ cauryameva ca. vī. mi. 4, P. 220 28 jyo. ni. P. 236, aṅguṣṭhena aṅguṣṭhasya V. 20 lepañcet lepena pradāyakaḥ pradāyakam vī mi. 4, P. 221 aṅguṣṭhena aṅguṣṭhasya tāmbūlaṃ śarma śobhanam sarvasiddhipradāyakam 29 ācā P. 341 dravaṃ sammṛjya parṇakam khadiraktaṃ suparṇakam smṛtimañjaryām mañjarī 30 vī. mi. 1 P. 486 smṛtimañjaryām | dravaṃ sammṛjya parṇākam khadirāktaṃ suparṇākam ācā. P. 364 jyotirnibandha khādenna vā khādayet no khādet khādyate jyo. ni. P. 236 V. 19 tāmbūlaṃ vā khādayet no khādet khādyate Fo. 67 doṣṇā na khātavyaṃ hastena no khādet vī. mi. 4, P. 221 vāmahaste na khādeta vā khādayet vāmahastena no khādet khādyate L. 1 sa. smṛ. 2 Fo. 25 strīhastena na khātavyaṃ vāmahastena vā punaḥ vāmahastena no khādet strīhastena tathaiva ca 40 L. 2 a. sa. sūtrasthāne L. 1 a. hṛ. sūtrasthāne P. 7 nāvana dhāvana L. 2 ācā. P. 341 pārijāte — — ### [3.7.p1.6](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.6) 41 a. sa. sūtrasthāne L. 1 ācā. P. 341 parijāte kaṅkolakarpūra karpūrakaṅkola Fo. 80 takola khadiraiḥ kaṅkola kaṭukaiḥ mañjarī hemādri:¹ kaṭukaṃ latākastūrikāphalam | kaṭukairlatākastūrīphalaiḥ Page 315 kaṣāyakaṭutiktakaḥ kaṭutiktakaṣāyakaiḥ pa. vi. 1 Fo. 180 — vṛ. ni. P. 693 kaṣāyakaṭutiktakaiḥ kaṭutiktakaṣāyaiai bhā. pra. Ch. V P. 134 yo. ra. 1 P. 35 V. 58 yo. ra. 2 P. 54 V. 168 su. sūtrasthāne Ch. 46 L. 2 kaṣāyakaṭutiktakaḥ kaṭutiktakaṣāyakaiḥ Page 315 pūgakarpūrakastūrīlavaṅgasumanaḥphalaiḥ hāribhiḥ pūgaiḥ kaṅkolakarpūralavaṅgasumanāphalaiḥ kārakaḥ pa. vi. 1 Fo. 180 pūgavṛ. ni. P. 693 pūgakarpūrakastūrīsumanaṃ pūgaiḥ kaṅkolakarpūra sumanā bhā. pra. Ch. V V. 179 L. 1 karpūrakastūrī sumanaḥphalaiḥ kāribhiḥ kaṅkolakarpūra sumanāphalaiḥ kārakaḥ L. 1 bho. ku. Part I Fo. 78 pūgakarpūrakastūrīsumanaḥphalaiḥ pūgaiḥ kaṅkolakarpūrasumanāphalaiḥ mañjarī yo. ra. 1 P. 35 V. 58 yo. ra. 2 P. 54 V. 168 L. 2 V. 169 L. 1 pūgakapūrakastūrīsumanaḥphalaiḥ kāribhiḥ pūgaiḥ kaṅkolakarpūrasumanaḥphalaiḥ kārakaiḥ su. sūtrasthāne Ch. 46 L. 1 P. 258 pūgasumanaḥ- pūgaiḥ sumanā44 pra.1 ra. pariccheda IV V. 12 Fo. 24 rājan niḥsarati mukhādrāśī gṛhāt jihvā bahirna yāti sahasā namrā 45 su. cikitsāsthānam P. 585 karpūrajātīkaṅkolalavaṅgakaṭukāhvayaiḥ sahitaṃ patraṃ karpūraṃ jātikaṅkolaṃ lavaṅgaṃ kaṭukāhvayam vihitaṃ tantraṃ pa. vi. 1 Fo. 165 karpūrajātikaṅkolalavaṅgakaṭukāhvayaiḥ patraṃ karpūraṃ jātikaṅkolaṃ lavaṅgaṃ kaṭukāhvayam tantraṃ yo.2 ra. sa. dravyādhikāraḥ ### [3.7.p1.7](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.7) V. 1032 L. 1 jātīlavaṅgatakkolakarpūrakaṭukāhvayaiḥ sañcūrya pūgaiḥ sahitaṃ patraṃ karpūraṃ jātikaṅkolaṃ lavaṅgaṃ kaṭukāhvayam saccūrṇapūgairvihitaṃ tantraṃ 46 ā. bhū. P. 307 mādhavīye vasiṣṭhaḥ ā. ma. P. 84 vasiṣṭhaḥ ācā. P. 340 sucūrṇena samanvitam cūrṇena ca samanvitam ,, cūrṇakhādirasaṃyutam verses mañjarī pa. dha. P. 434 cūrṇena ca samanvitam cūrṇākhādirasaṃyutam Fo. 67 vasiṣṭhaḥ vī. mi. 1 P. 485 vasiṣṭha sa. smṛ. 1 Fo. 173 devadvijebhyo datvā'tha adatvā dvijadevebhyastāmbūlaṃ tāmbūlaṃ bhakṣayet sudhīḥ varjayedbudhaḥ 50 kṣe. ku. 1 XII utsavaḥ sāgra sāmgra P. 113 V. 119 karpūraiṇāṇḍajābhyāṃ karpūreṇāṇḍajābhyāṃ pūrṇāṃ pūrṇam grāvānujātaṃ grāvāṇojātaṃ kṣe. ku. 2 Fo. 68 ,, dāpta dāsya ma. ni. 1 P. 84 sūkṣmasūkṣmīkṛtaṃ yat sāmyamagyaṃ gṛhītaṃ saurabheṇāpi saurabheṇāti muktānu grāvāṇa śiśirakiraṇavat śaśadharakiraṇa ma. ni. 2 P. 170 bhapyagṛhītaṃ madhyaṃ gṛhītaṃ and • cūrṇaṃ pūrṇam ma. ni. 3 P. 129 grīvānujātaṃ grāvāṇajātaṃ V. 104 śiśirakiraṇavat śaśadharakiraṇa 51 L. bho.ku. Part I Fo. 80 nāgarakhaṇḍaparṇaiḥ nāgalatādalāktaiḥ su. vai. tāmbūlavarga 52 bho. ku. Part I Fo. 80 sudhā śuddhā sāraṃ sāraḥ miśracūrṇām rājñaḥ rājñāṃ su. vai. tāmbūlavargaḥ sāraṃ. sāraḥ P. 135 cūrṇamiśram miśracūrṇām rājñāṃ mañjarī 53 ā. 1 ra. ca. Fo. 60 skānde karpūrakaṃ patrī ( tri ? ) jātīphalaṃ parṇām elā sucūrṇaṃ daśadhā prayuktam karpūrakaṅkola jātīphalaiḥ parṇaiḥ śuddhāimacūrṇaṃ navadhā prasiddham sa. smṛ. 3 Fo. 78 jātīphalaṃ elāsamaṃ ( śma-) cūrṇaṃ ( cūrṇaṃ ) khadira ( sya ) sāraṃ ### [3.7.p1.8](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.8) navakehiṃ yuktam jātīphalaiḥ śuddhāśmacūrṇaṃ khadirasya sāraṃ navadhā prasiddham 55 ā. bhū. P. 341 saubhāgyakalpadrume sampaccyan khādiro'thāmiśikhamṛgamadasvarrṇāvātāmakaṃ ca sampattyāṃ khādirottho mṛgamadapiśunaḥ svarrṇāvātāmakannraḥ ca. dī. P. 94 saubhāgyakalpadrume samparkaṃ thāmiśikhamṛgamada vātāmakāni phalasahitamayailā sampattyāṃ ttho mṛgamadapiśunaḥ vātāmakannraḥ phalamapi ca tathailā sau. ka. P. 16 sampaccyan thāmiśikhamṛgamada pātraṃ vatāmam sampattyāṃ ttho mṛgamadapiśunaḥ vātāmakannraḥ 56 a. ma. 1 P. 587 — 58 ca. dī. P. 94 rativilāse keśaraistathā jātīpatraphalaiḥ kesarādibhiḥ jātīphaladalaiḥ nityo P. 43 pa. ka. P. 141 tantrāntare 59 ni. ra. Part I P. 316 ādyaṃ viṣopamaṃ pītaṃ dvitīyaṃ bhedi durjaram tṛtīyādi tu pātavyaṃ sudhātulyaṃ rasāyanam ādyaṃ tat pikkakaṃ tyājyaṃ mahādoṣakaraṃ ca yat dvitīyaṃ durjaraṃ bhedi tṛtīyādyamṛtopamam Reading in Tāmbūlamañjarī pa. vi. 1 Fo. 166 pakkaṃ yataḥ ca yat bṛ. yo. XVII taraṅgaḥ ādau viṣopamaṃ pītaṃ dvitīyaṃ bhedi durjarama tṛtīyādi tu pātavyaṃ sudhātulyaṃ rasāyanam ādyaṃ tat pikakaṃ tyājyaṃ mahādoṣakaraṃ ca yat dvitīye durjaraṃ bhedi tṛtīyādyamṛtopamam ādyaṃ viṣopamaṃ pītaṃ dvitīyaṃ bhedi durjaram tṛtīyādi tu pātavyaṃ sudhātulyaṃ rasāyanam ādyaṃ tat pikakaṃ tyājyaṃ mahādoṣakaraṃ ca yat dvitīyaṃ durjaraṃ bhedi tṛtīyodhamṛtāpamam. ,, mehi for bhedi śā. ni. P. 608 pūgamādau viṣaṃ ghoraṃ dvitīye bhedi durjaram tṛtīyādiṣu pātavyaṃ sudhātulyaṃ rasāyanam ādyaṃ tat pikakaṃ tyājyaṃ mahādoṣakaraṃ ca yat dvitīyaṃ durjaraṃ bhedi ### [3.7.p1.9](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.9) tṛtīyādyamṛtopamam yataḥ ca yat sa. smṛ. 2 Fo. 25 su. tāmbūlavagaḥ pa. vi. 1 Fo. 166 dravyādhikāraḥ P. 196 hi yāvadāsvādyate tu yāvattu svadate tantrāntare su. vai. tāmbūlavargaḥ yāvat tat pacyate muhūrtādvāpi śasyate yāvattu svadate tāvadeveti nirṇayaḥ Reading in Tāmbūlamañjarī a. sa. sūtrasthāne mānave saṅgare rate snāte bhukte pathyaṃ bhukte snāte P. 314 bhāvaprakāśe snāte bhukte bhukte snāte pa. vi. 1 Fo. 166 pathyaḥ mānave pathyaṃ saṅgare dinacaryā P. 695 ratau snāte bhukte pathyaṃ bhukte snāte bhā. pra. P. 134 V. 180 ratau snāte bhukte pathyaṃ bhukte snāte ratau snāte bhukte pathyaṃ bhukte snāte yo. ra. 1 P. 35 V. 60 rate snāte bhukte pathyaṃ bhukte snāte su. uttarasthānam mānave saṅgare pa. vi. 1 Fo. 166 śoṇitānām ca bhṛśaṃ yo. ra. 1 P. 36 V. 76 rogiṇāṃ ca tadati su. vai. tāmbūlavarṇaḥ sutālu satālu ūrjaṃ ojaṃ Reading in Tāmbūlamañjarī dinacaryā P. 313 ūrjaṃ ojaṃ sū. su. P. 402 V. 132 varāhamihirasya ūrjā meka maparān svaguṇān ojaṃ meva maparāṃśca guṇān a. sa. sūtrasthāne raktapittakṣatakṣīṇā ca tat tāmbūlaṃ kṣatapittāsra api a. hṛ. sūtrasthāne dra. gu. P. 85 V. 15 pa. vi. 1 Fo. 166 dravyādhikāraḥ P. 196 vāhaṭe cāpi śoṣiṇām raktapittakṣatakṣīṇā sṛg śoṣiṇāmapi tāmbūlaṃ kṣatapittāsra —sra— yo. ra. 1 P. 36 V. 79 na hitaṃ dantadurbalekṣaṇarogiṇām kṣatināṃ raktapittinām kṣatapittāsrarukṣotkupittacakṣuuṣām apathyaṃ śoṣiṇāmapi vī. mi. 1 P. 487 āśvalāyanaḥ viṣamūrcchopapāṇḍvāmayī kuṣṭhātisārī kṛcchrī ca viṇmūrcchopamukhagadī -ke kaṣṭhe timirī pa. vi. 1 Fo. 166 ### [3.7.p1.10](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.10) dravyādhikāraḥ P. 196 tantrāntare bubhukṣitaḥ kṣudhāturaḥ mañjarī L. I nātiseveta virakto na bubhukṣitaḥ naiva seveta suviraktaḥ kṣudhāturaḥ vī. mi. I P. 487 āśvalāyanaḥ bubhukṣitaḥ kṣataśca pittī kṣīrāśī kṣīṇī rūkṣyakṣirogyapi kṣudhāturaḥ pramehī mūtrakṛcchrīca kṣīramabhyavahṛtya ca dravyādhikāraḥ P. 196 V. 1031 L. 1 pāṇḍutvaṃ dantadaurbalyamakṣirogaṃ balakṣayam | dantadaurbalyapāṇḍutvanetrarogabalakṣayān mahāpāṭhaśuddhau karoti mukharogāṃśca tāmbūlaṃ cātisevanāt vitanotyāsyarogāṃśca tāmbūlamatisevitam vī. mi. I P. 487 āśvalāyanaḥ pāṇḍutvaṃ dantadaurbalyamakṣirogaṃ balakṣayam karoti mukharogāṃśca tāmbūlamatisevanāt || dantadaurbalyapāṇḍutvanetrarogabalakṣayān vitanotyāsyarogāṃśca tāmbūlamatisevitam sa. smṛ. 2 Fo. 25 smṛ.¹ pra. āśvalāyanaḥ du. vai. ........ tanoti pārśvarogāṃśca vitanotyāsyarogāṃśca 71 L. 2 ā. bhū. P. 308 bhojanakutūhale 'niśaṃ naiva bhakṣayet divā na tu khādayet ācā. P. 342 pārijāte āśvalāyanaḥ 'niśaṃ bhakṣayet divā khādayet Fo. 80 'niśaṃ naiva bhakṣayet divā na tu khādayet Reading in Tāmbūlamañjarī vī. mi. 1 P. 487 āśvalāyanaḥ 'niśaṃ bhakṣayet divā khādayet sa. smṛ. 2 Fo. 25 bhakṣayet khādayet smṛ. pra. āśvalāyanaḥ 'niśaṃ bhakṣayet divā khādayet ācā. P. 342 pārijāte vasiṣṭhaḥ yatiśca brahmacārī ca syān melanaṃ brahmacārī yatiścaiva taṃ militaṃ vī. mi. 1 P. 487 vasiṣṭhaḥ yatiśca brahmacārī ca māṃsatastulyaṃ melanaṃ brahmacārī yatiścaiva māṃsatulyaṃ taṃ militaṃ sa. smṛ. 2 Fo. 25 yatiśca brahmacārī ca melanaṃ brahmacārī yatiścaiva militaṃ smṛ. pra. vasiṣṭhaḥ ### [3.7.p1.11](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.11) yatiśca brahmacārī ca syān melanaṃ brahmacārī yatiścaiva taṃ militaṃ rā. ni. P. 131 V. 6 phaṇilatā bhakṣyapatrī sā stomasthāna nānākāraṃ kāye guṇe ca kārye guṇaiśca parṇalatā bhakṣyavallī sā ca stomākhyāna nānākāryaṃ kāye guṇe ca on nāgavallī rājanighaṇṭau nānākāraṃ nānākāryaṃ rā. ni. P. 131 V. 8 śā. ni. P. 255 rājanighaṇṭau bhā. ni. P. 172 rā. ni. P. 131 V. 9 on nāgavallī rājanighaṇṭau surasā sarasā rasā ca sarā ca sarā sarā mañjarī 84 rā. ni. P. 131 V. 12 jūrṇā rasā'tirucyā karātibalyā jīrṇā rasā rucyā karātirucyā rājanirghaṇṭaḥ cūrṇā ca valyā jīrṇā -tirucyā L. 2 śā. ni. P. 255 L. 1 jūrṇā rasātirucyā jīrṇā rasā rucyā L. 4 ,, L. 3 sandīpanā -tivalyā sandīvanī -tirucyā L. 1 ,, L. 4 virecanī vaktrasugandhikāriṇī guhāgare saptaśirā prasiddhā 85 ni. ra. Part I P. 117 nāmnānyāmlarasā trī vardhanī sthitā nāmnā yāmlarasā śrī vardhinī smṛtā rā. ni. P. 131 V. 13 nāmnā'nyā strī sthitā vibandhajicca kathitā vibandhapittakaphahā nāmnā yā śrī smṛtā vibandhajicca kathitā vibandhajicca kathitā nāgavallī| rājanirraghaṇṭaḥ yāmlasarā jñeyā sthitā yāmlarasā rājñāṃ smṛtā śā. ni. P. 255 nāmnā'nyā strī vivardhanī sthitā nāmnā yā śrī vivardhinī smṛtā 86 ni. ra. Part I P. 117 andhre paṭṭalikā aṅghri puṣkalikāra mañjarī 87 rā. ni. P. 132 V. 14 āndhre paḍulikā aṅghripuṣkalikā श. क. Kāṇḍa II nāgavallī rājanirghaṇṭaḥ andhri pittahṛt aṅghri pittakṛt śā. ni. P. 256 andhre paḍulikā aṅghripuṣkalikā rā. ni. P. 132 V. 15 hyesaṇīyā kaṭuḥ dvaisaṇī kaṭukā श. क. Kāṇḍa II nāgavallī rājanirghaṇṭaḥ | dvaiṣaṇīyā ### [3.7.p1.12](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p1.12) kaṭuḥ kaṭudīpana dvaisaṇī kaṭukā kaṭurdīpana śā. ni. P. 256 hyesaṇīyā kaṭustīkṣṇā dvaisaṇī kaṭukā tīkṣṇā 88 bhā. ni. P. 173 troṭita dāyi viṣṭambhi jala poṣita taccaiccirāt troṭitaṃ rucikṛddarayaṃ śodhita dāha viṣṭambha jana yoṣita tacceccirocitaṃ ruciraṃ balyaṃ rā. ni. P. 132 V. 16 troṭita jāḍyāvahaṃ dāyi viṣṭambhi jala poṣita taccaiccirāt troṭitaṃ rucikṛddarayaṃ śodhita jāḍyāpahaṃ dāha viṣṭambha jana yoṣita tacceccirocitaṃ ruciraṃ balyaṃ tāmbūlam | troṭita vātārocaka kānti jala yojita taccettirātroṣitaṃ śodhita dāhārocaka vānti jana yoṣita tacceccirocitaṃ verses mañjarī śā. ni. P. 256 troṭita śodhita dāyi dāha viṣṭambhi viṣṭambha jala jana poṣita yoṣita taccacirāt troṭitaṃ taccecchinnocitaṃ rucikṛddhṛdyaṃ ruciraṃ balyaṃ 89 dha. ni. P. 131 V. 5 rā ni. ,, ,, śā. ni. P. 256 90 bhā. ni. P. 173 parṇasya parṇāṃ tu tasyāssrahṛdrasaḥ tasyāsyahṛdbhavāḥ śīrṇatvagdoṣadantāsya śīrṇatvāddoṣadaṃ tasya rogakṛt tu sitāsitam | bhakṣite tu sitāsite rā. ni. P. 132 V. 18 tasyāsrahṛdrasaḥ tasyāsyahṛdbhavāḥ śīrṇaṃ tvagdoṣadaṃ śīrṇatvāddoṣadaṃ ca śitaṃ sadā tu sitāsite śā. ni. P. 257 parṇasya parṇāṃ tu tasyāsrahṛdrasaḥ tasyāsyahṛdbhavāḥ śīrṇaṃ tvagdoṣadantāsya śīrṇatvāddoṣadaṃ tasya rogakṛt tu sitāsitam bhakṣite tu sitāsite 91 pa. vi. 1 Fo. 31 tiktaṃ kaṭu pākarasāṣaṇām pākarasoṣṇam 2 Fo. 44 tiktaṃ kaṭu ,, 3 P. 110 V. 473 tiktaṃ kaṭu ### [3.7.p2](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p2) oṣadhivargaḥ ### [3.7.p3](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p3) 92 pa. vi. 1 Fo. 31 ,, 2 Fo. 40 vātāsya vātāsra ### [3.7.p4](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p4) oṣadhivargaḥ ### [3.7.p5.1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5.1) Reading in Tāmbūlamañjarī 93 ru. ra. Fo. 11 V. 132 garāḍa pharāḍu 94 ni. ra. P. 1. P. 315 guṇāvajjñeyam anyaddīnamatam guṇavad vedyama anyādhīna smṛtam 94 bhā. pra. Ch. V. P. 135 V. 186 tanu pāraṇḍaram anyaddīna- tanupāeḍaram anyādhīnayo. ra. 2 P. 55 1 P. 35 V. 68 tanu pāeḍaram anyaddīna matam tanupāṇḍuram anyādhīna smṛtam 95 rā. ni. P. 103 V. 72 soṣṇāktakṣāraḥ soṣṇakaḥ kṣāraḥ 96 ,, P. 103 V. 7. serī ca kaṣāyāmlā khecarī kaṣāyālpa97 ,, P. 103 V. 75 tailavanaṃ nailavataṃ 98 ,, P. 103 V. 76 guhāgaraṃ kaṣāyaṃ drāvakaṃ guhāraṃ vipāke drāvaṇaṃ 99 ,, P. 103 V. 77 pittahṛt pittakṛt 100 ,, P. 103 V. 78 ceḍala, ceḍali cauḍalli 101 ,, P. 103 V. 79 koṅguṇe hosaṇe vahna viṣṭambhadāmāmayahāri also viṣṭambhatundāmayahāri ,, V. 81 malaśodhanam malanāśanam 103 ,, P. 103 V. 103 tatparṇonāyutaṃ śoṣam | śopham śopham Reading in Tāmbūlamañjarī pa. vi. 1 Fo. 31 pa. vi. 1 Fo. 31 ārdraṃ dṛṣṭayāmabalakṛt svinnaṃ ārdraṃ tu dṛṣṭyāgni vṛddhikṛt snigdhaṃ ma. ni. 1 P. 83 tad vahnidṛṣṭiharaṃ tu dṛṣṭyagni vṛddhikṛt su. vai. P. 138 V. 21 dṛṣṭyagnivadhakṝt dṛṣṭyagni vṛddhikṛt pa. vi. 1 Fo. 31 vātalam vāmalārdraṃ kaphapittahṛt vātulam balārdraṃ kaphapittanut chinna vātalam bālārdra ( rdraṃ ) kaphapittahṛt svinna vātulam balārdraṃ kaphapittanut svinnaṃ pūgaṃ pakkaśuṣkaṃ vātalam bālārdraṃ pittahṛt svinnapūgaṃ pakvaṃ śuṣkaṃ vātulam balārdraṃ pittanut su. vai. tāmbūlavargaḥ vātalam bālārdraṃ pittahṛt vātulam balārdraṃ pittanut pa. vi. 1 Fo. 31 pūgaṃ syāt pūgasya ma. ni. 1 P. 83 dṛḍhamadhyeṣṭaṃ taddhi himam ### [3.7.p5.2](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5.2) deśāvibhedena doṣanut dṛḍhamadhyaṃ yacchreṣṭhaṃ hi tat deśādibhedena doṣajit Reading in Tāmbūlamañjarī su. vai. P. 138 pūgaṃ syāt hṛt pūgasya jit pa. vi. 3 P. 112 kṛmikṛt kṛmihṛt ma. ni. 1 P. 83 pūgaṃ guru pittanut pūgīyugaṃ pittahṛt vṛ. ni. P. 695 pūgaṃ guru nut pūgīyugaṃ hṛt taraṅga : V. 65 P. 152 pūgaṃ guru jit pūgīyugaṃ hṛt bhā. pra. P. 135 pūgaṃ guru nut pūgīyugaṃ hṛt bhā. ni. P. 402 pūgaṃ guru jit mehanaṃ pūgīyugaṃ hṛt mohanaṃ pūgaṃ guru vṛṣyaṃ pūgīyugaṃ rukṣaṃ ma. ni. 1 P. 83 pūgaṃ guru jit pūgīyugaṃ hṛt yo. ra. 2 P. 25 pūgaṃ guru jit pūgīyugaṃ hṛt śā. ni. P. 608 bhāvaprakāśe pūgaṃ guru jit pūgīyugaṃ hṛt ha. ni. P. 162 pūgaṃ guru jit pūgīyugaṃ hṛt vṛ. yo. P. 152 tad -karaṃ saram tridoṣahṛt sarvaṃ tadbhedrāṃstadvadādiśet tu -haraṃ param doṣatrayacchedi dṛḍhamadhyaṃ taduttamam mañjarī bhā. ni. P. 402 V. 50 tad smṛtam tu param bho. ku. P. 1 Fo. 41 smṛtam param ma. ni. P. 83 V. 167 tad snigdhaṃ tridoṣahṛt sarvaṃ pakvaṃ śuṣkaṃ tu vātulam tu svinnaṃ doṣatrayacchedi dṛḍhamadhyaṃ taduttamam yo. ra. 2 P. 25 95/1 -karaṃ saram tridoṣahṛt sarvaṃ tadbhedāṃstadvadādiśet -haraṃ param doṣatrayacchedi dṛḍhamadhyaṃ taduttamam śā. ni. P. 608 bhāvaprakāśe smṛtam param ha. ni. P. 162 V. 50 tad smṛtam tu param 111 su. vai. P. 138 V. 20 pūrṇāni ( yogyāni ) 113 ācā. P. 340 pūgaphalaiḥ kramāt lābho'lābhaḥ pūgaiḥ phalāni ca lābhālābhau jyo. ni. P. 235 V. 12 pūgīphalaiḥ kramāt pūgaiḥ phalāni ca bho. ku. P. II Fo. 67 pūgaphalaiḥ kramāt pūgaiḥ phalāni ca vī. mi. 1 P. 486 ### [3.7.p5.3](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5.3) (vasiṣṭhaḥ ?) pūgaphalaiḥ kramāt lābho'lābhaḥ pūgaiḥ phalāni ca lābhālābhau " 4 P. 220 phalaṃ kramāt phalāni ca sa. smṛ. 2 Fo. 25 pūgīphalaiḥ kramāt ādhiḥ pūgaiḥ phalāni ca āyuḥ 114 rā. ni. P. 132 V. 20 arkāhvayaṃ śophaghnaṃ śailāhvayaṃ śuktyādijaṃ arkāhvajaṃ śoṣaghnaṃ śailāhvajaṃ śuktyādikaṃ mañjarī kastūrī.-quoted from bhāvaprakāśa śoṣahṛt śoṣahā śā. ni. P. 10 bhāvaprakāśe śoṣahṛt śoṣahā ha. ni. P. 51 V. 8/2 " V. 9/1 kastūrikā kaṭustiktā śoṣahṛt kastūrī kaṭukā tiktā śoṣahā 126 pa. vi. 1 Fo. 76 V. 909 madanīmadā madanīmadaḥ madanī madaḥ mārgodayā mṛgamayā mṛgārāḍajā madinimadaḥ mandinimadaḥ madinimadaḥ mārgo darpo mṛgamadaḥ mṛgārāḍajaḥ 127 rā. ni. P. 100 V. 46 gandhacelikā mārjālī gandhakelikā mārjārī 128 " P. 100 V. 47 sahastravedhī kāmānandā sahasravedhī kāmāṃgandhā L. 1 rā. ni. P. 100 V. 48 L. 1 śyāmalī kāmamodī ca śyāmalā modinī caiva L. 2-3 dha. ni. P. 100 V. 30 kapha vātā mukha bandhā bho. ku. P. I Fo. 52 roganut kapha gandhā rogajit mukha bandhā rā. ni. P. 100 V. 48 vī. mi. 4 P. 270-71 nighaṇḍurāje śā. ni. P. 7 -rājanighaṇṭau kāmarūpeḍapi — kāmarūpe ca L. 1-2 bhā. ni. P. 121 quoted in विमर्श from rājanighaṇṭu — — Reading in Tāmbūla mañjarī kramadaśādoṣātitīkṣṇojjhitā. padyatyādi śrūyate kramavaśāddoṣā dvitīśocitā padmatyādbhiḥ stūyate... rā. ni. P. 100 V. 49 vi. mi. 4 P. 271 kulitthā kulatthā nighaṇṭurāje deśāt eṣā pañcāntyrādi padmatyādi śā. ni. P. 7 kulitthā kulatthā "" rājanighaṇṭau bhā. ni. P. 121 sadṛśā sadṛśī quoted in विमर्श kulitthikābhā kulitthikāyāḥ ### [3.7.p5.4](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5.4) from rājanighaṇṭu piṇḍikākhyā siddhikākhyā nāyikākhyā nāyikā sā. dhūmrākṛtistu cūrṇākṛtistu kapilā tilakā kulatthakā ca kulatthikāyāḥ piṇḍakā syāt siddhikākhyā nādhikā nāyikā rā. ni. P. 100 V. 50 kulitthikā ca kulitthikāyāḥ piṇḍikākhyā siddhikākhyā vī. mi. 4 P. 271 kulitthakā hi kulitthikāyāḥ piṇḍakā syāt siddhikākhyā śā. ni. P. 8 kaulittha kaulattha rājanighaṇṭau sadṛśā " kulatthakā ca tthakāryāḥ piṇḍikākhyā siddhikākhyā nāyikākhyā nāyikā sā. tiktā svāde yā sā tiktā tolanaiva tolanena visarpa sā kastūrī kastūrī sā mañjarī 134 rā. ni. P. 100 V. 51 svāde yā sā tolane ca tolanena vī. mi. 4 P. 271 tiktā svāde yā sā tiktā nighaṇṭurāje tolane ca tolanena meyāt mīyāt yogyā bhogyā śā. ni. P. 8 svāde yā sā. rājana nighaṇṭau verse 297 parimalaṃ bhṛśataraṃ piñjarābhā kuñjarābhā parilaghutulanā laghuparītulitā yā syāt bhasmatvaṃ naiti dagdhā dagdhā no yāti bhasma misimisi cimicimi tu cānte hutāśe bhadrā śuddhā lobhanīyā śobhanīyā varamṛga mṛgavara pa. vi. 1 Fo. 76 piṅgalābhā kuñjarābhā nāyāti no yāti cimacima cimicimi hutānte hutāśe varamṛga mṛgavara ,, 2 Fo. 109 piṅgalābhā kuñjarābhā kaṭūṣṇā kaṭurvā hutānto (-nte ) hutāśe varamṛga mṛgavara V. 911 piñjarābhā kuñjarābhā piṅgalābhā also kaṭūṣṇā kaṭurvā laghuḥ laghu cimicimī cimicimiṃ varamṛga mṛgavara mañjarī 135 vī. mi. 4 P. 271 nighaṇṭukhañje nūnaṃ parimalaṃ piñjarābhā laghuratha tulitā yā dāhaṃ yā naiti vahnau varamṛga gandhaṃ bhṛśataraṃ kuñjarābhā laghu paritulitā syāt dagdhā no yāti bhasma mṛgavara su. vai. P. 140 V. 28 piṅgalābhā ### [3.7.p5.5](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p5.5) kaṭūṣṇā caiva sā syāt bhūtiṃ carmagandhaṃ hutānte kuñjarābhā kaṭurvā cikaṇā syāt bhasma carmagandhā hutāśe bhā. ni. P. 121 quoted in विमर्श from rājanighaṇṭu harati parimalaiḥ varṇātaḥ piñjarābhā cimicimi kurute apaharati madaṃ sindhurāṇāṃ ca varṇo śimiśimiti ciram bho. ku. P. I Fo. 53 varṇaiḥ mṛditā cimicimīti yogyā varṇā tulitā śimiśimiti bhogyā rā. ni. P. 100 V. 52 dhatte varṇo śā. ni. P. 8 rājanighaṇṭau harati parimalaiḥ varṇātaḥ piñjarābhā cimicimi kurute apaharati madaṃ sindhurāṇāṃca varṇo śimiśimiti ciraṃ 136 su. vai. P. 139 V. 27 guruḥ rogāpahantrī vamathu jvaraṇā guru doṣāpahantrī vamattu tṛṣṇāṃ 137 bhā. ni. P. 121 quoted in विमर्श from rājanighaṇṭu mandagandhayutā bahala mandagandhā bahula Reading in Tāmbūlamañjarī rohiṇi mandagandhayutā kāmarate vā bahu rogiṇi ca mandagandhā kāmāture ca bahula rā. ni. P. 100 V. 53 mandagandhayutā bahula mandagandhā bahula vī. mi. 4 P. 272 mandagandhayutā bahula mandagandhā bahula śā. ni. P. 8 rājanighaṇṭau mandagandhayutā bahula mandagandhā bahula pa. vi. 1 Fo. 76 bhā. ni. P. 122 quoted in विमर्श tadavasthaṃ cintanīyaṃ tadavaśyaṃ cintanīyā vī. mi. 4 P. 271 vṛnde tu viśeṣaḥ sthāpayitvā cintanīyaṃ saraktaṃ sthāpanīyā cintanīyā ca raktaṃ śā. ni. P. 9 ### [3.7.p6](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7.p6) kāśīrājanighaṇṭu ? ## Linked texts (5) - [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.brhadyogatarangini.33.50) — Trimalla, Sanskrit - [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogatarangini-trimalla-bhatta.33.50) — Trimalla, Sanskrit - [Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogaratnakara-mayurapada-bhiksu.513.75) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit - [Bhojanakutūhala](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.bhojanakutuhala.22.p5) — Raghunātha, Sanskrit - [Caryācandrodaya](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.caryacandrodaya.p621) — Dattarāma, Sanskrit --- Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.3.7) · Pramāṇa