<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Medicine](https://indike.org/pramana/in.med) › [Diet and regimen](https://indike.org/pramana/in.med.pathya) › [TAMBULAMANJARI](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari) › 4.1

# TAMBULAMANJARI 4.1

TĀMBŪLAMAÑJARĪ 4.1

- **Language:** Sanskrit

### [4.1.1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.1)

tadvasthaṃ  
cintanīyaṃ  
tadavaśyaṃ  
cintanīyā  
su. vai. P. 140 V. 29  
bhā. ni. P. 121  
quoted in विमर्श  
from rājanighaṇṭu  
vahati  
yā vaso'ntaḥ  
rukṣṇāṃ  
naiva sevyā  
dahati  
yādrasontaḥ  
rūkṣatāṃ  
caiva sadyaḥ  
kastūrī  
vahati  
pāthaso'ntaṃ  
naiva sevyā  
yā snigdhā  
dahati  
yādrasontaḥ  
caiva sadyaḥ  
Reading in Tāmbūla  
mañjarī  
rā. ni. P. 100 V. 5  
vahati  
pāthaso'ntaḥ  
naiva sevyā  
dahati  
yādrasontaḥ  
caiva sadyaḥ  
vī. mi. 4 P. 271  
nighaṇṭurāje  
dhūmragandhā  
vahati  
pāthaso'ntaḥ  
naiva sevyā  
dhūmagandhā  
dahati  
yādrasontaḥ  
caiva sadyaḥ  
śā. ni. P. 9  
rājanighaṇṭu  
vahati  
yā vaso'ntaḥ  
rukṣṇāṃ  
naiva sevyā  
dahati  
yādrasontaḥ  
rūkṣatāṃ  
caiva sadyaḥ  
rā. ni. P. 100 V. 5  
malino'stu  
smaramaṇḍanaika  
malinastu  
svaramarāḍaka  
śā. ni. P. 9  
rājanighaṇṭau  
malino'stu  
smaramaṇḍanaika  
malinastu  
svaramarāḍanaika  
pa. vi. 1 Fo. 76  
kapila  
picchala  
naiva  
caiva  
kapila  
hyadhamā matā  
picchala  
trividhā matā  
bhā. ni. P. 121 V. 6  
kāmarūpodbhavā kṛṣṇā  
nepālī nīlavarṇāyuk  
kāśmīre kapilacchāyā  
smṛtā  
kāśmīre picchalacchāyā  
nepālī caiva lohitā  
kāmarūpodbhavā kṛṣṇā  
matā  
kapila  
picchala  
pa. vi. 1 Fo. 76  
chedanī  
bastyāsya  
bastyārti  
chedanī  
chedinī  
bastyāsya  
bastyārti  
bhā. ni. P. 122 V. 9  
chedanī  
bastyāsyarogahṛt  
chedinī  
bastyārtirogajit  
verses mañjarī  
bho. ku. P. 1 Fo. 53 bastyāsya bastyārtti  
L. 2-3 ha. ni. P. 51 bastyāsyarāgahṛt bastyārttirogajit  
144 yo. ra. 1 P. 64 hikkānāhaharaṃ paraṃ hidhmānāhanirantaraṃ  
,, 2 P. 94 kaphaharaṃ nṝṇāṃ kaphamaruṅgṇā  
tattadroga- tattaddoṣara.1 bhā. P. 53 V. 25 siddhaṃ śuddhaṃ  
hikkā hidhmā

### [4.1.2](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.2)

kaphaharaṃ bhrūṇāṃ kaphamaruṅgṇā  
145 vaidyā. dvitīye'laṅkāre  
146 pā.2 saṃ. Ch. 57 V. 83 ghanakṣamam ca yatkṣamam  
P. 631 .varṇāḍhyaṃ varayāḍhyaṃ  
quoted from rūpaṃ navaguṇaṃ bhavet tārapatraguṇā nava  
rasasārapaddhati  
bṛ. yo. XLI taraṅga ghana ca yat  
P. 236 varṇāḍhyaṃ varayāḍhyaṃ  
bhā. ni. dhātuvargaḥ ghana ca yat  
P. 513 varṇāḍhyaṃ varayāḍhyaṃ  
V. 21 rūpyaṃ navaguṇaṃ śubham tārapatraguṇā nava  
yo. ra. 1 P. 64 V. 1 varṇāḍhyaṃ varayāḍhyaṃ  
2 P. 95 V. 1 tāramatra guṇānvitam tārapatraguṇā nava  
tārapatraguṇā nava  
ra. bhā. P. 65 dāhacchede ghanakṣamam dāhe chede ca yatkṣamam  
V. 34 svarṇādirahitaṃ svacchaṃ varayāḍhyaṃ candravatsvacchaṃ  
tāraṃ navaguṇaṃ śubham tārapatraguṇā nava  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
श. क. Kāṇḍa IV  
P. 175 on rūpyam  
bhāvaprakāśa  
dāhacchedaghanakṣamam  
svarṇādyaṃ  
varṇāḍhyaṃ }  
dāhaṃ chede ca yatkṣamam  
varṇāḍhyaṃ  
rūpyaṃ navaguṇaṃ śubham  
tāre navaguṇaṃ smṛtam }  
tārapatraguṇā nava  
śā. ni. P. 713  
ghanakṣamam  
varṇāḍhyaṃ  
rūpyaṃ navaguṇaṃ śubham  
ca yatkṣamam  
vaṇaryiḍhyaṃ  
tārapatraguṇā nava  
ha. ni. dhāturasaratnaviṣavargaḥ  
ghanakṣamam  
varṇāḍhyaṃ  
rūpyaṃ navaguṇaṃ śubham  
ca yatkṣamam  
varaṇyiḍhyaṃ  
tārapatraguṇā nava  
pā saṃ. Ch. 57  
rasasārapaddhatiḥ  
raktapītaṃ  
dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam  
raktapitta  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
bṛ. yo. XLI taraṅga  
raktaṃ pītaṃ  
dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
raktapitta  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
bhā. ni. dhātuvargaḥ  
kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ  
raktaṃ pītadalaṃ  
dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam  
kṛtrimaṃ kaṭhinaṃ

### [4.1.3](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.3)

raktapittadalaṃ  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
yo. ra. 1 P. 64 V. 2  
raktapītaraktapittara. bhā. P. 55 V. 35  
kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ  
raktaṃ pītadāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam  
kṛtrimaṃ kaṭhinaṃ  
raktapitta  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
श. क. Kāṇḍa IV  
on rūpyam  
bhāvaprakāśa  
kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ  
raktaṃ pītaṃ dalaṃ  
dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam  
kṛtrimaṃ kaṭhinaṃ  
raktapittadalaṃ  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
mañjarī  
śā. ni. P. 713 kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ  
raktapītadalaṃ  
ghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam kṛtrimaṃ kaṭhinaṃ  
raktapittadalaṃ  
ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
ha. ni. dhāturasaratnaviṣavargaḥ  
P. 181 V. 19 kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ  
raktaṃ pītadalaṃ  
dāhacchedaghanairnaṣṭaṃ  
rūpyaṃ duṣṭaṃ prakīrtitam kṛtrimaṃ kaṭhinaṃ  
raktapittadalaṃ  
dāhe chede ca yannaṣṭaṃ  
rūpye doṣā daśa smṛtāḥ  
L. 1 pa. vi. 3  
oṣadhivargaḥ  
P. 107 V. 465 madhurasnigdhamajjakam madhuraṃ snigdhamajjakam  
L. 2-3 bhā. ni. phalavargaḥ  
Fo. 45 vātāma— vātād—  
L. 2-3 śā. ni. P. 572  
bhāvaprakāśa — —  
L. 2-3 ha. ni. āmrādiphalavargaḥ  
P. 173 V. 120 sa ca śukrakṛt śukrakṛd guruḥ  
149 bhā. ni. phalavargaḥ  
P. 441 V. 125 madhurā  
vṛṣyā pittānilāpahā  
snigdhoṣṇā  
neṣṭā madhuro  
vṛṣyaḥ pittamalāpahaḥ  
snigdhoṣṇaḥ  
śreṣṭho  
Fo. 45 vātāma  
pittānilāpahaḥ vātād  
pittamalāpahaḥ  
śā. ni. P. 573  
bhāvaprakāśa madhurā  
vṛṣyā pittānilāpahā  
snigdhoṣṇā  
neṣṭā madhuro  
vṛṣyaḥ pittamalāpahaḥ  
snigdhoṣṇaḥ  
śreṣṭho  
ha. ni. āmrādiphalavargaḥ  
P. 173 V. 121 pittānilāpahaḥ  
snigdhaśca

### [4.1.4](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.4)

neṣṭo pittamalāpahaḥ  
snigdhoṣṇaḥ  
śreṣṭho  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
dha. ni. P. 102  
kolaṃkaṃ  
kaṅkolaṃ  
rā. ni. P. 102  
vidveṣyaṃ sthūlamaricaṃ  
mādhavocitam  
dveṣyaṃ sthūlamarīcaṃ tu  
mādhavoṣitam  
kolaṃ ca  
bhā. ni. P. 163  
quoted in विमर्श  
from rājanighaṇṭu  
vātāma  
vātārtti  
vātanikṛntanam  
vātārttikṛntanam  
rā. ni. P. 103  
pa. vi. 1 Fo. 79  
bhā. ni. karpūrādivargaḥ  
kakkolaṃ  
tīkṣṇoṣṇaṃ  
tiktaṃ  
āsyadāgandhyahṛdrāgakaphavātāmayāndhyahṛt  
tiktoṣṇaṃ  
tīkṣṇaṃ  
kaphāmilāsyadaurgandhyahṛdrogakṛāmamāndyajit  
ha. ni. karpūrādivargaḥ  
tīkṣṇoṣṇaṃ  
tiktaṃ  
āsyadaurgandhyahṛdrogakaphavātāmayāndhyahṛt  
tiktoṣṇaṃ  
tīkṣṇaṃ  
kaphānilāsyadaurgandhyahṛdrāgakṛāmamāndyajit  
bhā. ni. P. 147  
quoted in विमर्श  
from rājanighaṇṭu  
tṛṇāsraṃ  
tṛṇāsrukṛ  
lohitaṃ  
rā. ni. P. 96 V. 23  
tṛṇāsraṃ  
tṛṇāsrukṛ  
mañjarī  
श. क. Kāṇḍa II  
tṛṇakuṅkumam quoted  
from rājanighaṇṭu  
tṛṇāsṛk  
gandhi tṛṇaśoṇitaṃ  
tṛṇāstṛk  
gandhitṛṇaṃ śoṇitaṃ  
śā. ni. P. 15  
rājanighaṇṭu  
tṛṇāsraṃ  
tṛṇāstṛk  
154 bhā. ni. P. 147  
rājanighaṇṭu  
rā. ni. P. 96 V. 24  
bhāsvaraṃ  
bhāskaraṃ  
श. क. Kāṇḍa II  
tṛṇakuṅkumam quoted  
from rājanighaṇṭu  
śoṣa  
bhāsvaraṃ  
śopha  
bhāskaraṃ  
śā. ni. P. 15  
kaṇḍūtikaṇḍūrti155 yo. ra. 1 P. 56  
ruciraṃ  
ghusṛṇaṃ  
vareṇyamasṛṇaṃ  
kāntaṃ  
keśaragaurīvarāñcīritam  
rudhiraṃ  
ghasṛṇaṃ  
vareṇyamasṛṇaṃ  
kānti  
kesaragauraṃ karāccīritam  
rājanighaṇṭe  
ruciraṃ  
ghusṛṇaṃ  
kāntaṃ  
keśaragaurīvarāccīritam  
rudhiraṃ  
ghasṛṇaṃ  
kānti  
kesaragauraṃ karāccīritam  
rā. ni. P. 96 V. 21  
ghusṛṇaṃ  
ghasṛṇaṃ  
श. क. Kāṇḍa  
kuṅkumam  
ruciraṃ  
ghusṛṇaṃ  
kāntaṃ  
keśaravaraṃ  
rudhiraṃ  
ghasṛṇaṃ  
kānti  
kesaravaraṃ

### [4.1.5](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.5)

156 pa. vi. 1 Fo. 77  
śirorogakṛmīn  
śirorogavamikṛmīn  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
pa. vi. 1 Fo. 77  
bhā. ni. karpūrādivargaḥ  
kāśmīradeśaje kṣetre  
kuṅkumaṃ yadbhaveddhitam  
sūkṣmakesaramāraktaṃ  
kauṅkumaṃ puṣpamāraktaṃ  
gandhavat sūkṣmakesaram  
kāśmīreṣu ca sañjātaṃ  
ha. ni. karpūrādivargaḥ  
kāśmīradeśaje kṣetre  
kuṅkumaṃ yadbhaveddhi tat  
sūkṣmakesaramāraktaṃ  
padma‌gandhaṃ  
kauṅkumaṃ puṣpamāraktaṃ  
gandhavat sūkṣmakesaram  
kāśmīrepu ca sañjātaṃ  
padma‌gandhi  
bhāvaprakāśe  
īṣatpāṇḍuravarṇaṃ tadadhamaṃ sthūlakesaram  
āpāṇḍuraṃ kharaṃ caiva  
sthūlakesarameva ca  
pa. vi. 1 Fo. 77  
apāṇḍuraṃ  
atisthūlaṃ  
keśarameva  
āpāṇḍuraṃ  
atisthūla  
kesarameva  
bhā. ni. karpūrādivargaḥ  
īṣatpāṇḍuravarṇaṃ tat  
hyadhamaṃ sthūlakesaram  
āpāṇḍuraṃ kharaṃ caiva  
sthūlakesarameva ca  
yo. ra. sa. P. I  
dravyādhikāraḥ  
gandhayuktau  
āpāṇḍaraṃ  
āpāṇḍuraṃ  
ha. ni. karpūrādivargaḥ  
īṣatpāṇḍuravarṇaṃ tadadhamaṃ sthūlakeśaram  
āpāṇḍuraṃ kharaṃ caiva  
sthūlakesarameva ca  
bhāvaprakāśe  
kuṅkumaṃ pārasīkeyaṃ  
madhugandhi tadīritam  
bāhlīkadeśasañjātaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuraṃ bhavet  
ketakīgandhayuktaṃ tat  
madhyamaṃ sūkṣmakesaram  
madhugandhi ca vijñeyaṃ  
pārasīkaṃ tu kuṅkumam  
bāhlīkajātaṃ vijñeyaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuvarṇakam  
ketakīgandhasaṃyuktaṃ  
sūkṣmakesaraśobhitam  
pa. vi. 1 Fo. 77  
bhā. ni. karpūrādivargaḥ  
kuṅkumaṃ pārasīke yan  
madhugandhi tadīritam  
bāhīkadeśasañjātaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuraṃ matam  
ketakīgandhayuktaṃ tan  
madhyamaṃ sūkṣmakesaram  
madhugandhi ca vijñeyaṃ  
pārasīkaṃ tu kuṅkumam  
bāhīkajātaṃ vijñeyaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuvarṇakam  
ketakīgandhasaṃyuktaṃ

### [4.1.6](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.6)

sūkṣmakesaraśobhitam  
dravyādhikāraḥ  
gandhayuktau  
pārasīkajakuṅkumam  
pārasīkaṃ tu kuṅkumam  
ha. niḥ karpūrādivargaḥ  
kuṅkumaṃ pārasīke yat  
madhugandhi tadīritam  
bāhīkadeśasañjātaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuraṃ matam  
ketakīgandhayuktaṃ tan  
madhyamaṃ sūkṣmakeśaram  
madhugandhi ca vijñeyaṃ  
pārasīkaṃ tu kuṅkumam  
bāhīkajātaṃ vijñeyaṃ  
kuṅkumaṃ pāṇḍuvarṇakam  
ketakīgandhasaṃyuktaṃ  
sūkṣmakesaraśobhitam  
su. vai. tāmbūlaprakaraṇam  
prabala  
hārī  
tvagjā  
treṣama  
prabhara  
hāri  
tvagjān  
pramukhaviṣa  
su. vai. tāmbūlaprakaraṇam  
rā. ni. P. 102  
jātīpatrī  
jātikośaḥ  
saumanasāyinī  
jātipatrī  
jātikośī  
saumanasā iti  
rā. ni. P. 102 V. 66  
-kapha  
-kṛmi  
verses mañjarī  
śā. ni. P. 48 -kapha -kṛmi  
rājanighaṇṭau  
164 pa. vi. 1 Fo. 78 sumanā patrikā sumanaḥpatrikā  
saumanaśāyinī saumanasāyanī  
,, 3 P. 252 mālatī patrikā mālatīpatrikā  
165 pa. vi. 1 Fo. 78 viśeṣahṛā viṣāpahṛā  
bhā. ni. karpūrādivargaḥ laghuḥ svāduḥ kaṭūṣṇā kaṭustiktā laghūṣṇā  
ha. ni. karpūrādivargaḥ laghuḥ svāduḥ kaṭūṣṇā ka stiktā laghūṣṇā  
166 dha. ni. P. 102  
pa. vi. 1 Fo. 78 mālatīsutam mālatīphalam  
3 P. 251 jātiphalaṃ jñātīphalaṃ  
V. 938 jātiśasyaṃ jātisasyaṃ  
L. 1 mālatāsutam mālatīphalam  
,, L. rā. ni. P. 102  
167 dha. ni. P. 102 madaśaurāṇḍaṃ madeśaurāṃḍaṃ  
V. 35/2 jātiśṛṅgaṃ jātisutaṃ  
36/1 -jita -nut  
L. 1 pa. vi. 1 Fo. 78 madaśaurāṇḍaṃ madeśaurāṃḍaṃ  
saumanakaṃ saumanasaṃ  
2 Fo. 112 madaśaurāṇḍaṃ madeśaurāṃḍaṃ  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
bhā. ni. P. 140  
quoted in विमर्श  
from rājavallabha  
-hṛt  
-nut  
-jit  
-nut  
rā. ni. P. 102  
śā. ni. P. 47  
rāja nighaṇṭau  
-hṛt

### [4.1.7](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.7)

dha. ni. P. 102 V. 36  
mehaghnaṃ  
laghu vṛṣyaṃ ca dīpanam  
doṣaghnaṃ  
vṛṣyaṃ dīpanadaṃ laghu  
pa. vi. 1 Fo. 78  
jātiphalaṃ  
jātīphalaṃ  
bhā. ni. P. 139} V. 54  
tiktoṣṇaṃ  
tīkṣṇoṣṇaṃ  
quoted in विमर्श  
mehaghnaṃ  
doṣaghnaṃ  
raktātisāramehaghnaṃ  
dīpanakaṃ  
vātātisāradoṣaghnaṃ  
dīpanadaṃ  
rā. ni. P. 102 V. 68  
mehaghnaṃ  
laghu vṛṣyaṃ ca dīpanam  
doṣaghnaṃ  
vṛṣyaṃ dīpanadaṃ laghu  
ed from bhāvaprakāśa  
rasaṃ  
rase  
from rājanighaṇṭu  
vātātīsāramehaghnaṃ  
vātātisāradoṣaghnaṃ  
ha. ni. P. 59 V. 54  
laghuḥ  
laghu  
pa. vi. 1 Fo. 78  
kṛṣṇatā  
-vairasyagaladaurgandhyakṛṣṇatāḥ  
kṛṣṇatām  
-vairasyaṃ maladaurgandhyakṛṣṇātām  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
bhā. ni. P. 139 V. 55  
karpūrādivargaḥ  
grāhī  
-vairasyamathakṛṣṇatāḥ  
hṛdyaṃ  
vairasyaṃ malakṛṣṇatām  
ed from bhāvaprakāśa  
grāhī  
hṛdyaṃ  
ha. ni. P. 59  
grāhī  
kṛṣṇatāḥ  
hṛdyaṃ  
kṛṣṇatām  
dha. ni. P. 78 V. 47  
karāḍḍu  
karāṭha  
śoḍlaḥ  
-kṣaye hitā  
-kaphāpahā  
pa. vi. 1 Fo. 79  
tṛṣāpahā  
kṛcchrārśaḥ  
kṛcchrārśa  
kaphāpahā  
kṛcchrārśa  
bhā. ni. P. 142 V. 63  
elā sūkṣmā kaphaśvāsakāsārśomūtrakṛcchrahṛt  
sūkṣmailā mūtrakṛcchrārśa  
śvāsakāsakaphāpahā  
pa. vi. 1 Fo. 79  
rase pittāgnikṛllaghuḥ  
rase pittāgnikṛllaghuḥ  
rase'pi agnikṛllaghuḥ  
rase'pi agnikṛllaghuḥ  
bhā. ni. P. 141 V. 61  
sthūlā ca  
rase cānilakṛllaghuḥ  
bhadrailā  
rase'pi agnikṛllaghuḥ  
ed from bhāvaprakāśa  
sthū  
rase cānalabhadrailā  
rase'pi agniha. ni. P. 60 V. 61  
sthūlailā  
rase cānalabhadrailā  
rase'pi agnipa. vi. 1 Fo. 79  
kāsa  
śvāsa  
vamīḥ  
śvāsa  
kāsa  
vamīn  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
pa. vi. 3 P. 256  
sūkṣmoṣṇā  
kāsavātāsra  
tṛṭ  
vamīḥ  
rūkṣoṣṇā  
kaphapittāsra  
hṛt

### [4.1.8](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.8)

vamīn  
bhā. ni. P. 142  
ed from bhāvaprakāśa  
ha. ni. P. 50  
rūkṣoṣṇā  
kaṇḍūśvāsatṛṣāpahā  
hṛllāsaviṣavatsyāsyaśirorugvamikāsanut  
rūkṣoṣṇā rocanī śvāsakaphapittāsrakāsahā  
hanti hṛllāsahṛtkaṇḍūśirobastyāsyarugvamīn  
su. vai.  
mandānale  
pittagade'rucau ca  
madhuraśca  
hyarocakaṃ  
jātikośaḥ  
mande'nale  
pathyamarocake ca  
madhurasya  
arocakaṃ  
jātakośaḥ  
rājanighaṇṭu  
rā. ni. P. 79 V. 72  
tiktamuktaṃ  
sugandhi  
hāri  
sthavirā  
guṇāḍhyā  
tiktamuṣṇaṃ  
sugandha  
hārī  
sthaviro  
guṇāḍhyaḥ  
on एला quoted  
from rājanighaṇṭu  
sugandhi  
vānti  
sugandha  
basti  
śā. ni. P. 52  
rājanighaṇṭu  
sugandhi  
hāri  
sugandha  
hārī  
rā. ni. P. 104 V. 86  
śā. ni. P. 44  
kvacit  
bhaktarojanam  
tīkṣṇa  
bhaktarojanam also  
rocanam  
bhuktalocanam  
tīkṣṇaṃ  
bhuktalocanam  
locanam  
bhā. ni. P. 141  
quoted in विमर्श  
from rājanighaṇṭu  
śvitra-nut  
kṣaya-jit  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
rā. ni. P. 104 V. 8  
–nut  
–jit  
ed from rājanighaṇṭu  
kāsasya doṣanut  
kāsāsradoṣajit  
pa. vi. 1 Fo. 79  
pācanaṃ  
śvāsādhma  
pavanaṃ  
śvāsādhmā  
pācanaṃ  
pavanaṃ  
pācanaṃ  
pavanaṃ  
soḍhalaḥ  
bhā. ni. P. 141  
quoted in विमर्श  
from cakradatta-agnimāndyacikitsā  
pipāsāyāṃ  
pipāsayāṃ  
jihvākaṇṭhaviśodhanam  
lavaṇādrakabhakṣaṇam  
śuṇṭhyāṃ  
śuṇṭhyāḥ  
vimarśa from cakradatta  
śa. ka. P. 1 P. 190  
on ārdrakam  
bhāvaprakāśa  
śā. ni. P. 113  
jihvākaṇṭhaviśodhanam  
lavaṇādrakabhakṣaṇam  
hṛdyaṃ lavaṇāīkabhakṣaṇam  
rucyaṃ jihvākaṇṭhaviśodhanam  
vraṇo  
nidāghaśaradoḥ  
navanidāghe śaradi  
vimarśa from cakradattaagnimāndyacikitsā  
hṛdyaṃ  
rucyaṃ  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
yo. ra. 1 P. 17 V. 99  
vraṇe  
nava

### [4.1.9](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.9)

on ārdrakam quoted from bhāvaprakāśa  
vraṇe  
nava  
nidāghaśaradoḥ  
nidāghe śaradi -  
śā. ni. P. 113  
kuṣṭha  
kuṣṭhe  
raktapittaraktapitte  
vraṇanava  
hṛdyaṃ lavaṇārrdrakabhakṣaṇam  
rucyaṃ jihvākaṇṭhaviśodhanam  
pa. vi. 1 Fo. 75  
dāhatṛṣṇā  
tṛṣṇādāha  
bhā. ni. P. 123  
quoted in विमर्श  
tanoḥ  
tanau  
madārambhādisaṃrambhadam  
madārambhātisaurabhyadam  
rā. ni. P. 93 V. 4  
krimi  
kṛmi  
tanoḥ  
tanau  
madārambhādisaṃrambhadam  
madārambhātisaurabhyadam  
bhāvaprakāśe.  
bhā. ni. P. 128 V. 12  
yo. ra. 1 P. 58 V. 1  
candanam quoted  
from bhāvaprakāśa.  
śā. ni. P. 16  
bhāvaprakāśe.  
ha. ni. P. 52 V. 12/2  
bhā. ni. P. 123-24  
quoted in विमर्श  
svāduḥ  
svāde  
sugandhabahalaṃ  
sugandhibahulaṃ  
alpaṃ  
alpe  
cārdha  
cāndri  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
rā. ni. P. 93 V. 5  
svādiṣṭaktaalpaṃ  
cārdha  
svāde tiktaalpe  
cāndri  
pa. vi. 1 Fo. 75  
yavaneṣu  
yāvaneṣu  
rājanighaṇṭuḥ  
gandhena tu viśeṣaṃ syāt  
pūrvaṃ śreṣṭhaṃ guṇaiḥ samam  
atrāpi cottamaṃ vidyād  
granthikharparakoṭaram  
pa. vi. 1 Fo. 75  
granthiḥ kharparakoṭacam  
granthikharparakoṭaram  
bhā. ni. P. 125  
quoted in विमर्श  
gandhena tu viśeṣaḥ syāt  
pūrvaṃ śreṣṭhatamaṃ guṇaiḥ  
atrāpi cottamaṃ vidyād  
granthikharparakoṭaram  
pa. vi. 1 Fo. 75  
rājanighaṇṭuḥ  
śabaraṃ  
patrāṅgaṃ  
śambaraṃ  
pataṅgaṃ  
rā. ni. P. 375 V. 1  
śabaraṃ  
patrāṅgaṃ ( pataṅgaṃ also)  
śambaraṃ  
pataṅgaṃ  
rā. ni. P. 183 V. 104  
nārikelaḥ  
rājanighaṇṭuḥ  
nīlataruḥ  
mīlataruḥ  
rā. ni. P. 183  
sthitiḥ  
tithiḥ  
pa. vi. 1 Fo. 16.  
cocamasya  
nyaktaṃ  
tāyagarbhaṃ  
purāṅgavam  
karākāsya  
phalāsthinī  
cocasya  
anyacca  
toyagarbhaṃ  
puṭodakam  
phalāsthini  
Reading in Tāmbūlamañjarī

### [4.1.10](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.10)

cocyasya  
tryakṣaṃ  
puṭodaka  
cocasya  
tryakṣaṃ  
puṭodakam  
oṣadhivargaḥ  
cocamasya  
tryakṣaṃ  
jalakeruṃ kosyakaraṃ  
kastuphalā sthitiḥ  
cocasya  
tryakṣaṃ  
jalakaraṅko'sya karaṅkastu phalāsthiti.  
pa. vi. 1 Fo. 16  
pākkanārikelaṃ  
svādupākarasaṃ  
prīṇanaṃ | pāvanaṃ  
pācanaṃ  
pāke  
nārikeraṃ  
svādu pāke rasaṃ  
pācanaṃ.  
pa. vi. 1 Fo. 16  
kṣayakṣataharaṃ  
pittāsraṅgānaśanam  
pittāsranāśanam  
ā. 1 maho. 2 P. 65  
jaraṃ  
krimibhramanālikerī  
jaḍaṃ  
kṛmiśramanārikelī  
śā. ni. P. 566  
-vipākakopaśamanaṃ  
nārikelaṃ  
vikopanaṃ praśamanaṃ  
nārikelīsu. vai. P. 83 V. 16  
satataṃ  
nālikerī  
nitarāṃ  
nārikelī.  
rā. ni. P. 79 V. 76  
P. 767 on tvacam  
kāmavallabham  
rāmavallabham  
rā. ni. P. 79 V. 77  
vijjulaṃ  
ca vanapriyam  
lāṭaparṇī  
vijulaṃ  
yavanapriyam  
elāparṇī  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
667 on tvacam  
vijjulaṃ  
(ca) vanapriyam  
naṭaparṇī  
vijulaṃ  
yavanapriyam  
elāparṇī  
bhā. ni. P. 144  
quoted in विमर्श  
from rājanighaṇṭa  
śothaṃ  
śītaṃ  
tu  
śūlāmaca  
śukrāmarā. ni. P. 79 V. 78  
tu  
śukrāmaca  
śukrāma667 on tvacam | rājanighaṇṭaḥ  
śā. ni. P. 56 rājanighaṇṭuḥ  
tu  
ca  
pa. vi. 1 Fo. 79  
lāṭasakalaṃ  
elā  
śakalaṃ  
sakalaṃ  
śakalaṃ  
lāṭaparṇī ca sakalaṃ  
tvak cocaṃ  
elāparṇī ca śakalaṃ  
tvakkocaṃ  
334 on guḍatvac  
sūtakaṃṭaṃ  
utkaṭaṃ  
pa. vi. 1 Fo. 79  
śyāmapriyaṃ  
rāmāpriyaṃ  
pa. vi. 1 Fo. 79  
-guda-guda-gada-gadamañjarī  
201 bhā. ni.P. 119 vimarśa. śitakara : sitakaraḥ  
-'bdasāra : -jasāraḥ  
tuṣāraḥ tu sāraḥ  
pikkikānyā paccikākhyā  
-mahasāṃ -sahitā  
-dṛśyena -dṛṣṭyaiva  
bho. ku. Part I potāsyo potāso  
Fo. 54 pāṃsuḥ pāṃśuḥ  
piṇḍābja- pibjoja  
jūṭakā jūṭikā

### [4.1.11](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.11)

tuṣāra- tu sārapiccikānyā paccikākhyā  
karpūraśveti karpūrasyeti  
-mahasā -sahitā  
caiva dṛśyena vaidyadṛṣṭyai  
rā. ni. P. 101 V. 57 śitakara : sitakaraḥ  
prāṃśu : pāṃśuḥ  
-'dvasāra : -jasāraḥ  
tuṣāra- tu sārapikkikānyā  
(paccikānyā in foot-notes) paccikākhyā  
-mahasāṃ -sahitā  
-dṛśyena dṛṣṭyaiva  
śa. ka. 1. Part II. -'dvasāra : -jasāraḥ  
P. 45 on jūtikā jūṭikā  
karpūra : | rājanighaṇṭuḥ tuṣāra- tu sārapatrikākhya : paccikākhyā  
2. Part III P. śitakaraḥ sitakaraḥ  
514 on bhīmasenaḥ -'bjasāraḥ -jasāraḥ  
rājanighaṇṭuḥ tuṣāra- tu sārapatrikākhyā paccikākhyā  
-mahasā -sahitā  
-dṛśyena dṛṣṭyaiva  
202 bho. ku. P. I Fo. 54 -nut -jit  
tṛṣṇāvidāha- tṛṣāvidāhī  
mañjarī  
203 bho. ku. P. I  
Fo. 54 snigdhaścoṣṇāśca  
śoṣannaḥ  
kaphakṛt snigdhaścoṣṇo'sraśophannaḥ  
śubhakṛt  
rā. ni. P. 101  
V. 58 śiśiraḥ  
doṣaghnaḥ nūtanaḥ  
śophannaḥ  
on karpūraḥ| rājanighaṇṭe -ścoṣṇāśca  
śoṣannaḥ -ścoṣṇo'sra  
śophannaḥ  
204 bhā. ni. P. 119  
vimarśe madhye jātaṃ  
bho. ku. Part I Fo. 54 trividho mataḥ  
jātaṃ madhye tale talam trividhaḥ smṛtaḥ  
madhyaṃ parṇātale talam  
rā. ni. P. 101 V. 59 -sañjātaṃ -jaṃ jātaṃ  
śā. ni. P. 3  
rājanighaṇṭuḥ madhye jātaṃ  
205 bhā. ni. P. 119  
vimarśe vidarśapulakaṃ viśadaṃ pulakaṃ  
rā. ni. P. 101  
V. 60 viśadgaurakam viśadaṃ  
gauravam  
śā. ni. P. 3  
rājanighaṇṭuḥ vidarśapulakaṃ viśadaṃ pulakaṃ  
206 bhā. ni. P. 119  
vimarśe -sthitaṃ  
śreṣṭhaṃ  
śubhaṃ  
tat  
sudṛḍhaṃ  
ca -sthitaḥ  
śreṣṭhaḥ  
śubhraṃ  
taṃ  
adṛḍhaṃ  
tu.  
bho. ku. P. I  
Fo. 54 -madhyeśreṣṭhamadhyamaṃ  
sudṛḍhaṃ  
smṛtam -garbhesvacchamadhyajaṃ  
adṛḍhaṃ  
vadet  
mañjarī  
206 rā. ni. P. 101

### [4.1.12](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.12)

V. 61 -sthitaṃ  
śreṣṭhaṃ  
madhyamam  
śubhaṃ  
tanmadhyamaṃ  
sudṛḍhaṃ  
ca -sthitaḥ  
śreṣṭhaḥ  
madhyamaḥ  
śubhraṃ  
taṃ madhyajaṃ  
adṛḍhaṃ  
tu.  
śā. ni. P. 3  
rājanighaṇṭuḥ -sthitaṃ  
śreṣṭhe  
śubhaṃ  
tan  
sahaḍhaṃ  
ca -sthitaḥ  
śreṣṭhaḥ  
śubhraṃ  
taṃ  
adṛḍhaṃ  
tu.  
207 bhā. ni. P. 119  
vimarśe bhṛṅgārabahuladāyi  
vraṇāya bhṛṅgābhabahuladāha  
vraṇasyabho. ku. P. 1 Fo. 54 bhṛṅgābhapatradyutilaghubahula  
-saurabhya  
dīrghapatraṃ  
rājyaśamane  
-doṣapradāyi bhṛṅgābhapatraṃ laghutarabahula-saṃrambhadāḍharyapatraṃ  
rāja-maśane  
-dāhavraṇasya  
rā. ni. P. 101.  
V. 62 bhṛṅgārabahula  
-saurabhya-śamane also  
-dāyi  
vraṇāya bhṛṅgābha  
bahula-saṃrambha-maśane  
-dāha  
vraṇasyaśā. ni. P. 4  
rājanighaṇṭuḥ bhṛṅgāratolanaṃ  
siktakaṃ  
bahulasaumyatvadāyi  
-samana- bhṛṅgābhatolane  
tiktakaṃ  
bahula  
saṃrambhadāyi  
-maśane  
Reading in Tāmbūlamañjarī  
-dāyi  
vraṇāya  
-dāha  
vraṇāsyarā. ni. P. 101 V. 63  
dvīpa- also  
dvīpaśā. ni. P. 5  
rājanighaṇṭu :  
kaḍu  
paṭuḥ  
bho. ku. P. I  
kaṭukaḥ snigdho  
īṣacchettaḥ kaphāvaha :  
krimikaṭuktiktoṣṇa  
īṣacchrītaḥ kaphāpahaḥ  
kṛmirā. ni. P. 102 V. 64  
pācana :  
pāvana :  
śā. ni. P. 6  
rājanighaṇṭu :  
pācana :  
pāvana :  
pa. vi. 1 Fo. 75  
sūktaḥ  
tiktaḥ  
pa. vi. 1 Fo. 75  
vātāśraya  
gandhya  
potāśraya  
gandha  
bhā. ni. P. 118  
-medo-malapa. vi. 1 Fo. 75  
bhedā :  
mṛśaśveto  
medaḥ  
mṛśaṃ śveto.  
pa. vi. 1 Fo. 75  
pūrvaṃ  
pūrvaṃ pūrvaṃ  
te  
pūrvaṃ pūrvaṃ  
pūrvaṃ  
pūrvaṃpūrvaṃtai :  
pūrvaṃpūrvaṃ  
pa. vi. 1 Fo. 76  
sphaṭikābhāsa  
madonmādaḥ  
syāt  
sphaṭikābhaḥ sa  
madonmād  
tu.

### [4.1.13](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.13)

215 pa. vi. 1 Fo. 76\<br 2 ,, 107\<br 3 P. 237\<br V. 900/2-3 vṛṣatvanut\<br —\<br svedala : vṛṣatvakṛt\<br \<br svedana :  
217 pa. vi. 1 Fo. 76\<br 2 ,, 108\<br 3 P. 237\<br V. 902/2 903 sa svādu :\<br susvādu-\<br sa svādu : susvādu :\<br susvādu :\<br susvādu :  
218 pa. vi. 1 Fo. 76\<br 2 ,, 108\<br 3 P. 238\<br V. 904/1-2 —\<br —\<br vātaghnauṣṇyaśriyāvaha : (?) —\<br —\<br vātaghnoṣṇa : śriyāvaha :  
219 pa. vi. 1 Fo. 76\<br 2 ,, 108\<br 3 P. 238\<br V. 905 -śrāva-\<br ,,\<br sa kaṭh :\<br medo\<br kāsaśvāsa\<br graha\<br jalasṛtiṃ-jalaśrutiṃ also -śrīma-\<br ,,\<br sakaṭhaḥ\<br meda\<br kāsāśrīma\<br grāha\<br jalaśrutiṃ  
Addi- tional Verses\<br I ā. bhū. P. 307\<br \<br ā. ma. P. 84 vasiṣṭhaḥ\<br \<br ācā. P. 340\<br bho. kṛ. Part II\<br Fo. 67\<br \<br vī. mi. 1 P. 485\<br \<br 4 P. 220 ca\<br hyadhikaṃ naiva duṣyati\<br ca 12.2\<br hyadhikaṃ naiva duṣyati\<br adhikaṃ naiva duṣyati\<br sadārogyaṃ\<br ca\<br adhikaṃ naiva duṣyati\<br ca\<br hyadhikaṃ naiva duṣyati\<br sadā śreyo\<br ca\<br tvadhikaṃ naiva duṣyati tu\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ\<br tu\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ\<br sukhārogyaṃ\<br tu\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ\<br tu\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ\<br sukhārogyaṃ -.\<br tu\<br adhikenaiva duḥkhadaḥ  
mañjarī  
-- sa. smṛ. 1. Fo. 173 ca tu  
-- -- adhikaṃ naiva adhikenaiva  
-- 3 Fo. 78 sadārogyaṃ sukhārogyaṃ  
-- -- atisaukhyaṃ atiśreṣṭhaṃ  
-- -- ca tu  
-- -- adhikaṃ tu hitāya vai adhikenaiva duḥkhadaḥ  
2 Vide Tāmbūlamañjarī Verse 113  
V. 1 surataru vā sutaruvanaṃ  
-- 2 Fo. 22 surataratā ,,  
-- 3 Fo. 14 sutaru navā ,,

### [4.1.14](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1.14)

-- 4 ,, 29 suratavanaṃ (Text) ,,  
-- -- सुतरुवनं (Commentary) ,,  
-- 5 ,, 61 surataruvanaṃ (Text) ,,  
-- -- surataruvanaṃ (Commentary) sutaruvanaṃ  
-- 6 Fo, 34 sutarūṇī (Text) sutaruvanaṃ  
-- -- सुरतरुवनं (Commentary) ,,  
śrī :  
tāmbūlautpattivarṇanam  
skānde mahāpurāṇe ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe  
adhyāya : —210 ( patram 241 )  
viśvāmitra uvāca  
tacchrutvā vacanaṃ tasya devarṣernāradasya ca  
siddhaseno mahīpālaḥ prāpya taṃ yogamuttamam

## Linked texts (5)

- [Bhāvaprakāśanighaṇṭu](https://indike.org/pramana/in.med.nighantu.namaguna.bhavaprakasa.3.75) — Bhāvamiśra 1550, Sanskrit
- [Bhāvaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.bhavaprakasa.221) — Bhāvamiśra 1550, Sanskrit
- [Āyurvedasaukhya](https://indike.org/pramana/in.med.sangraha.ayurvedasaukhya.2.227) — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- [Bṛhadyogataraṅgiṇī](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.brhadyogatarangini.61.25) — Trimalla, Sanskrit
- [Yogataraṅgiṇī (Trimalla)](https://indike.org/pramana/in.med.yoga.yogatarangini-trimalla-bhatta.61.25) — Trimalla, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1](https://indike.org/pramana/in.med.pathya.tambulamanjari.4.1) · Pramāṇa
