Pramāṇa · Search · About · API

Rasahridaya 14

Rasahṛdaya 14

Language
Sanskrit

14.1

atha caturdaśo'vabodhaḥ
samādadhi ca yajjīrṇaṃ bījaṃ tenaiva cāvartatā kāryā
kartavyaṃ tatkaraṇaṃ yasmātkhalu jāyate hema

14.2

śaradi śāradamegho varṣati varṣāsu vārṣiko vārdaḥ
madhusamaye parapuṣṭaḥ pravarajavaḥ śobhate satatam
pradrāvya śastrapātre gandhaṃpādena sūtakaṃ dadyāt
svarasena cauṣadhīnāṃ vaṭikāṃ niṣpiṣya kurvīta

14.3

saṃsthāpya lohaphalake chāyāśuṣkāṃ tu tāṃ vaṭikām
laghulohakaṭorikayā sthagayitvā lepayetsudṛḍham

14.4

lavaṇāṃrdramṛdā liptāṃ sudṛḍhaṃ kurvīta dhūmrarodhāya
dattvā sudṛḍhāṅgārānbhastrādvayavahninaiva nirdhūme

14.5

tāvadyāvaddhmātā raktābhā khoṭikā bhavati
apanīya tato'ṅgārānsvabhāvaśītāṃ kaṭorikāṃ matvā

14.6

utkhainyotkhanya tataḥ kaṭorikām̐yā raso grāhyaḥ
eṣa mṛtasūtarājo golakavadbhavati sam̐ ca sukhādhmātaḥ

14.7

śikhigalatāmekaraso'tidhmātaḥ kācaṭaṅkaṇataḥ
triguṇaṃ vaṅgaṃ dadyām̐tkrameṇa nāgamalpālpadānena

14.8

paścāddhemnā yojyaṃ rasabījaṃ sūtabandhakaram
tālakasṛtenāpi ca kṛtvā vaṭikāṃ niyāmam̐kauṣadhibhiḥ

14.6-2

aivaṃ nigṛhya dhūmaṃ sudhiyā rasamāraṇaṃ kāryam
athavā śilayā sūm̐to mākṣikayogena vām̐ siddhaḥ
jāyeta śuklavam̐rṇo dhūmarodhem̐na tābhyāṃ vā

14.10

mṛtaśulbatāpyacūrṇaṃ kāntayutaṃ tena rañjayetkhoṭam
nirvyūḍhaṃ ghanasattvehemayutaṃ tadrasāyane yojyam

14.11

balinā triguṇena rasātparpaṭikayutena marditaṃ sūtam
niyamakadivyauṣadhibhiścchāyāśuṣkā kṛtā vaṭikā

14.12

mūṣādhṛtaparpaṭikāmadhye saṃchādya nigūḍhasudṛḍhena
dhmātaṃ gacchati khoṭaṃ hemayutaṃ sūtabandhakaram

14.13

baliyuktā parpaṭikā mṛditā snuhyarkabhāvitā guṭikā
madhye gartā kāryā sūtabhṛm̐tā''cchāditā tadanu

14.14

bāhye dattvā nigaḍaṃ sulittamūṣodare dṛḍhaṃ nyastam
sūtaḥ puṭito mriyate dhmātaḥ khoṭo bhavatyeva

14.15

evaṃ tālaśilābhyāṃ mākṣikarasakaiśca daradaśikhisahitaiḥ
mriyate puṭasaṃyogād dhmātaṃ khoṭaṃ kṛtaṃ vimalam

14.16

kiṭṭakapurasaṃyogād dhmātaiḥ kiṭṭastu kiṭṭataḥ sattvam
nipatati sattvaṃ rasasākaṃ janayati tadbhasma tasyāpi

14.17

vaṅgarasagandhatālaṃ khaṭikāyā yogataḥ suparpaṭīkāṃ
rañjayati sattvatālaṃ dhūmena vinā'pi sūtena

14.18

evaṃ bījaṃ kṛtvā rañjanavidhinā surañjanaṃ kāryam
triguṇaṃ rasasya hema saṃyojyaṃ tasya varabījam

Commentaries (1)

Linked texts (1)