Rasahridaya 14
Rasahṛdaya 14
- Language
- Sanskrit
14.1
atha caturdaśo'vabodhaḥ
samādadhi ca yajjīrṇaṃ bījaṃ tenaiva cāvartatā kāryā
kartavyaṃ tatkaraṇaṃ yasmātkhalu jāyate hema
14.2
śaradi śāradamegho varṣati varṣāsu vārṣiko vārdaḥ
madhusamaye parapuṣṭaḥ pravarajavaḥ śobhate satatam
pradrāvya śastrapātre gandhaṃpādena sūtakaṃ dadyāt
svarasena cauṣadhīnāṃ vaṭikāṃ niṣpiṣya kurvīta
14.3
saṃsthāpya lohaphalake chāyāśuṣkāṃ tu tāṃ vaṭikām
laghulohakaṭorikayā sthagayitvā lepayetsudṛḍham
14.4
lavaṇāṃrdramṛdā liptāṃ sudṛḍhaṃ kurvīta dhūmrarodhāya
dattvā sudṛḍhāṅgārānbhastrādvayavahninaiva nirdhūme
14.5
tāvadyāvaddhmātā raktābhā khoṭikā bhavati
apanīya tato'ṅgārānsvabhāvaśītāṃ kaṭorikāṃ matvā
14.6
utkhainyotkhanya tataḥ kaṭorikām̐yā raso grāhyaḥ
eṣa mṛtasūtarājo golakavadbhavati sam̐ ca sukhādhmātaḥ
14.7
śikhigalatāmekaraso'tidhmātaḥ kācaṭaṅkaṇataḥ
triguṇaṃ vaṅgaṃ dadyām̐tkrameṇa nāgamalpālpadānena
14.8
paścāddhemnā yojyaṃ rasabījaṃ sūtabandhakaram
tālakasṛtenāpi ca kṛtvā vaṭikāṃ niyāmam̐kauṣadhibhiḥ
14.6-2
aivaṃ nigṛhya dhūmaṃ sudhiyā rasamāraṇaṃ kāryam
athavā śilayā sūm̐to mākṣikayogena vām̐ siddhaḥ
jāyeta śuklavam̐rṇo dhūmarodhem̐na tābhyāṃ vā
14.10
mṛtaśulbatāpyacūrṇaṃ kāntayutaṃ tena rañjayetkhoṭam
nirvyūḍhaṃ ghanasattvehemayutaṃ tadrasāyane yojyam
14.11
balinā triguṇena rasātparpaṭikayutena marditaṃ sūtam
niyamakadivyauṣadhibhiścchāyāśuṣkā kṛtā vaṭikā
14.12
mūṣādhṛtaparpaṭikāmadhye saṃchādya nigūḍhasudṛḍhena
dhmātaṃ gacchati khoṭaṃ hemayutaṃ sūtabandhakaram
14.13
baliyuktā parpaṭikā mṛditā snuhyarkabhāvitā guṭikā
madhye gartā kāryā sūtabhṛm̐tā''cchāditā tadanu
14.14
bāhye dattvā nigaḍaṃ sulittamūṣodare dṛḍhaṃ nyastam
sūtaḥ puṭito mriyate dhmātaḥ khoṭo bhavatyeva
14.15
evaṃ tālaśilābhyāṃ mākṣikarasakaiśca daradaśikhisahitaiḥ
mriyate puṭasaṃyogād dhmātaṃ khoṭaṃ kṛtaṃ vimalam
14.16
kiṭṭakapurasaṃyogād dhmātaiḥ kiṭṭastu kiṭṭataḥ sattvam
nipatati sattvaṃ rasasākaṃ janayati tadbhasma tasyāpi
14.17
vaṅgarasagandhatālaṃ khaṭikāyā yogataḥ suparpaṭīkāṃ
rañjayati sattvatālaṃ dhūmena vinā'pi sūtena
14.18
evaṃ bījaṃ kṛtvā rañjanavidhinā surañjanaṃ kāryam
triguṇaṃ rasasya hema saṃyojyaṃ tasya varabījam
Commentaries (1)
- Rasahdayaṭīkā — Caturbhuja Miśra, Sanskrit
Linked texts (1)
- Rasahṛdayatantra — Govinda Bhagavatpāda (alchemist), Sanskrit