Pramāṇa · Search · About · API

Rasahridaya 16

Rasahṛdaya 16

Language
Sanskrit

16.1

atha ṣoḍaśo'vabodhaḥ
atha sāraṇam
iti rakto'pi rasendro jāritabījo'pi sāraṇārahitaḥ
vyāpī na bhavati dehe loheṣvevyathavāpi hi ṣaṇḍhatāṃ yāti

16.2

maṇḍūkamatsyakacchapameṣajalaukāhisūkarādīnām
saṃyojyaikasya vasāṃ tataḥ pacetsāraṇātailam

16.3

jyotiṣmatīvibhītakakaraṃjjhakaṭutumbvītailamekasmāt
dviguṇitaraktakaṣāyaṃ kṣīreṇa caturguṇena pacet

16.4

dāḍimapalāśabandhukakusumarajanībhiraruṇasahitābhiśca
mañjiṣṭhālākṣārasacandanasahito'pi raktavargo'yam

16.5

vidramabhūnāgamalaṃ viṇmakṣikādhvāṅkṣaśalabhānāṃ ca
karṇamalaṃ mahiṣīṇāṃ krameṇa kalkaṃ kalāṃśena

16.6

paṭagālitaṃ gṛhītvā sūtaṃ saṃpūrṇādīrghamūṣāyām
tadanu khalu taptataile yadbhāvyaṃ samaṃ kṣipedbījam

16.7

mūṣāvaktraṃ sthagayellatātadvayaprota vitataneddhena
tailārdrapaṭena tato bījaṃ prakṣipya samakālam

16.8

piśitānuguṇaṃ bījaiḥ sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ
akṣīyamāṇo milati cai bījairbaddho bharvatyeva

16.6-2

tadvadgabhīramūṣe sāraṇātailārdrameva rasarājam
sūtāddviguṇaṃ kanakaṃ dattvā pratisārayettadanu

16.10

bījena triguṇena tu sūtakamanusārayetprakāśastham
īṣannāgaṃ deyaṃ trividhāyāṃ sāraṇāyāṃ tu

16.11

kṛtvā mūṣāṃ dīrghāṃ vandhitatribhāgapraṇālikāṃ tāṃ ca
tasyāgre prakaṭām̐ṣā sacchidrā sudṛḍhamṛttikāletā

16.12

tasminprakṣipya rasaṃ sāraṇatairgānvitaṃ tam̐pte
pradrāvya tulyakanakaṃ kṣipte'sminmilati rasarājaḥ

16.13

kṛtvā nalikāṃ dīrghā ṣaḍaṅgulāṃ dhūrtakusumasaṃkāśām
mūṣāpyadho vilagnā kartavyā vai mṛdā lepyā

16.14

aparā sūkṣmā nalikā kāryā sarptāṅgulā sudṛḍhā
madhye praviśati ca yathā tadvatkāryā cūm̐ dṛḍhamum̐khā

16.16

ta
vitastimātra̍nalike'pi kārye sudṛḍhe tadagrato mūṣe
uttānekā kāryā niśchidrā chidramudritā cai tanau

16.20

dattvā sūtaṃ pūrvaṃ sāraṇatailānvitaṃ nikṣipya bhuvi
uttānāyāṃ mūṣāyāṃ tasyāṃ bījaṃ samāvṛtya

16.21

svacchaṃ jñātvā ca tatam̐stadvījaṃ chidrasaṃsthitaṃ kuryāt
bījaṃ sūtasyopari nipatati badhnātyasaṃdeham̐m

16.22

sā ca prakāśamūṣā nyubjā kāryā'rdhāṅgusuniviṣṭā
nalikā kāryā vidhinā ūrdhve sūtastvadho bījam

16.23

mūṣāṃ nirudhyai vidhinā dhmātā koṣṭhe drutaṃ bījam
jñātvā parivartya tato nirbadhnāti sūtarājaṃ ca

16.24

athavā ḍamarukayantre sāraṇavidhinā niyojitaḥ sūtaḥ
sarati rasendro vidhinā jñātvā tatkarmakauśalyam

16.25

tatsāritaṃ rasendraṃ grāsavidhānena jārayettadanu
punarapi sāritasūto vidhyati koṣṭhaṃ śataḥ śulbam

16.26

krāmaṇavasādiyogādvidhinā sūtaḥ saratyeva
capalatvātilaghutvādvījaṃ yato'tha vipluṣaḥ kāryaḥ

16.27

sarati sukhena̍ ca sūto dahati mukhaṃ naiva hastapādādi
kramati rasaḥ phaṇiyogānmākṣikayutahemagairikayā

16.28

mākṣīkasattvayogātphaṇiyogāñnāgavad dravati śīghram
dravati ca kanake sūtaiḥ saṃsāryate vidhinā

16.29

tasmād dravyavidhāyī sūto bījena sārito'laghunā
samasāritaḥ subaddho mūṣāyāṃ syātsamārttaḥ

16.30

sāritavarttitasūtaḥ samānabījena milati yaḥ sāryaḥ
dviguṇena pratisāryaḥ se cānusāryaśca triguṇena

16.31

śatavedhī sāryaḥ pratisāritaḥ syātsahasravedhī ca
anusārito'yutena ca vidhinā'pi balābalaṃ jñātvā

16.32

anusāritena tu samaḥ svacchaḥ sūtaḥ sāritastadanu
sa bhavati lakṣavedhī pratisārito'ryutavedhī ca

16.33

koṭiṃ vidhyati sūto'pyanusāritaḥ sarati bījena
pratisāritena tu sārito daśakoṭiṃ vidhyate sūtaḥ

16.34

pratisāritastathābjaṃ tvanusāritaḥ kharvavedhī ca
evaṃ sāraṇayogātkurute vedhaṃ yathepsitaṃ vidhinā

16.35

anusāritena sārito vidhyati śulvaṃ nikharvasaṃkhyākam
pratisāritastu vidhyati padmaṃ svanusāritaḥ śaṅkham

16.36

viddheyed dviguṇaṃ dravyaṃ nāgaṃ dattvā'nuvāhayecchranaiḥ
tāvadyāvatkanakaṃ divyaṃ pronmīlayetsakalam

16.16-2

iti paramahaṃsaparivrājakācāryaśrīgovindabhagavatpādaviracite
rasahṛdayatantre sāraṇātmakaḥ ṣoḍaśo'vabodhaḥ

Commentaries (1)

Linked texts (1)