Pramāṇa · Search · About · API

Rasahridaya 2

Rasahṛdaya 2

Language
Sanskrit

2.1

iti paramahaṃsaparivrājakācārya śrīmadgovindabhagavatpādaviracite
rasa‌hṛdayatantre rasapraśaṃsātmakaḥ prathamo'vabodhaḥ
atha dvitīyo'vabodhaḥ
svedanamardanamūrcchāsthāpanapātananirodhaniyamāśca
dīpanagaganagrāsapramāṇamatha cāraṇavidhānaṃ ca

2.2

garbhadrutibāhyadrutijāraṇarasarāgasāraṇaṃ caiva
krāmaṇavedhau bhakṣaṇamaṣṭādaśadheti rasakarma

2.3

āsuripaṭukaṭukatrayacitrārdrakamūlakaiḥ kalāṃśaiśca
sūtasya kāñjikena tridinaṃ mṛduvahninā svedaḥ

2.4

atha mardanam
guḍadagdhorṇālavaṇairmandiradhūmeṣṭaikāsurīsahitaiḥ
rasaṣoḍaśāṃśamānaiḥ sakoñjikairmardanaṃ tridinam

2.4-2

gulo'tha munibhirnimnastathaivāṃgulaiḥ || pālyāṃ dvayaṅgulavistaraśca masṛṇo'tīvārdhacandropamo gharṣo dvādaśakāṃgulaśca tadayaṃ khalvo mato
mardane”–iti

2.5

atha mūrcchanā
malaśikhiviṣābhidhānā rasasya naisargikāstrayo doṣāḥ
mūrcchāṃ malena kurute, śikhinā dāhaṃ, viṣeṇa mṛtyuṃ ca

2.6

gṛhakanyā harati malaṃ, triphalā'gniṃ, citrakaśca viṣam
tasmādebhirmiśrairvārān saṃmūrcchayetsapta

2.7

athotthāpanam
amunā virecanena hi suviśuddho nāgavaṅgaparimuktaḥ
sūtaḥ pātanayantre samutthitaḥ kāñjikaikāthāt

2.8

atha pātanam
kṛtvā tu śulbapiṣṭiṃ nipātyate nāgavaṅgaśaṅkātḥ
tasmindoṣānmuktvā nipatati śuddhastathā sūtaḥ

2.8-2

aṣṭāṅgulovistīrṇaṃ dairghyeṇa daśāṅgulaṃ tvadhobhāṇḍam | kaṇṭhādadhaḥ samantāccaturaṅgulīkṛtajalādhāram || antaḥpraviṣṭatalabhāṇḍavadanaṃ jalamagnanijamukhaprāntam | upariṣṭāccipiṭaghaṭī deyodaraṣoḍaśāṅgulaviśālā
tasminnadhordhvabhāṇḍe nipātitaḥ sakaladoṣanirmuktaḥ | sutarāṃ bhavati
rasendro jīrṇagrāso'pi pātyo'sau || “adha ūrdhvaṃ tathā tiryak pātastrividha ucyate | yatra tiṣṭhati sūtendro vahnistatra'nyathā jalam || uktauṣadhairmarditapāradasya yantrasthitasyordhvamadhaśca tiryak || niryāpanaṃ pātanasaṃjñamuktaṃ vaṅgāhisaṃparkajakañcukaghnam”—iti | ūrdhvapāte rasasyordhvagamanaṃ, tatrādhaḥpātre vahniḥ jalamūrdhvapātre; adhaḥpāte tu rasasyādhastādgamanaṃ
bhavati, yantraṃ tadeva paraṃ tu agnijalayorvyatyāsaḥ, jalamatrādhaḥpātre,
agnirūrdhvapātre; tiryakpāte tu rasastiryak patati, tatraikapātrapṛṣṭhe jalaṃ
anyapātrādho vahniḥ

2.6-2

athāto rodhanam
mardanamūrcchanapātaiḥ kadarthito bhavati mandavīryyatvāt
sṛṣṭyambujairnirodhāllabdhāpyāyo na ṣaṇḍhaḥ syāt

2.10

atha niyamanam
iti labdhavīryaḥ samyak capalo'sau saṃniyamyate tadanu
phaṇilaśunāmbujamārkavakaṃrkoṭīcitrikāsvedāt

2.11

atha dīpanam
bhūkhagaṭaṅkaṇamaricairlavaṇāsuriśigrukāñjikaistridinam
svedena dīpito'sau grāsārthī jāyate sūtaḥ

Commentaries (1)

Linked texts (4)