Rasahridaya 3
Rasahṛdaya 3
- Language
- Sanskrit
3.2
anye punarmahānto lakṣmīkarirājakaustubhādīni
avadhīrya labdhavantaḥ parāmṛtaṃ cāmarā jātāḥ
3.3
kṣārauṣadhipaṭvamlaiḥ kṣudbodho rāgabandhane khedāt
na punaḥ pakṣacchedo dravyatvaṃ vā vinā gaganam
3.4
abhrakajīrṇo balavān bhavati rasastasya cāraṇe proktāḥ
sandhānavāsanauṣadhinirmukhasammukhā mahāyogāḥ
3.5
niścandrikaṃ hi gaganaṃ kṣārāmlairbhāvitaṃ tathā ruciraiḥ
sṛṣṭitrayanīrakaraṇātumburusamarditaṃ carati
3.6
yavaciścikāmbupuṭitaṃ tanmūlaśatāvarīgadākulitam
ghanaravaśigrupunarnavarasabhāvimabhrakaṃ carati
3.6-2
anyacca,-"muṇḍīniryāṃsake nāgaṃ bahuśastu niṣecayet
tenābhrakaṃ tu saṃyojya bhūyo bhūyaḥ puṭe dahet || citrakārdrakamūlānāmekaikena tu saptadhā | plāvitavyaṃ prayatnena gandhakābhrakacūrṇakam || nāgamuṇḍīrasāṅkita rasalluṅgāmlabhāvitam || ṣoḍaśāṃśena dātavyaṃ
dolāyantre caredrasaḥ"-iti nirmukhacāraṇam
3.7
sarjīkṣitikhagaṭaṅgaṇalavaṇānvitamarkabhājane tridinam
paryuṣitamāranālaṃ gaganādikajāraṇe śastam
3.8
tasminnāgaṃ śuddhaṃ pradrāvya niṣecayecchataṃ vārān
vaṅgaṃ vā tāravidhau, rasāyane naiva tayojyam
3.6-3
gaganarasoparasāmṛtaloharasāyasādicūrṇāni
sarvamanena hi bhāvyaṃ yatkiñciccāraṇāvastu
3.10
ādau khalve mṛditāṃ piṣṭīṃ hemnaśca tāṃ rasaścarati
tārasya tārakarmaṇi dattvā sūte tato gaganam
3.11
truṭiśo dattvā mṛditaṃ sāre khalve'bhrahemalohādi
carati rasendraḥ kṣitikhagavetasabījapūrānlaiḥ
3.12
samu̱khaṃ nirmu̱kha̍mathavā tulyaṃ dviguṇaṃ caturguṇaṃ vāpi
aṣṭaguṇaṃ ṣoḍaśaguṇamathavā dvātriṃśatā guṇitam
3.13
iti patrābhrakamuktaṃ tena vidhānena cārayetsūtam
grāsaḥ piṣṭī garbhastrilakṣaṇā cāraṇā bhavati
3.14
dolanavidhinā yairapi nānāvidhabhaṅgasaṃskṛtaṃ gaganam
māraṇavidhinoddiṣṭaṃ piṣṭaṃ vā'nalpamānaistaiḥ
3.15
anye'pi tucchamatayo gandhakaniṣpiṣṭiśulvapiṣṭirajaḥ
dolanavidhināddhṛtaṃ rasajīrṇaṃ taditi manyante
3.16
tailādikataptarase hāṭakatārādi golakamukhena
carati ghanaṃ rasarājo hemādibhireti piṇḍatvam
3.17
anye svacchaṃ kṛtvā śukapicchamukhena cārayanti ghanam
siddhopadeśavidhinā aśitagrāse na śuṣkeṇa
3.18
athavā mākṣikagaganaṃ samabhāgaṃ paḍgutaṃ pakvam
prakṣipya lohapātre khedāntaścarati kṛṣṇābhram
3.16-2
taṃ vakṣyāmyupadeśaṃ gandhābhrakasaṃ praveśaṃ yena
pakṣacchinnaśca raso yogyaḥ syādrasarasāyanayoḥ
3.20
rasarājarāgadāyī bījānāṃ pākajāraṇasamarthaḥ
sūtakapakṣacchedī rasavandhe gandhako'bhihitaḥ
3.21
dattvā khalve truṭiśo gandhakamādau rasaṃ ca truṭiśo'pi
tāvacca mardanīyaṃ yāvatsā piṣṭikā bhavati
3.22
tadanu ca drutabalivasayā samabhāganiyojitaṃ tathā gaganam
truṭiśo rasaṃ ca dattvā kurvīta yathepsitāṃ piṣṭim
3.24
sā'pi ca dīptairupalairnipātyate'dho'tha dīpikāyantre
tadanu ca nirmuktamalo nikṛnta
athavā gandhakapiṣṭiṃ paktvā drutagandhakasya madhye tu
3.25
sā cāpi hemapiṣṭirvipacyate gandhake bhūyaḥ
itthaṃ hemnā sūto milati dvandve tathā kṣapānmriyate
3.26
itare pakṣacchedaṃ dvandve rasamāraṇaṃ na vāñchanti
bījānāmapi pākaṃ hṛṣyanti ca tadanu tapyanti
3.27
itthamanekadoṣairbahuśramaurgaganacāraṇaṃ matvā
nirdiśyate prakāraḥ karmaṇi śāstre'pi saṃvādī
3.28
agrāhyo nirlepaḥ sūkṣmagatirvyāpako'kṣayo jīvaḥ
yāvadviśati na yonau tāvadbadhaṃ kuto bhajate
Commentaries (1)
- Rasahdayaṭīkā — Caturbhuja Miśra, Sanskrit
Linked texts (2)
- Rasahṛdayatantra — Govinda Bhagavatpāda (alchemist), Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit