Pramāṇa · Search · About · API

Rasahridaya 6

Rasahṛdaya 6

Language
Sanskrit

6.1

iti paramahaṃsaparivrājakācārya śrīmadgovindabhagavatpādaviracite
rasa hṛdayatantre sattvābhrakacāraṇātmakaścaturtho'vabodhaḥ
atha pañcamo'vabodhaḥ
atha garbhadrutibāhyadrutijāraṇam
yadi ghanasatvaṃ garbhe na patati no vā dravanti bījāni
na ca bāhyadrutiyogastatkathamiha badhyate sūtaḥ

6.2

garbhadrutyā rahito grāsaścīrṇo'pi naikatāṃ yāti
ekībhāvena vinā na jīryate tena sā kāryā

6.3

bījānāṃ saṃskāraḥ kartavyaḥ ko'pi tādṛśaḥ prathamam
yena dravanti garbhe rasarājasyāmlavargeṇa

6.4

samamākṣikakṛtavāpaṃ samamākṣikasatvasaṃyuktaṃ hema
garbhe dravati ca jarati ca jaritaṃ badhnāti nānyathā sūtam

6.5

mākṣikasatvaṃ hemnā pādādikaiṃjāritaṃ drutaṃ sūte
tārāriṣṭaṃ kurute varakanakaṃ patralepena

6.6

samarasatāṃ yadi yāto vastrādgalito'dhikaśca tulanāyām
grāso drutaḥ sa garbhe drutvā'sau jīryate kṣipram

6.7

na biḍairnāpi kṣārairna snehailadravati hema tāraṃ vā
mākṣikasatvena vinā tridinaṃ nihitena raktena

6.8

lavaṇaṃ devīkharasamṛtamahipatraṃ vicūrṇitaṃ śilayā
etatpuṭanatritayātsumṛtaṃ saṃsthāpayedayaḥpātre

6.9

vihitā'rdhāṅgulanimnā sphuṭavikaṭakaṭorikā mukhādhārā
tasyoparyādeyā kaṭorikā cā'ṅgulotsedhā

6.10

vihitacchidratritayā śastā caturaṅgulordhvacchidreṣu
loham̐śalākā yojyāstatrāpi ca hemapatrāṇi

6.11

saṃsthāpya vidhūpyante yantrādhastāt pradīpayedagnim
dhūmopalepamātrādbhavanti kṛṣṇāni hemapatrāṇi

6.12

tānyagnitāpitāni ca paścādyantre mṛtāni dhūmenam̐
pācitahemavidhānājjaraiti rasendro dravati garbhe ca

6.13

tenaiva tārapatraṃ vidhinā saṃsvedyayantrayogena
jāyeta kṛṣṇavarṇaṃ tattāre dravani garme ca

6.14

athavā balinā vahnaṃ nāgābhidhānena yantrayogena
hemāṅgaṃ tāraṃ vā dravani ca garne na sandehaḥ

6.15

rasakaṃ balinā yuktaṃ pūrvoktavidhānayogena
pakvaṃ cūrṇaṃ yāvadbhavati bhṛśaṃ dravati garbhe ca

6.16

vyūḍho'tha gandhakāśmā śataguṇasaṃkhyaṃ tathottame hemni
sūte ca bhavati piṣṭirdravati hi garbhe na vismayaḥ kāryaḥ

6.17

athavā śatanirvyūḍhaṃ rasakavaraṃ śuddhahemni varabījam
bījaṃ jarati rasendre dravati ca garbhe na sandehaḥ

6.18

athavā tālakasatvaṃ śilayā vā tacca hemni nirvyūḍham
śataguṇamatha mūṣāyāṃ jarati rasendro dravati garbhe ca

6.16-2

rasadaradābhrakatāpyavimalāmṛtaśulba lohaparpaṭikā
snuhyarkadugdhapiṣṭaṃ kaṅkuṣṭhaśilāyutaṃ nāgam

6.20

abhrakatālakaśaṅkharasasahitaṃ tatpunaḥ punaḥ puṭitam
ciñcākṣārairvimiśraṃ vaṅgaṃ nirjīvatāṃ yāti

6.21

vidhinā'nena ca puṭitaṃ mriyate nāgaṃ nirutthatāṃ ca gatam
vaṅgaṃ ca sarvakarmasu niyujyate tadapi gatajīvam

6.22

mṛtanāgaṃ mṛtavaṅgaṃ mṛtavaraśulbaṃ mṛtaṃ tathā tīkṣṇam
ekaikaṃ hemacare śatanirvyūḍhaṃ dravii garbhe ca

6.22-2

mṛtaṃ vaṅgaṃ, tathā mṛtaṃ nirutthatāṃ gataṃ varaśulvaṃ tāmraṃ, tathā ca mṛtaṃ tīkṣṇaṃ,
asivargeṇeti śeṣaḥ; eṣāṃ madhye ekaikaṃ nāgaṃ vā vaṅgaṃ vā śulvaṃ vā tīkṣṇaṃ,
vā pṛthaktvena hemavare pūrṇavarṇe svarṇe śartānarvyūḍhaṃ hemnaḥ śataguṇanirvāhitaṃ
kuryāt; tatsiddhaṃ garbhe rasodare druvati, caśabdājjarati ce

6.23

samagarbhe drutikaraṇaṃ hemno vakṣyāmyahaṃ paraṃ yogam
bhrāmakasasyakacūrṇaṃ śatanirvyūḍhaṃ mahābījam

6.24

athavā gandhakadhūmaṃ tālakadhūmaṃ śilāhvarasakasya
dattvā'dhobhāgamukhīṃ dīrghatamāṃ kharparasyārdhe

6.25

ūrdhvaṃ lagnā piṣṭī sudṛḍhā ca yathā tathā ca kartavyā
dattvā kharparapṛṣṭhe daityendraṃ dāhayettadanu

6.26

stokaṃ stokaṃ dattvā karṣāgnau dhmāpayenmṛdā liptām
garbhe druvati hi bījaṃ mriyate ca tathādhike dāhe

6.27

gandhakatā lakaśailāḥ sauvīrakarasakagairikaṃ daradam
kṣārāmlalavaṇāni biḍo mākṣikavaikrāntavimalasamabhāgaiḥ

6.28

kṛtvā suvarṇapiṣṭīṃ mṛditāṃ ca suveṣṭitāmanenaiva
tripuṭaistapte khalve mṛditā garbhe tathā dravati

6.28-2

na tvanyaprakāreṇa, garbhe rasodare, dravati salilarūpā tiṣṭhati

6.29

rakte śatanirvyūḍhaṃ netrahitaṃ bhasma vaikrāntakaṃ cātha
vimalaṃ śatanirvyūḍhaṃ grasati samaṃ dravati garbhe ca

6.30

ye kecidviḍayogā kṣārāmlalavaṇāni dīptavargāśca
sarve śatanirvyūḍhā garbhadrutikārakāḥ kathitāḥ

6.31

śatanirvyūḍhe ca samaṃ pādonaṃ pañcasaptativyūḍhe
pañcāśati tadardhaṃ pādaḥ syātpañcaviṃśatike

6.32

aṣṭāṃśaṃ tu tadardhe ṣoḍaśāṃśaṃ tadardhanirvyūḍhe
tasyārdhe dvātriṃśaccatuḥṣaṣṭyaṃśaṃ tadardhanirvyūḍhe

6.33

iti gaditāṃ garbhadrutimabhiṣavayogena cāmlavargeṇa
svedanavidhinā jñātvā mṛditāṃ tapte tu khalvatale

6.34

jñātvā bījavalābalamardanayogaṃ kṛtaṃ ca rasarāje
svedavidhānaṃ ca puṭaṃ yantraṃ vā vihitarasakarma

6.35

sūtavaraṃ lakṣayate bījaṃ nopekṣatāṃ yathā yāti
tadvatkāryaṃ vidhinā sukarma gurupādanirdiṣṭam

6.36

bāhyadrutiritivimalā sphurati hi keṣāṃcideva siddhānām
tebhyaḥ samyak jñātvā kalanāḥ kāryāstathā drutayaḥ

6.37

varanāgaṃ rasarājaṃ bījavaraṃ sāritaṃ tathā tritayam
gandhakaśilālasahitaṃ nirnāgaṃ dīpavartito bhavati

6.38

baddhvā sudṛḍhe vastre poṭalikāyāṃ śikhīṃkṛto dīpaḥ
taile magnaṃ kṛtvā nirnāgaṃ jāyeta kṣipram

6.36-2

kṛtvā'tra dīrghamūṣāṃ sudṛḍhāṃ dhmātaṃ tu bhasmagartāyām
kṣiptvā śilālacūrṇaṃ paścātsūtaṃ tataḥ śilācūrṇam

6.40

saṃsthāpya bhasmanāto dhmātaṃ syātsvāṅgaśītalaṃ yāvat
ākṛṣya tatra sūtaṃ jñātvā nāgaṃ subhakṣitaṃ sakalam

6.41

jñātvā nāgaṃ truṭitaṃ punarapi dadyādyathā bhavettriguṇam
paścācchuddhaṃ kṛtvā bījavara yojayettadanu

6.41-2

kṛtvā pāradaṃ nirnāgaṃ vidhāya, tadanu nāgajāraṇānantaraṃ bījavaraṃ pūrvoktaṃ
yojayet

6.42

athavā tāraṃ vaṅgaṃ sūtaṃ saṃsārya vaṅgaparihīnam
tālakayogena tathā nirvaṅgaṃ yantrayogena

6.43

athavā vastranibaddhaṃ girijatusahitaṃ suveṣṭitaṃ māṣaiḥ
pakvaṃ taile vaṭakaṃ nirvaṅgaṃ jāyate nūnam

6.44

piṣṭīstambhaṃ kṛtvā bījavareṇaiva sāritaṃ tadanu
athavā baddharasena tu sahitaṃ bījaṃ surañjitaṃ kṛtvā

6.45

gandhakanihitaṃ sūtaṃ nihitānihitaṃ ca śṛṅkhalāyāṃ tat
yojitanirvyūḍharase garbhadrutikārakaṃ nūnam

6.46

sūtakabhasmavareṇa tu̍ bījaṃ kṛtvā rasendrake garbhe
mṛditā piṣṭīvidhinā hyabhiṣavayogād dravā̍ti garbhe ca

6.47

patrābhraka ca satvaṃ kāṃcīṃ vā kāntamākṣikaṃ puṭitam
nirguṇḍīgṛhakanyācāṅgerīpalāśaśākaiśca

6.48

tāvatpuṭitaṃ kṛtvā yāvatsindūrasaprabhaṃ bhavati
tatpādaśeṣalavaṇaṃ haṇḍikaipākena pācataṃ sudṛḍham

6.46-2

ekaikaṃ śatavyūḍhaṃ bījavaraṃ jārayedrasendrasya
garbhe dravati ca† kṣipraṃ hyabhiṣavayogena mṛditamaṅgulyā

6.50

āvṛtte'pyāvartya hemavare kṣepyamujjvale nāgam
triguṇaśilāprativāpaṃ hyahibījaṃ tatsamuddiṣṭam

6.51

vaṅgaṃ tu tena vidhinā hemavare kṣepyaṃ tālavāpena
tāre vā nirvyūḍhaṃ bījavaraṃ truṭitasaṃyogāt†

6.52

yo niḥsruto bhujaṅgādrasakeśarīvajrapañjaraḥ sa punaḥ
phaṇihemaguṇātkuṭilo rasāṅkuśo nāma vikhyātaḥ

6.53

evaṃ pakvaṃ vidhinā bījavaraṃ sūtarāṭ tathāmlena
kartavyaḥ saṃkhyeyo yāvatpiṣṭī bhavecchlakṣṇā

6.54

tailena tena vidhinā svinnā piṣṭī bhavedakhilam
athavā ślakṣṇaṃ śilayā nighṛṣṭabījaṃ bhavetpiṇḍī

6.55

pāko vaṭakavidhinau karttavyastailayogena |[4][5][6]
krāmaṇapiṇḍe kṣiptvā māṣaiśca syātsudṛḍhapiṇḍatvam

6.56

[7][8]
mṛdvagninā supakvaṃ dagdha yāvanna tadbhavetpiṇḍam
ākṛṣya cāṃtha sūtaṃ piṇḍe śeṣaṃ tathā punaḥ pācyam

6.57

[10]
athavāpyauṣadhapiṇḍe dolātapte kharpare vidhinā |[14][15]
punarapi piṇḍe kṣepyaṃ garbhe yāvad drutirbhavati

6.58

[16]
eva drutaṃ hi garbhe bījavaraṃ jarati rasarāje
garbhadrutyā rahitaṃ viḍayogairjarati garbhe ca

Commentaries (1)

Linked texts (3)