Rasahridaya 7
Rasahṛdaya 7
- Language
- Sanskrit
7.1
atha ṣaṣṭho'vabodhaḥ
paritāpakaro dhūrtakhalavyasanināṃ ca yaḥ
satyadharmaparītānāṃ candracandanasādhuvat
grāsamiti cārayitvā garbhadrutiṃ tato bhūrje
lavaṇakṣārāmlasudhāsurabhīmūtreṇa kṛtalepe
7.2
dṛḍhavastravāhyabaddhe dolāsvedena jārayedgrāsam
sauvīreṇārdhapūrge kumbhe sakṣāramūtrakairathavā
7.3
amunā krameṇa divasaistribhistribhirjārayedgrāsam
jīrṇasya lakṣaṇamatho jñeyaṃ yantrātsamuddhṛtya
7.4
uddhṛtamātraṃ pātre prakṣālya kāñjikenātaḥ
samalaṃ ca kāñjikamato haraṇārthaṃ vastrayogena
7.5
tadanu sukhoṣṇe pātre saṃmarthyo'sau yathā na̍ hīyeta
tāvadyāvacchuṣyati tallagnaṃ kāñjikaṃ sakalam
7.6
itthaṃ ca śoṣitajalaḥ karamardanataḥ sunirmalībhūtaḥ
pīḍyaḥ pātrasyopari vastreṇa caturguṇenaiva
7.7
yadi parigalitaḥ sakalo vastrād grāsena caikatāṃ yātaḥ
na bhavati yadi daṇḍadharo jīrṇagrāsastadā jñeyaḥ
7.8
grāsādajīrṇapiṣṭīṃ sūtāduddhṛtya pātayedyantre
svastho bhavati rasendro grāsaḥ pakvaḥ punarjarati
7.6-2
dolāyāṃ catvāro grāsā jāryā yathākrameṇaiva
śeṣāḥ kacchapayantre yāvad dviguṇādikaṃ jarati
7.10
nādau kartuṃ śakyo'tra grāsapramāṇaniyamastu
grasate nahi sarvāṅgaṃ gaganamato lakṣaṇairjñeyam
7.11
yadi hi catuḥṣaṣṭyaṃśān grasati rasastadā dhareddaṇḍam
catvāriṃśadbhāgapraveśataḥ pāyasākāraḥ
7.12
bhavati jalaukākārastriṃśadbhāgādavipluṣaśca viṃśatyā
chedīva ṣoḍaśāṃśādata ūrdhvaṃ durjaro grāsaḥ
7.13
pañcabhirebhirgrastairghanasatvaṃ jārayitvā''dau
garbhadrāve nipuṇo jārayati bījaṃ kalāṃśena
7.14
dhūmraściṭiciṭiśabdo maṇḍūkagatistathā sakampaśca
niṣkampo bhavati raso vijñātavyo'bhrajīrṇastu
7.15
kapilo'tha nirudgārī viplu̍ṣabhāvaṃ ca muñcate sūtaḥ
niṣkampo gatirahito vijñātavyo'bhrajīrṇastu
7.16
jalapūrṇapātramadhye dattvā ghaṭakha̍rparaṃ suvistīrṇam
tadupari biḍamadhyagataḥ sūtaḥ sthāpyastataḥ kuḍeryai
7.17
laghulohakaṭorikayā kṛtapaṭamṛtsandhalepayācchādya
pūrṇaṃ tadghaṭakharparamaṅgāraiḥ karīṣatuṣamiśraiḥ
7.18
svedanato mardanataḥ kacchapayantrasthito raso jarati
agnibalenaiva tato garbhadrutiḥ sarvalohānām
7.16-2
evaṃ dattvā jīryati na kṣaryati raso yathā tathā kāryaḥ
kṣayameti kṣārabiḍaiḥ sa tū parasairgrāmamudgirati
7.3-2
iti paramahaṃsaparivrājakācārya śrīmadgovindabhagavatpādaviracite
rasahṛdayatantre bījādijāraṇātmakaḥ ṣaṣṭho'vabodhaḥ
atha saptamo'vabodhaḥ
atha viḍavidhānamārabhyate
grāsaṃ na muñcati na vāñchati taṃ ca bhūyaḥ
kāṃścidguṇān bhajeti muktavimuktimātrāt
yajjīryate pracurakevala
sarvāṅgadagdhamūlakabhasma pratigālitaṃ surabhimūtreṇa
śatabhāvyaṃ balivasayā tatkṣaṇāto jayite hema
7.4-2
kadalī palāśa tila nicula kanaka suradāli vāstukairaṇḍāḥ
varṣābhūvṛṣamokṣakasahitāḥ kṣāro yathālābham
7.5-2
ānīya kṣāravṛkṣān kusumaphalaśaphātvakapravālairupetān
kṛtvā'taḥ khaṇḍaśastān vipulataraśilāpiṣṭagātrātiśuṣkān
dagdhvā kāṇḍaistilānāṃ karisurabhihayāmbhobhirāsrāvya vastrairbhasma tyaktvā jalaṃ tanmṛduśikhini pacedvaṃśapākena bhūyaḥ
7.6-3
tacchuṣyamāṇaṃ hi savāṣpabudabudān yadā vidhatte kṣaṇa bhaṅgurān bahūn
tadā kṣipettryūṣaṇa hiṅgu gandhakaṃ kṣāratrayaṃ ṣaḍ lavaṇāni bhūkhagau
7.7-2
dravyāṇi saṃmiśratha nivṛtya bhūtale vyavasthitaṃ śastrakaṭorikāpuṭe
saṃsthāpayetsaptadināni dhānyargetaṃ prayojyaṃ rasajāraṇādikam
7.8-2
jambīrabījapūrakacāṅgerīvetasāmlasaṃyogāt
kṣārā bhavanti nitarāṃ garbhadrutijāraṇe śastāḥ
7.6-4
viḍamatharottaramadau dattvā sūtasya cāṣṭamāṃśena
kuryājjāraṇamevaṃ kramakramādvardhayedagnim
Commentaries (1)
- Rasahdayaṭīkā — Caturbhuja Miśra, Sanskrit
Linked texts (3)
- Rasahṛdayatantra — Govinda Bhagavatpāda (alchemist), Sanskrit
- Rasendracintāmaṇi — Ḍhuṇḍhukanātha, Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit