Pramāṇa · Search · About · API

Rasahridaya 8

Rasahṛdaya 8

Language
Sanskrit

8.1

athāṣṭamo'vabodhaḥ
atha rasarāgo'bhidhāsyate
jīrṇābhrako rasendro darśayati ghanānurūpiṇīṃ chāyām
kṛṣṇāṃ raktāṃ pītāṃ sitāṃ tathā saṃkarairmiśrām†

8.1-2

dyotate divi candro'sau jīrṇe'bhre kāntimattayā
tatheha tāmupāśritya śālate manujeṣu ca

8.2

kṛṣṇābhrakeṇa balavadasitarāgairyujyate rasendrastu
śvetai raktaiḥ pītairvahneḥ³ khalu varṇato jñeyaḥ

8.3

atha nijakarma varṇaṃ na jahāti yadā sa rajyate rāgaiḥ
kramaśo hi vaddhyamāṇairnirjīrṇako rañjanaṃ kurute

8.4

balamāste'bhrakasatve jāraṇarāgāḥ pratiṣṭhitāstīkṣṇe
bandhaiśca sāralohe māraṇamatha nāgavaṅgābhyām

8.5

krāmati tīkṣṇena rasastīkṣṇena cai jīryate kṣaṇām̐d grāsaḥ
hemno yoniritīkṣṇaṃ rāgān gṛhṇāti tīkṣṇena

8.6

tadapi ca daradena hataṃ hatvām̐ mākṣikeṣa ravisahitam
vāsitamapi vāsanayā ghanavaccāryaṃ ca jāryaṃ ca

8.6-2

vāsanauṣadhena vāsitaṃ paribhāvitaṃ, ghanavadabhravat cāryaṃ jāryaṃ ca, sattvābhavat nānyathā

8.7

kāntaṃ vā tīkṣṇaṃ vā kāñcīṃ vā vajrasasyakādīnām
ekatamaṃ sarvaṃ vā rasarañjane saṃkare'bhīṣṭaḥ

8.8

kuṭile balamabhyadhikaṃ rāgastīkṣṇe tu pannage snehaḥ
rāgasnehabalāni tu kamale śam̐santi dhātuvidaḥ

8.9

sarvairabhilauhairmākṣikanihaiṃtaistathā drutairgarbhe
viḍayogena tu jīrṇo rasarājo bandhamupayāti

8.10

tālakadaradaśilābhiḥ snehakṣārāmlalavaṇasahitābhiḥ
samakadviguṇatriguṇān puṭā vahedvaṅgaśastrādīn

8.11

raktasnehaniṣekaiḥ śeṣaṃ kuryādrasasya kṛṣṭiriyam
cāraṇajāraṇamātrātkurute rasamindragopanibham

8.12

athavā kevalamamalaṃ kamalaṃ daradena vāpitaṃ kurute
triguṇaṃ hi cīrṇajīrṇaṃ lākṣārasasannibhaṃ sūtam†

8.13

raktagaṇagalitapaśujalabhāvitatāpyagandhakaśilānām
ekena vāpitamṛtaṃ kamalaṃ rañjayati rasarājam

8.14

bāhyo gandhakarāgo vilulitarāge manaḥśilātāle
mākṣikasattvarasakau dvāveva hi rañjane śastau

8.15

kramavṛttau ravirasakau saṃśuddhau mūkabhūṣikādhmātau
triguṇaṃ cīrṇau jīrṇau hemābho jāyate sūtaḥ

8.16

atha kṛṣṇābhrakacūrṇaṃ puṭitaṃ raktaṃ bhavettathā sakalam
triguṇaṃ cīrṇo jīrṇo hemadrutisannibhaḥ sūtaḥ

8.17

triguṇena mākṣikeṇa tu kanakaṃ ca mṛtaṃ rasaikatālayutam
paṭṭasahitaṃ tatpakvaṃ haṇḍikayā yāvadindragopanibham

8.18

taccūrṇaṃ sūtavare triguṇaṃ cīrṇaṃ hi jīrṇa tu
drutahemanibhaḥ sūto rañjati lohāni sarvāṇi

8.16-2

patrādaṣṭaguṇaṃ satvaṃ satvādṣṭaguṇā drutiḥ
druteraṣṭaguṇaṃ bījaṃ tasmādbījaṃ tu jārayet

8.16-3

iti paramahaṃsaparivrājakācārya śrīmadgovindabhagavatpādaviracite rasahṛdayatantre rasarañjanātmako'ṣṭamo'vabodhaḥ
dhātū parasasaṃyogajanitaṃ pūrvopavarṇitaṃ tadaṣṭaguṇaṃ; tataḥ sarvotkṛṣṭatvādvījaṃ
jārayennatvanyat

Commentaries (1)

Linked texts (6)